De uitnodiging voor COP 30 in Belém, Brazilië, in het hart van het Amazone regenwoud, roept op tot een kwaliteitssprong in de massastrijd, de enige manier om de ecologische, sociale, anti-imperialistische, ecosocialistische strijd te ontsluiten.

Overal staan sociale, milieu- en anti-imperialistische bewegingen voor de uitdaging om zich te organiseren als een wereldwijde beweging tegen de vernietiging van het klimaat en de biosfeer door het kapitalisme. Fossiele belangen hebben de COP's gekaapt, de COP's voor biodiversiteit zijn verwoest en 15 miljoen km² land is al verwoest of gedegradeerd, nu met een snelheid van 1 miljoen km² per jaar. 2024 was het warmste jaar in 120.000 jaar, met een toename van 3,6 delen per miljoen CO₂ in de atmosfeer (het hoogste ooit gemeten in één jaar, 425,38 ppm) en temperaturen 1,5°C hoger dan in de pre-industriële periode.

Zonder radicale veranderingen zullen we vóór 2050 ongetwijfeld een opwarming van 2ºC overschrijden. We zien dus de mislukking van de verdragen die in 1992 in Rio de Janeiro werden ondertekend tegen de destabilisatie van het klimaat, het verlies van biodiversiteit en woestijnvorming; van het Akkoord van Parijs uit 2015, dat de opwarming van de aarde tot 1,5°C wilde beperken, en van de 17 Duurzame Ontwikkelingsdoelen die in hetzelfde jaar werden aangenomen.

De politieke dynamiek verergert het rampscenario voor het milieu. Nationalistisch conservatisme, religieus fundamentalisme en neofascisme rukken op door polarisatie tegen de globalistische orde. De economie van na 2008 is getuige van gelijktijdige processen van herbevestiging en radicalisering van de neoliberale orthodoxie en de groei van het protectionisme; de pandemische crisis, zelf het resultaat van een onevenwichtigheid in het metabolisme tussen maatschappij en natuur, heeft een diepgaand desorganiserend effect gehad op de wereldwijde productieketens. Grote bedrijven en mogendheden verdubbelen hun aandeel in technologische innovatie – digitale technologieën die absurde hoeveelheden energie vragen, zoals kunstmatige intelligentie, en irrationele technologieën voor CO₂-vastlegging, een rechtvaardiging voor het handhaven van de fossiele status quo.

Geopolitieke dislocaties verhevigen de geschillen tussen imperialisme en sub-imperialisme en leiden tot verwoestende oorlogen; de militaire uitgaven schieten overal omhoog. De vraatzuchtige druk van de wereldeconomie neemt toe en aan de periferie van het systeem vormen neo-extractivistische en neokoloniale eisen opofferingszones voor volken en gebieden. Ze willen alles privatiseren en in het internationale milieubeleid alleen rekening houden met de belangen van de mondiale financiële wereld door 'koolstofmarkten' te creëren. Niets van dat alles draagt bij aan het aanpakken van milieucrises; zelfs het eerder overeengekomen beleid van 'energietransitie' is heel fragiel gebleken.

Nu, met de verkiezing van Trump, hebben racisme, vreemdelingenhaat en intolerantie zich aangesloten bij het fossiele beleid en de ontkenning van de wetenschap om het beleid in het hart van het kapitalisme te dicteren. De nieuwe regering van de VS dreigt nu al met het bevorderen van 'big stick' territoriale annexaties, waarmee ze aangeeft dat ze zal optreden als een staat 'buiten de wet', in strijd met de internationale rechtsorde die Washington na de Tweede Wereldoorlog heeft ingesteld. Trump heeft de VS opnieuw teruggetrokken uit de klimaatakkoorden, verzet zich tegen voorstellen voor energietransitie en belooft de onbeperkte uitbreiding van de winning van fossiele brandstoffen. In de strijd tegen hedendaagse vormen van fascisme wordt de meer klassieke anti-imperialistische strijd onlosmakelijk verbonden met de milieustrijd.

Het aantal grote rampen neemt jaarlijks toe: Derna in Libië, Porto Alegre in Brazilië en Valencia in Spanje zijn de meest recente voorbeelden. De belangrijkste gevolgen zijn echter voor de plattelandsbevolking en de buitenwijken van grote steden, voor armen, vrouwen, kinderen en ouderen, geracialiseerde bevolkingsgroepen en de meest kwetsbaren... Luchtvervuiling is de op één na belangrijkste doodsoorzaak ter wereld en eist jaarlijks het leven van meer dan 8 miljoen mensen.

