Volgens de auteurs – waaronder de Franse econoom Thomas Piketty, die zich voornamelijk richt op inkomens- en vermogensongelijkheid – komt The Global Justice Report: A Plan for Equality & Prosperity Within Planetary Boundaries tot een eenvoudige maar cruciale conclusie: namelijk dat 'het mogelijk is om de leefbaarheid van de planeet te verzoenen met een hoog welzijn voor iedereen.'

Zoals de auteurs van het Rapport uitleggen, hebben de meeste mainstream debatten over dergelijke cruciale kwesties – waaronder die van het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) – de neiging om de snelle decarbonisatie van de wereldwijde energiesystemen, de mondiale herverdeling van rijkdom, de fundamentele hervorming van de bestaande internationale financiële en economische orde en ingrijpende verschuivingen in consumptiepatronen te behandelen als afzonderlijke kwesties. In plaats daarvan proberen Thomas Piketty et al. voor het eerst 'een volledig gekwantificeerd plan voor te stellen' dat 'een economisch en ecologisch consistent transitietraject' mogelijk maakt om tegen 2100 'menselijke ontwikkeling en gelijkheid in de leefbaarheid van de planeet' te bereiken.

Dat is een enorme – en in toenemende mate van vitaal belang zijnde – agenda voor alle aardbewoners en vereist daarom serieuze aandacht van iedereen die streeft naar een sociaal rechtvaardigere wereld en een ecologisch harmonieuzere manier van leven daarin. Het Rapport is gebaseerd op het tot stand brengen van verandering via drie cruciale pijlers: snelle decarbonisatie van energiesystemen; een fundamentele verschuiving met betrekking tot ‘wat voldoende is’ en dus consumptiepatronen; en een 'drastische vermindering van ongelijkheid in inkomen, rijkdom en macht' tussen en binnen landen om die noodzakelijke veranderingen te financieren.

In een notendop

Dit Rapport is zowel lang (129 pagina's) als enorm ambitieus – zoals past bij de zich verdiepende polycrisis waarmee de mensheid en de rest van de natuurlijke wereld worden geconfronteerd. En, zoals het hoort, is het een flinke klus om te lezen. De belangrijkste argumenten en trajecten zijn als volgt:

1. Snelle decarbonisatie

Het doel hier is om om te keren wat VN-secretaris-generaal António Guterrez nog in 2024 'een snelweg naar de klimaathel en wereldwijde vernietiging' noemde, zodat het ‘wereldwijde koken’ tegen 2100 tot niet meer dan 1,8^oC kan worden beperkt. De grote uitdaging hierbij is dat de huidige trends met betrekking tot het verbruik van fossiele brandstoffen en de uitstoot van broeikasgassen erop wijzen dat het wereldwijde koken (ik gebruik hier bewust de term die Guterres in 2023 gebruikte en vermijd de meer geruststellende term ‘opwarming’ die in het Rapport wordt gebruikt!) tegen 2100 waarschijnlijk meer dan 4^oC zal bedragen!

2. Toereikendheid en consumptiepatroon

Hier is het doel om een klimaatramp te voorkomen door wat 'de economie' wordt genoemd te 'transformeren', via kortere werktijden; een verschuiving van minder materiaalintensieve productie naar sectoren zoals gezondheidszorg, sociale zorg en onderwijs; en door ingrijpende veranderingen in voedselsystemen en landgebruik om de wereldwijde hulpbronnen in overeenstemming te brengen met de ecologische grenzen van wat terecht wordt aangeduid als 'een eindige planeet.' Het is veelzeggend dat het Rapport de term ‘degrowth’ niet gebruikt – hoewel het evenmin verwijst naar de veel aantrekkelijkere – en accurate – term ‘radicale overvloed’.

3. Vermindering van mondiale ongelijkheden

Hier stelt het Rapport dat om de andere veranderingen te bewerkstelligen, er een zeer aanzienlijke toename van de welvaart nodig is voor de onderste helft van de mensheid – die momenteel ongeveer 2 procent van de mondiale welvaart bezit – tot 30 procent. Een dergelijke herverdeling van welvaart zou vereisen dat de welvaart van de miljardairsklasse daalt van 6 procent naar 0,05 procent. Als gevolg daarvan zou het gemiddelde bruto maandelijks nationaal inkomen per hoofd van de bevolking in alle landen tegen 2100 stijgen tot € 5000 – momenteel variëren de cijfers van € 290 in Sub-Sahara Afrika tot € 4590 in Noord-Amerika. Als onderdeel van het streven naar veel grotere gelijkheid benadrukt het Rapport het belang van het bereiken van 'volledige gendergelijkheid in arbeidsuren en beloning.'

