De verkiezingen op zeven maart gaan natuurlijk in de eerste plaats over de lokale politiek. Hoe bereidt links zich voor? Wat zijn de belangrijkste issues en wat de verwachtingen? Krijgen we een lokale ‘linkse lente’ na zeven maart?
Jupijn Haffmans is gemeenteraadslid en beoogd lijsttrekker van Amsterdam Anders / De Groenen (AAdG). Hij heeft er zin in. ‘We gaan stunten en actie voeren. Er zijn al zoveel ideeën en plannen dat je je bijna niet kunt voorstellen dat we die allemaal uit kunnen voeren.’ AAdG houdt het niet bij campagne voeren in verkiezingstijd. De lokale partij die zichzelf afficheert als ‘activistische politieke partij, met een basisdemocratische, antiautoritaire en groene inslag.’, geeft geregeld een huis aan huis krant uit onder de naam ‘Controleer uw stem’, waarin uitgebreid wordt ingegaan op alles wat in en buiten de raad - en de deelraden - gebeurd.
De SP afdeling Amsterdam startte afgelopen juni al met de voorbereidingen. ‘We voeren als SP natuurlijk ook continue campagne’, zegt afdelingsvoorzitter Laurens Ivens. ‘Maar in juni hebben we op grote schaal een flyer verspreid, met als motto Amsterdam is mensenwerk. We vroegen mensen om met ons mee te denken. Wat zijn de alternatieven voor het collegebeleid?’
Het oordeel van de SP afdeling over het PvdA-CDA-VVD college is uitermate negatief. In ‘Amsterdam is mensenwerk’ stellen de socialisten: ‘Cohen’s lijfspreuk: de boel bij elkaar houden, wordt niet waar gemaakt. Verschillen tussen mensen zijn de afgelopen drie jaar alleen maar vergroot. Mensen zijn steeds argwanender, ook naar elkaar. Het college voert symboolpolitiek. Het zijn wel veel woorden maar nauwelijks daden. Te veel Amsterdammers vallen hierdoor buiten de boot.’ De reacties die op de flyer binnen kwamen geven volgens Laurens vooral de grote kloof aan tussen wat op straat leeft en de werkelijkheid van het stadhuis.
Repressief klimaat
AAdG heeft nog niet besloten wat de belangrijkste campagne issues in de campagne zullen zijn. Maar Jupijn denkt dat het voor de hand ligt dat AAdG vooral zal opkomen voor die groepen in de stad die de afgelopen jaren de dupe zijn geworden van de toegenomen repressie en het opjaagbeleid van het college. ‘Je moet dan vooral denken aan migranten zonder baan, daklozen, ongedocumenteerden en prostituees. Daklozen worden steeds meer opgejaagd in plaats van geholpen. Ze krijgen soms al een boete van negentig euro voor het simpele feit dat ze ergens heen en weer lopen. Hetzelfde geld voor prostituees. Die zijn overal en nergens terecht gekomen. En dat is echt een grote bron van vrouwenhandel. Waar niets tegen gedaan wordt. Wij vinden dat de politiek moet erkennen dat vrouwenhandel een groeiend probleem is. Vrouwen moeten onafhankelijk van een man recht krijgen op een verblijfsvergunning en in een veilige situatie aangifte kunnen doen.’
Laurens is het met Jupijn eens dat de klappen de afgelopen jaren vooral aan die onderkant gevallen zijn. ‘De groep mensen die echt in de problemen komt is steeds groter geworden. Doodzieke verslaafden en daklozen worden van hot naar her gedreven. Een echte oplossing heeft dit college niet.’
Vrijplaatsen
Volgens Jupijn dreigt Amsterdam met het beleid van het zittende college een ‘saaie stad’ te worden. ‘Alles wat afwijkt wordt opgejaagd of verboden. Ik vind het heel belangrijk om op te komen voor de nog bestaande vrijplaatsen in de stad. We hebben heel hard geknokt voor pakhuis Afrika (de ‘culturele vrijplaats’ die ruimte bood aan een grote diversiteit van onafhankelijke en niet-commerciële initiatieven werd in juni ontruimt, red.), en zijn er zelfs in geslaagd om de VVD mee te krijgen. Dat soort pareltjes in de stad maken Amsterdam interessant en moeten veel meer de ruimte krijgen. Nu wordt er gekozen voor commercieel en conceptueel uitgedokterde geldmachines.’
Huisvesting
In Rotterdam heeft het college onder leiding van Leefbaar Rotterdam een beleid ingezet om kansarmen te weren uit delen van de stad. Om dat juridisch mogelijk te maken heeft het kabinet zelfs een speciale wet ontworpen, de zogenaamde Rotterdam-Wet. Zal die wet ook in Amsterdam toegepast gaan worden? Laurens denkt van niet. ‘Ik denk dat de segregatie in Amsterdam kleiner is dan in Rotterdam of Den Haag. Natuurlijk zijn er een aantal eenzijdig samengestelde wijken en zijn er zwarte en witte scholen. Maar het is onverstandig om het beleid af te stemmen op incidenten als in Baarsjes of de moord op Theo van Gogh. Een verstandig spreidingsbeleid, daar ben ik wel voor, vooral als het gaat om het onderwijs. En je moet proberen om ook de andere kant op te spreiden. Mensen met een laag inkomen kansen bieden in rijke wijken door meer sociale woningbouw. Nu zijn bijvoorbeeld het centrum en Oud-Zuid duidelijk aan het veryuppen.’
Jupijn is het met Laurens eens dat uitvoering van de Rotterdam-Wet in Amsterdam niet aan de orde is. Ook hij wijst op het gebrek aan sociale woningbouw in het centrum. ‘De stadsdelen Centrum, Oud-Zuid en Zuideramstel verkopen en slopen in rap tempo hun sociale woningen. Het centrum is onder de afgesproken norm van 33 procent gedoken en men heeft daar vervolgens de definities aangepast. In Oud-Zuid is nog maar 24 procent sociale woningbouw. Over de hele stad zijn alleen al in 2004 vierduizend betaalbare woningen verdwenen.’
Laurens: ‘De praktijk is nu dat alles geregeld moet worden door de markt. Dat leidt tot massale sloop en dure woningenbouw. Daar gaan wij niet in mee. Wij kiezen voor meer sociale woningbouw en stadsvernieuwing.’ Beide partijen wijzen het beleid van het college af. Aan het begin van de college periode beloofden B&W dat er 16.000 nieuwe woningen zouden komen. De praktijk is echter dat er elk jaar evenveel woningen gesloopt worden als gebouwd. Jupijn: ‘Er wordt wel een hele nieuwe wijk IJburg gebouwd, maar netto komt er geen woning bij. Wij stellen voor om de A10 te ‘overkluizen’ en daar woningen te realiseren. En ook in het oostelijk havengebied is nog veel ruimte om te bouwen zonder dat dit schade toebrengt aan natuur en milieu.’
Lokale marges
Het beleid van het kabinet Balkenende beperkt de ruimte voor een links en sociaal lokaal beleid. De mogelijkheden van de gemeente om iets te doen aan bijvoorbeeld de groeiende verarming zijn klein, want het inkomensbeleid is de uitsluitende bevoegdheid van het Rijk. In Amsterdam sprak de bevolking zich per referendum uit tegen de verzelfstandiging van vervoersbedrijf GVB. Vervolgens dwingt het kabinet en de tweede kamer dit per wet toch af. Is het eigenlijk wel mogelijk: een links alternatief op lokaal niveau?
Laurens: ‘Dat is ook een kwestie van politieke keuzes. De politiek in Amsterdam moet vaker zeggen, verdomme, wij zijn de grootste stad en vertegenwoordigen honderdduizenden mensen. Wat wij zeggen is van belang voor de landelijke politiek. We moeten als lokale politici opkomen voor de belangen van onze bevolking en – zolang dit kabinet er nog zit – op zijn minst de scherpste kantjes van het asociale beleid afhalen. Bovendien zijn we als SP afdeling onderdeel van de landelijke SP. We gaan ervoor om het rechtse kabinet weg te krijgen en een socialer landelijk beleid mogelijk te maken.’
Dat laatste lijkt er voor AAdG niet in te zitten, als lokale partij. Jupijn: ‘Dat lokale is voor mij ook een keuze. Dichter bij de mensen. Andere partijen vergeten vaak waar de mensen zitten en wat hun problemen zijn. Ik vind het belangrijk dat politiek concreet blijft. Dat je de mensen waar het over gaat ook echt kunt ontmoeten. Maar tegelijkertijd betekent dat niet, dat het niet belangrijk is wat er in Den Haag of in Brussel gebeurt. AAdG is wel een lokale partij, maar we doen volop mee aan landelijke acties, zoals met Keer Het Tij. En we ondersteunen acties als de Schone Kleren campagne. Je kunt met dat soort acties juist heel goed op lokaal niveau aan de slag. Zo hebben we bijvoorbeeld voor elkaar gekregen dat er een korting kwam van het havenbedrijf op de overslag van eerlijke cacao.’
College
Beide partijen rekenen op winst. Jupijn verwacht dat AAdG twee zetels winst gaat boeken en weer uitkomt op drie, het aantal dat ook behaald werd in 1998. De SP staat volgens de laatste peiling van onderzoeksbureau O+S ook op een winst van twee zetels, waardoor de socialisten in Amsterdam op zes uit zouden komen. Hoe kijken de twee partijen aan tegen collegedeelname na een verkiezingswinst op zeven maart.
Jupijn: ‘We zijn in principe niet vies van bestuursverantwoordelijkheid. Maar voor een echt links college in Amsterdam moet eerst eens de PvdA en vooral GroenLinks de oren gewassen worden. Als je bijvoorbeeld ziet dat die partij al in de oppositie akkoord ging met het beleid van onaangekondigde bezoeken van de sociale dienst. College deelname van AAdG is reëel als we flink groeien en groter worden dan GroenLinks.’
Laurens ziet meer mogelijkheden voor de SP. ‘Je merkt dat ze er in de PvdA behoorlijk spijt van hebben, dat ze in 2002 niet gekozen hebben voor een linkser college. Voor ons is het nog veel te vroeg om te bepalen of en hoe we mogelijke college onderhandelingen in zullen gaan. Met wie wel en met wie niet. Voor de SP ligt een college met PvdA en GroenLinks het meest voor de hand. AAdG wordt – ben ik bang – door de andere partijen niet echt serieus genomen. Maar als we meedoen aan een college, dan moet er natuurlijk wel sprake zijn van een veel socialer beleid.’
Jupijn weet niet hoe Laurens er bij komt dat AAdG niet serieus genomen wordt. Volgens hem ben je vooral serieus als je met inhoudelijke alternatieven komt. ‘Wij hebben als standaardregel, dat als we ergens tegen zijn, we altijd ook zeggen hoe het wel zou moeten.’