Hoewel er weinig aandacht aan wordt besteed in de pers, heeft de grote droogte die het Amazonegebied trof in 2023/24 blijvende gevolgen gehad voor de hele mensheid, waardoor dit strategische bioom van het Systeem Aarde, dat al verzwakt was door ontbossing, dichter bij het omslagpunt is gekomen, waarop het bos instort. Enkele vooraanstaande klimaatwetenschappers hebben hun rapport over de toestand van het klimaat voor 2024 bestempeld als 'Gevaarlijke tijden op de planeet Aarde'. We kunnen hun ernstige diagnoses en waarschuwingen alleen maar onderschrijven!

De geïnformeerde sectoren van de bevolking weten dat het 'systeem' stormen zaait; de kritische sectoren begrijpen dat de boosdoener een naam heeft: kapitalisme. Concurrentie voor accumulatie, hebzucht voor winst tegen elke prijs en de wet van waarde hebben een schaal bereikt waarop ze onverenigbaar zijn geworden met respect voor de tijden van het leven en de grenzen van de natuurlijke systemen van de planeet. Groen kapitalisme is onmogelijk. Vrije markten en door het bedrijfsleven gecorrumpeerde regeringen hebben ons tot deze ramp gebracht. Hedendaags antikapitalisme heeft ook een naam: ecosocialisme.

Er is geen toekomst voor de beschaving en de biosfeer van de aarde zonder de strijd tussen mens en milieu te beantwoorden met een nieuwe vorm van socialistische organisatie van de mensheid. Het bevorderen van dat project vereist het herwinnen van de politieke onafhankelijkheid van de uitgebuitenen en onderdrukten en het verbinden van sociale, milieu- en anti-imperialistische strijd naar nieuwe niveaus van samenhang, organisatie en globalisering.

De COP 30 in Belém in november biedt hiervoor een unieke gelegenheid. Het evenement vindt plaats in Brazilië onder de regering Lula en in de hoofdstad van het Amazone regenwoud. De sociale bewegingen van Brazilië werken al samen om een People's Summit te organiseren voorafgaand aan en parallel met de COP 30. Er is een groot gebrek aan open en verenigde ruimten voor alle sociale bewegingen om elkaar te ontmoeten en zich uit te spreken (zoals op de Wereld Sociale Forums), en dat streven wordt gekanaliseerd in de richting van Belém.

De omstandigheden zijn bijzonder gunstig. Het Amazonegebied is de enige regio met een regelmatige traditie om elke twee jaar Pan-Amazonian Social Forums te organiseren; het 10e FOSPA in 2022 was in Belém, en het 11e in 2024 was in Rurrenabaque, Bolivia. Samen met de Wereldassemblee voor het Amazonegebied (AMA), het Kerkelijk Netwerk Panamazon (REPAM) en de Coördinatie van Inheemse Organisaties van het Amazonebekken (COICA) hebben de FOSPA's een supranationale dynamiek gevoed van bijeenkomsten van inheemse- en sociale bewegingen in de regio, waarbij ze vertrouwensrelaties hebben opgebouwd en een radicale gemeenschappelijke agenda hebben opgesteld om het extractivisme en het daarmee gepaard gaande geweld te bestrijden. En ze hebben banden gesmeed met de wereldwijde klimaatbeweging.

In juni 2024 publiceerde de XIe FOSPA 'A Call from the Amazon to Build an Agreement for Life in the Face of Climate and Ecological Collapse', dat uitgaat van de klassieke slogan van de klimaatbeweging, 'Verander het kapitalistische systeem, niet het klimaat', om op te roepen tot de vormingvan een wereldwijde coalitie ter verdediging van het klimaat en het leven op basis van een tienpuntenplatform. Die coalitie was al bijeengekomen in Belém in augustus 2023 tijdens de Panamazon top van presidenten en kwam opnieuw bijeen in Yasuni, Peru, in augustus 2024, tijdens de COP16 over biodiversiteit, in Cali, Colombia, in oktober, en in Rio de Janeiro in november, toen tropische bosbewegingen een voorstel voor een overeenkomst produceerden. Voor eind mei 2025 hebben ze in São Paulo een internationaal seminar gepland om de definitieve route naar Belém uit te stippelen.