Een wereldwijd ‘slim plan’

Een van de grote sterke punten van dit Rapport is dat het, naast de rigoureuze en goed gedocumenteerde tekstgedeelten, veel tabellen, grafieken en cijfers bevat die heel duidelijk en logisch uiteenzetten hoe hun doelstellingen realistisch kunnen worden bereikt. Alleen al hiervoor verdienen de auteurs de dank van iedereen die een sociaal rechtvaardige en ecologisch duurzame wereld wil zien. In vier hoofdstukken – naast een inleiding en een conclusie – schetst het Rapport de huidige situatie met betrekking tot de ongelijkheden, de onhoudbaarheid en de toenemende klimaatgevaren; stelt het de doelstellingen vast die wereldwijd moeten worden aangenomen; en brengt het in kaart hoe de veranderingen die nodig zijn om wereldwijde sociaal-economische gelijkheid en welvaart te bereiken, binnen de grenzen van de planeet, kunnen worden gerealiseerd.

In grote lijnen is echter veel van wat – en hoe – dit Rapport in 2026 betoogt, al door eerdere studies gedaan. Ten eerste was er eerder belangrijk werk over enkele van deze kwesties verricht door Johan Rockström en het Stockholm Resilience Centre. Nadat zij het bestaan van negen ecologische planetaire grenzen hadden vastgesteld, merkten Rockström et al. in 2009 op dat drie van die veilige grenzen al waren overschreden. In 2023 waren er zes overschreden.

Bovendien voegde Kate Raworth in 2012 – in lijn met de nieuwe discipline van de ecologische economie die zich in de jaren tachtig begon te ontwikkelen – op cruciale wijze ‘veilige’ sociale en economische grenzen toe. Die werden vervolgens uitgewerkt in haar boek uit 2018, Doughnut Economics: Seven Ways to Think Like a 21^st-Century Economist. Net als het Rapport illustreerde ze die stellingen grafisch aan de hand van haar donutbeeld, en pleitte ze krachtig voor de dringende noodzaak – en de vereiste stappen – om binnen al die planetaire grenzen te leven.

Sindsdien heeft Julia Steinberger, hoogleraar ecologische economie in Lausanne, die stellingen verder uitgewerkt. In een podcast in april 2026 legde ze uit dat 'een bloeiende menselijke samenleving niet ten koste hoeft te gaan van de aarde. Sterker nog, ons welzijn en dat van de aarde hangen af van hetzelfde: het terugdringen van ongelijkheid.' Twee jaar eerder – in ‘Waar we mee te maken hebben’ – ging ze echter een cruciale stap verder door expliciet de aandacht te vestigen op hoe de miljardairselites hun economische en politieke macht gebruiken om zich te verzetten tegen de veranderingen die nodig zijn om het welzijn van de mens en de aarde te waarborgen.

Een van de conclusies van Julia Steinberger in dat artikel was dat we woede en kennis moeten omzetten in revolutie. Eén paragraaf – die niet in het Rapport is opgenomen – is het waard om volledig te citeren:

Het is al laat, zowel wat betreft de triomf van de neoliberale economie als het daarmee gepaard gaande fascisme, … Het verraad van de belofte en het potentieel van onze samenlevingen is enorm. Maar er zijn twee emoties die zelfs de meest depressieve en verslagen mensen energie kunnen geven: woede en hoop. Er is nog nooit een objectievere reden voor woede geweest, nu we dit nieuwe bewijs over de vernietiging van onze samenlevingen en onze werelden kennen. En er is nog nooit een objectievere reden voor hoop geweest, gezien de nieuwe mogelijkheden voor alternatieve energieproductie, los van fossiele brandstoffen, en voldoende en efficiënte manieren om die te gebruiken. Voor het eerst misschien wel ooit ligt ecologisch veilige universele menselijke welvaart binnen handbereik. Er is veel om boos over te zijn, en nog meer om voor te vechten. Vooruit.

Kapitalisme: de olifant in de kamer

Het is die meer realistische en strijdbare benadering die Julia Steinberger voorstelt – die terecht de machtige economische en politieke gevestigde belangen rechtstreeks confronteert die verslagen moeten worden als we die 'ecologisch veilige universele menselijke welvaart' willen bereiken – die grotendeels lijkt te ontbreken in het Rapport. Om eerlijk te zijn, maken de auteurs van het Rapport duidelijk dat ze de door hen voorgestelde wegen geenszins zien als het einde van het debat – In plaats daarvan zien ze hun Rapport als een duidelijke, goed onderbouwde en goed gedocumenteerde 'kleine bijdrage' aan het oplossen van de enorme en veelzijdige uitdagingen waarmee we nu worden geconfronteerd.

Ze zien het ook als een ondersteuning van de wereldwijde 'bredere collectieve beweging' die al gaande is, vooral in het Zuiden, maar ook in het Noorden – zoals de Progressive International. Maar hoewel een aanzienlijk aantal bewegingen binnen die bredere alliantie zich steeds meer in de richting van ecosocialistische standpunten beweegt, wordt de term ‘kapitalistisch’ in het Rapport geen enkele keer gebruikt.

