Borderless

15 November 2019

Campagne tegen de legitimatieplicht

Sterker dan ooit wordt het politieke debat gedomineerd door het thema veiligheid. Veel gemeenten namen het afgelopen jaar maatregelen om cameratoezicht uit te breiden en preventief fouilleren mogelijk te maken. Niet het makkelijkste moment voor een campagne tegen de invoering van de algemene legitimatieplicht. Het gaat de initiatiefnemers dan ook om de achterliggende discussie. ‘Een veiligere samenleving wordt met deze wet niet bewerkstelligd, enkel een bangere.’

Op het conceptvoorstel voor de invoering van een algemene identificatieplicht kwam veel kritiek. De Orde van Advocaten sprak zich er tegen uit, en ook de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak had de nodige twijfels. In NRC Handelsblad uitte de voorzitter van het College Bescherming Persoonsgegevens, Hustinx, zijn bezorgdheid over de maatregel. Het evenwicht tussen burger en overheid zou in het voorstel volledig zoek zijn. Uitvoering van de wet zou ‘de burger overlast bezorgen zonder dat het nut duidelijk of bewezen is.’ Ondanks deze bezwaren is het wetsontwerp, zoals dat nu ter beoordeling bij de Raad van State ligt, slechts op enkele kleine punten aangepast. Voornaamste wijziging is een verhoging van de voorgestelde leeftijdgrens van twaalf naar veertien jaar.
Simon Ferriday, actief voor de Campagne tegen de legitimatieplicht, vreest dat de Tweede Kamer binnenkort zonder veel kritiek zal instemmen met de maatregel. ‘Alleen de SP sprak zich duidelijk uit tegen de wet, GroenLinks heeft zich tot nu toe halfslachtig opgesteld. De legitimatieplicht lijkt een non-issue te zijn, net als preventief fouilleren. En dat terwijl je vanuit democratisch oogpunt zou denken dat iedereen erover struikelt. In een rechtstaat geldt immers dat mensen onschuldig zijn tot anders bewezen is. Maar iedereen denkt precies andersom: je hebt immers toch niets te verbergen?’

Terrorisme
Voorstanders van een algemene legitimatieplicht zagen hun kans schoon na de aanslagen op 11 september, inmiddels weer twee geleden. Ferriday: ‘In eerste instantie zeiden zelfs de hoofdcommissarissen van politie nog dat je daarmee het terrorisme niet zal tegenhouden. In het verleden suggereerde de politie ook dat een algemene legitimatieplicht racisme in de hand zou werken. Nu wordt er in een ander kader over gesproken, vanuit een algemeen gevoel van onveiligheid. Ik denk dat het allemaal onzin is, de veiligheid is hier niet bij gediend. Dit gaat maar om twee dingen. De legitimatieplicht kan het demonstratie- en stakingsrecht beperken, en het geeft de politie de mogelijkheid om geïllegaliseerden uit de massa te filteren. Men zal straten af gaan zetten, om mensen zonder verblijfsvergunning op te pakken, of demonstranten af te schrikken.’
Illegalen en actievoerders, twee gemarginaliseerde groepen met weinig maatschappelijke invloed. De legitimatieplicht tegenhouden lijkt dan ook vechten tegen de bierkaai. Toch heeft de Campagne tegen de legitimatieplicht al enige actie ondernomen. Posters met foto en identiteit van willekeurige Nederlanders, begeleid door de kop 'voel je je echt veiliger nu je weet wie ik ben', werden op vrij grote schaal verspreid. Ook stuurde men een uitgebreid advies inzake de wet aan de Raad van State. ‘Bovendien’, zo vervolgt Ferriday, ‘gaat het met deze campagne vooral om de achterliggende vragen. Waarom hebben wij dit nodig, wat voor samenleving wordt dit? Door enkel in termen van repressie te denken over veiligheid, worden mensen alleen maar banger. Dan eindig je in een situatie die we kennen van bepaalde wijken in Brazilië of Amerika, waar de politie eerst schiet en daarna vraagt wat er aan de hand is. Legitimatieplicht, preventief fouilleren en wat nog volgen gaat: het lost de echte problemen niet op. Zeker als je daar de huidige bezuinigingen tegenover zet. Men kort op reclassering, rechtshulp, sociale voorzieningen en jongerenwerk. Zo wordt geen veilige samenleving gecreëerd. Daarover de discussie aanzwengelen is heel belangrijk, want de gemiddelde kiezer heeft niet door dat het hier om schijnoplossingen gaat.