Daarnaast heeft de 1e Latijns-Amerikaanse Ecosocialistische Ontmoeting (gehouden in combinatie met de 6e Internationale Ecosocialistische Ontmoeting), die in mei bijeenkwam in Buenos Aires, haar volgende bijeenkomst in Belém gepland in de dagen voorafgaand aan COP 30. In een autonome ruimte in Belém zullen we proberen uitdrukking te geven aan de Volkstop, het sociale en politieke conflict en de articulatie-initiatieven die nodig zijn om een krachtige wereldwijde klimaatbeweging op te bouwen.

De open ruimte voor sociale bewegingen in Belém is ook een gelegenheid om een ander strategisch initiatief te promoten, een dynamiek van antifascistische ontmoetingen, dat nu urgenter is geworden door de inauguratie van de regering-Trump en haar reactionaire nationalistische beleid. De klimaatramp die Porto Alegre en de deelstaat Rio Grande do Sul verwoestend trof, heeft de Eerste Antifascistische Conferentie, die gepland stond voor mei 2024 in die Zuid-Braziliaanse hoofdstad, uitgesteld. Maar de noodzaak is groter dan ooit. Door de conferentie dit jaar te houden, zouden de krachten die zouden moeten samenkomen in de convocatie in Belém, verspreid raken. Maar we moeten Belém gebruiken om een voorvergadering te organiseren voor de eerste Internationale Antifascistische Conferentie, voor misschien de eerste helft van 2026.

Wat betreft COP 30 is er geen sprake van dat we ons illusies maken over wat de internationale onderhandelingen tussen staten in het huidige scenario zullen opleveren. De overwinningen van Trump in de VS en de groei van extreemrechts in de Europese Unie hebben het fossiele beleid versterkt: dus, een overeenkomst die de nationale emissiedoelstellingen actualiseert of het klimaatonderhandelingsproces (dat steeds meer wordt gezien als onlosmakelijk verbonden met die over biodiversiteit en woestijnvorming) herkwalificeert. De eerste uitdaging voor arbeidersbewegingen en volkssectoren is om de strijd voor mens en milieu samen te voegen tot een internationale beweging die in staat is om confrontaties van een hogere kwaliteit op te bouwen.

We moeten de moeilijkheden die ons te wachten staan niet bagatelliseren. Belém is Porto Alegre niet en COP 30 is geen Wereld Sociaal Forum. De stad is een van de hoofdsteden van de Braziliaanse deelstaten met de meest precaire stedelijke infrastructuur. De Braziliaanse regering had de hotels voor COP 30 al gereserveerd. Lula heeft ambassadeur André Corrêa do Lago, een veteraan klimaatonderhandelaar, benoemd tot COP voorzitter. De ongunstige krachtsverhouding in de Braziliaanse federale regering – waar agribusiness, fossiel beleid en extractivisme een beslissende invloed hebben – zal ons beperken.

De federale regering, de deelstaatregering van Pará en de gemeente Belém staan op één lijn en hebben aangegeven dat ze zullen proberen de sociale participatie tijdens het COP-evenement te beperken. Maar we stellen geen onmogelijke doelen: Belém was in 2009 al gastheer van een WSF met meer dan honderdduizend deelnemers. De sociale bewegingen van Belém en Panamazonië zullen degenen verwelkomen die solidariteit komen tonen met hun strijd, die van strategisch belang is voor de hele wereld.

De activisten van de Vierde Internationale in Brazilië, die werken in hun verschillende organisaties, moeten hun inspanningen bundelen en, in harmonie met die in andere landen, het mogelijk maken dat Belém een open ruimte wordt voor bewegingen, politieke uitwisselingen en het organiseren van campagnes. We moeten ons Manifest van Revolutionair Marxisme in het Tijdperk van Kapitalistische Ecologische en Sociale Vernietiging concretiseren. De uitnodiging voor Belém roept op tot een kwaliteitssprong in de massastrijd, de enige manier om de ecologische, sociale, anti-imperialistische en ecosocialistische strijd te ontsluiten!

Aangenomen door het Wereldcongres en gepubliceerd op Fourth International. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.