Toch hebben de auteurs de neiging – vreemd genoeg, gezien het feit dat hun voorstellen aanzienlijke en relatief snelle verschuivingen in de mondiale economische en financiële rijkdom en in de politieke macht vereisen – om in algemene, zelfs vage bewoordingen te spreken over de ‘grote transformatie’ die nodig is om die kwesties succesvol aan te pakken. Dat heeft wellicht iets te maken met Piketty’s positie als sociaaldemocraat die in wezen gelooft dat het kapitalisme kan worden hervormd. Wat opvallend ontbreekt, is een expliciete verwijzing naar de reële klassenmacht die zowel op mondiaal als op nationaal niveau opereert. Hoewel de auteurs in de conclusie oproepen tot 'Een wereldwijde burgerbeweging voor sociale rechtvaardigheid', wordt er geen echte poging gedaan om na te gaan of de minderheid van miljardairs – ongeveer 0,001 procent van de wereldbevolking – daadwerkelijk bereid is om ook maar iets, laat staan een aanzienlijk deel, van hun huidige rijkdom en politieke macht op te geven.

Zoals in veel studies is aangetoond – onder meer in The Invisible Doctrine: The Secret History of Neoliberalism (2024) van George Monbiot en Peter Hutchinson – heeft het neoliberalisme de democratie zelfs in de meest ‘ontwikkelde’ landen effectief ‘uitgehold’. In vrijwel alle landen heeft de miljardairsklasse tegenwoordig de staatsmacht in handen. Opeenvolgende Klimaattop-‘akkoorden’ hebben aangetoond hoe die kleine klasse herhaaldelijk pogingen heeft afgezwakt of zelfs geblokkeerd om de uitstoot van broeikasgassen aanzienlijk te verminderen, of om die landen in het Zuiden te compenseren die momenteel het zwaarst worden getroffen door de steeds erger wordende klimaat- en ecologische crisis die grotendeels door het Noorden is veroorzaakt.

Evenzo zijn in het ene na het andere land regeringen die probeerden inkomens- en welvaartsongelijkheden aanzienlijk te verminderen en sociale welzijnsprogramma’s in te voeren, effectief ondermijnd – zo niet omvergeworpen. In feite heeft die kleine klasse van miljardairs in veel landen met succes beleid doorgedrukt dat juist bedoeld is om bestaande welzijnsvoorzieningen in het ene na het andere land terug te draaien.

Ecosocialisme – of kapitalistische barbarij

Hoewel we de doelstellingen van het Rapport moeten omarmen – en moeten strijden voor de oplossingen die de auteurs zo overtuigend hebben bepleit – zullen campagnevoerders, om belangrijke overgangshervormingen te realiseren die ons dichter bij de sociaal rechtvaardige en ecologisch duurzame toekomst brengen die in het Rapport wordt geschetst, uiteindelijk stappen moeten overwegen die ons voorbij het kapitalisme brengen.

Want de wereld is niet in de gevaarlijke en steeds onaangenamere puinhoop terechtgekomen waarin ze zich nu bevindt vanwege de hebzucht van een paar miljardairs. Het is een onvermijdelijk gevolg van het kapitalistische systeem zelf – al in de jaren 1860 merkte Karl Marx op hoe het kapitalistische systeem – niet individuele kapitalisten – een fatale ‘metabolische kloof’ zou creëren tussen de mens en de rest van de natuurlijke wereld.

Dit inzicht was duidelijk aanwezig bij de deelnemers aan de derde Ecosocialism Conference op 30 mei van dit jaar. De conferentie werd gezamenlijk georganiseerd door Anti-Capitalist Resistance, het Ecosocialist Action Network en Greens Organise – en het thema was de brandende (woordspeling bedoeld!) vraag ‘Getting Organised on a Burning Planet’.

Ecosocialisme is geen ‘nieuw’ idee – het was al aanwezig in het vroege werk van Karl Marx en Friedrich Engels (zoals zo treffend aangetoond door John Bellamy Foster en Paul Burkett), en stond in de jaren tachtig bekend als rood-groene politiek. En als Your Party (YP) – en die nieuwe formaties, de Socialist Federation en het Connections Network, die onlangs zijn voortgekomen uit de puinhopen van het oorspronkelijke YP-initiatief – echt een radicale massapartij willen worden, geschikt voor de 21^ste eeuw, dan zullen ze het ecosocialisme moeten omarmen en de klimaat- en ecologische crisis centraal moeten stellen in hun politiek. Omdat het klasse-kwesties zijn.

Zoals Michael Löwy in 2015 zei in zijn Ecosocialism: A Radical Alternative to Capitalist Catastrophe:

Het centrale uitgangspunt van het ecosocialisme, dat al in de term zelf wordt gesuggereerd, is dat niet-ecologisch socialisme een doodlopende weg is en dat een niet-socialistische ecologie de huidige ecologische crisis niet het hoofd kan bieden.

Dat is precies de richting die bewegingen moeten inslaan die de transformaties willen realiseren die zo overtuigend zijn uiteengezet in het Rapport.

Allan Todd is een klimaatactivist en lid van Anti-Capitalist Resistance en van Unite Against Fascisms. Hij is de auteur van onder andere Trotsky: The Passionate Revolutionary (Pen & Sword); Ecosocialism Not Extinction (Resistance Books); Che Guevara: The Romantic Revolutionary (Pen & Sword); en For the Earth to Live: The Case for Ecosocialism (Resistance Books.

Dit artikel stond op Anti*Capitalist Resistance. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.