Kurkentrekker
Schijnoplossingen of niet, vooralsnog lijken de reacties in het nieuws op bijvoorbeeld preventief fouilleren overwegend positief. Ferriday verwacht niet dat die stemming lang zal aanhouden. ‘Juist de (fictieve) persoon in de achterstandswijk zal het vaakst geconfronteerd worden met deze maatregelen. Ook in Amsterdam is de politie begonnen met preventief fouilleren. De mensen die werden aangehouden, waren woedend. Niet vreemd als je ziet wat hen is afgenomen, het ging vooral om zakmesjes en dergelijke. Een schokkend voorbeeld is het verhaal van een groepje toeristen dat met een fles wijn aan de kade wilde zitten. Daarop werd hun kurkentrekker door de politie afgepakt als een wapen. Je houdt geen goed beeld van Amsterdam over op deze manier. Bovendien is de vangst bij die grootschalige fouilleeracties minimaal, het levert niets op. Tegelijkertijd pleit men voortdurend voor meer blauw op straat. Als de politie dit soort taken erbij gaat doen, zit men binnen korte tijd met precies hetzelfde personeelstekort.’

Andere tijden
De bezwaren tegen een algemene identificatieplicht zijn helder. Veel lijkt het echter niet los te maken. De huidige aandacht steekt schril af bij de storm van kritiek die soortgelijke beperkingen van de privacy in het verleden ontketenden. Toen in 1971 een volkstelling werd gehouden, was het land te klein. Een kleine 25 jaar later, met de invoering van een gedeeltelijke identificatieplicht op het werk, klonk er al veel minder protest. Niettemin lijkt de radicale toon waarop het debat toen nog gevoerd werd, uit een ander tijdperk afkomstig. Zo schreef Max Arian in De Groene Amsterdammer peinzend: ‘Streng zeg ik tegen mezelf dat het sentimenteel is om over het tekenen van een Ariër-verklaring te beginnen als me wordt gevraagd een kopie van m'n paspoort bij m'n werkgever te deponeren. En toch weet ik dat ik als ik die kopie inlever, meewerk aan het uitsluiten van illegale buitenlanders.’
Het vervagen van de herinnering aan de oorlog is een mogelijke verklaring voor de gelatenheid waarmee mensen op dit moment de dreigende invoering van een algemene legitimatieplicht ondergaan, meent ook Simon Ferriday. ‘Tegenwoordig denken de meeste jongeren dat het met het ontstaan van een nieuwe dictatuur niet zo'n vaart zal lopen. Zelfs als dat zo zou zijn, dan nog is deze maatregel een bedreiging voor een grote groep mensen: de allochtonen, met name de illegalen onder hen. De legitimatieplicht is een instrument om mensen bang te maken. Mensen zonder papieren zullen nog moeilijker kunnen klagen over hun miserabele werkomstandigheden. Zij zullen hierdoor nog harder worden uitgebuit.’

Schijnheilig
‘Binnen links merk je dat men bij deze discussies heel bang is, om ervan beschuldigd te worden niets aan onveiligheid te doen. In hun verkiezingsprogramma's beklemtonen zowel GroenLinks als de SP voor meer veiligheid te zijn. En natuurlijk, daar kun je ook niet tegen zijn. Het punt is dat de discussie heel eenzijdig is. Zo zou je bijvoorbeeld alleen bang hoeven te zijn voor de overvaller. Misschien moet je ook wel angst hebben voor de maatregelen die genomen worden tegen die overvaller, of voor een politie die te schietgraag is.’
Ferriday eindigt pessimistisch. ‘Het betreft eigenlijk een schijnheilig debat. De nieuwe wet is volstrekt overbodig, alles wat men voorstelt is al mogelijk. De overheid wil haar juridische bevoegdheden gewoon in een strakkere vorm gieten. Daarnaast praat men niet over óf een algemene legitimatieplicht nodig is, maar wanneer dit gaat gebeuren. Het wetsvoorstel is daarbij slechts een stap in een groter proces dat al loopt, een rijdende trein die niet eenvoudig gestopt kan worden.’

Meer weten over de Campagne tegen de legitimatieplicht? Kijk op www.legitimatieplicht.org

Je eigen streepjescode
In zijn klassieke werk Discipline, toezicht en straf beschreef de Franse filosoof Foucault het ontstaan van een ‘panoptische’ maatschappij. Daarin zouden de klassieke grenzen tussen gevangenis en vrije samenleving, tussen verdachte en onschuldige vervagen en plaatsmaken voor een regiem dat alles waarneemt en controleert. Foucault dacht hierbij niet aan een traditionele politiestaat. Mensen zouden in toenemende mate hun eigen bewaker worden doordat zij de discipline, die vroeger van bovenaf met dwang moest worden opgelegd, schijnbaar vrijwillig accepteren en internaliseren.
Grauwe sciencefiction? Ruim een jaar geleden bracht een in de Verenigde Staten gevestigd bedrijf een microchip op de markt, die ook kan worden ingebracht in het menselijk lichaam om als ‘menselijke streepjescode’ te fungeren. Volgens analisten is het nu wachten op eenzelfde chip met meer geheugenruimte, zodat een ingebouwd Global Positioning System (GPS) of medisch dossier tot de mogelijkheden gaan behoren. Zo hoef je nooit meer alleen te zijn.
Zie over de ‘human bar code’ het artikel op de zakensite www.eetimes.com/story/OEG20020104S0044, voor meer productinformatie kun je surfen naar www.aimglobal.org/technologies/rfid

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren