De Russische beweging 'Feministisch Verzet tegen de Oorlog' is actief sinds het begin van het conflict in Oekraïne, met een wijdverbreide tegeninformatiecampagne over de situatie van de Russische vrouw onder het regime van Poetin. Haar activiteiten vinden plaats op het internet, maar ook via informele ontmoetingsgroepen en door middel van de verspreiding van een bulletin (dat 's nachts wordt bezorgd) in de brievenbussen van flatgebouwen in de wijken van de steden.

Vanwege die strijdbare activiteiten is de groep door de Russische staat veroordeeld als 'Buitenlands Agentschap'. Tientallen van haar activisten zijn strafrechtelijk vervolgd en meer dan honderd zijn veroordeeld tot hoge boetes. 'Feministisch Verzet' is met haar aanwezigheid in meer dan 40 steden in Rusland vandaag de dag de meest actieve oppositieorganisatie in het land.

'Feministisch Verzet tegen de Oorlog' stelt sinds het begin van de oorlog in Oekraïne elk jaar rapporten op over de situatie van vrouwen in Rusland. Die worden opgesteld op basis van informatie uit open bronnen (media, onderzoekscentra) en meldingen die naar de groep worden gestuurd, om vervolgens te worden doorgestuurd naar internationale instellingen voor de verdediging van de mensenrechten, zoals de VN of de Parlementaire Assemblee van de Raad van Europa (PACE).

Het rapport van 2026 – 'De rechten van vrouwen in omstandigheden van repressie en militarisering' – is van bijzonder belang omdat het de tragische verslechtering van de situatie van vrouwen in Rusland in de afgelopen vier jaar belicht.

Een van de meest verontrustende aspecten is de ernstige beperking van het recht op abortus. Een trend die we helaas ook in Europa zien, maar die in Rusland rechtstreeks verband houdt met de oorlogssituatie.

Zo komen we te weten dat er momenteel in 29 regio's van de Russische Federatie sancties gelden voor 'aanzetting tot abortus'.

In februari 2026 is het aantal van dergelijke regio's gestegen tot 29 (waaronder de door Rusland bezette Oekraïense gebieden), terwijl dat er in 2025 nog 23 waren. Van februari 2023 tot januari 2026 is het aantal privéklinieken dat abortussen uitvoert bovendien met ongeveer 30 procent gedaald (van 2813 naar 1961). In 15 regio's van Rusland is de mogelijkheid om in een privékliniek een abortus te ondergaan nu volledig verdwenen.

In 2025 werden in verschillende regio's van Rusland boetes ingevoerd voor zwangere studentes die besluiten de zwangerschap niet voort te zetten. En in maart 2026 stelde de Doema voor om abortussen die niet op medische indicatie worden uitgevoerd, volledig uit te sluiten van de verplichte openbare gezondheidszorg. Dat is de meest verachtelijke beperking van de sociale en gezondheidszorg die men zich kan voorstellen.

Volgens Natalia, een van de opstellers van het rapport, 'is de situatie vrij duidelijk: je hebt 12 weken om een keuze te maken. Je moet een kliniek vinden — en als er geen in je regio is, moet je ook het geld vinden om ergens anders heen te gaan. In de rij wachten, luisteren naar het advies om [het kind] te houden, dan sturen ze je naar de ene plek, dan naar de andere, ergens naar de pastoor, naar de psycholoog en de tijd dringt. Je moet 25 keer volhouden en zeggen: ja, ik heb de keuze gemaakt. Dan is er de zogenaamde ‘week van stilte’ en zo haal je amper de twaalfde week.'

Een fundamentele rol in de campagne wordt gespeeld door de Orthodoxe Kerk, die steeds meer versmelt met de staat, hoewel de statistieken overduidelijk aantonen dat het abortusverbod leidt tot een stijging van de sterfte onder vrouwen.

In 2024, zo meldt het 'Rapport' verder, heeft het Ministerie van Volksgezondheid de vrije verkoop van geneesmiddelen op basis van mifepriston (de zogenaamde 'morning-afterpil') verboden.

Ook het onderwijs draagt zijn steentje bij aan het terugdringen van het burgerbewustzijn: tijdens de lessen 'Gesprekken over belangrijke zaken' (een vak dat sinds 2023 op basisscholen wordt gegeven en waarin de 'traditionele waarden' van het poetinisme worden gepropageerd) wordt voortdurend het idee gepromoot dat het moederschap 'een speciale missie van de vrouw' is. Momenteel biedt dat verhaal op scholen Russische meisjes het enige alternatief voor de traditionele rol van hoedster van het haardvuur: die van patriot die haar land heldhaftig verdedigt.

Al die beperkingen op abortus zullen echter alleen maar leiden tot een toename van de plaatsen waar (soms gevaarlijke) illegale abortussen worden uitgevoerd en zullen zeker geen oplossing bieden voor de Russische demografische crisis, die wordt gevoed door de massale sterfte van jonge mannen aan het front, alcoholisme en het slecht functioneren van de gezondheidszorg in veel provincies.

De onevenredige mobilisatie en sterfte in de etnische republieken en afgelegen regio's (Boerjatië, Tuva, Dagestan en Kamtsjatka) hebben ertoe geleid dat taken die in traditionele gemeenschappen als mannelijk werden beschouwd, op de schouders van de vrouwen zijn terechtgekomen: bijvoorbeeld het verzamelen van brandhout voor de winter en het repareren van woningen. In dorpen als Sedanka in Kamtsjatka en in de kleine nederzettingen van Boerjatië zijn vrouwen de enige gezinshoofden geworden. In regio’s met extreme temperaturen verandert het gebrek aan mannelijke arbeidskrachten het dagelijks leven in een strijd om fysiek te overleven.

Naast het huishouden worden vrouwen gedwongen het beheer van de traditionele economie (rendierhouderij en visserij) op zich te nemen, die de belangrijkste bron van levensonderhoud en inkomen vormt. Kortom, net als in primitieve samenlevingen keert de vrouw terug naar de rol van verzamelaarster-jageres van primitieve samenlevingen, maar zonder de privileges die kenmerkend zijn voor matriarchale samenlevingen.

Bovendien neemt in het land de invloed toe van informele reactionaire groeperingen (zoals de 'Russische Gemeenschap'), die de rol van 'zedenpolitie' op zich nemen door te bepalen wat wel en niet aanvaardbaar is op het gebied van seks, anticonceptie en het sociale leven.

De terugkeer van het front van veel veteranen uit Oekraïne, die vaak psychisch kwetsbaar zijn en snel hun toevlucht nemen tot drugs en alcohol, heeft het sociale en huiselijk geweld doen toenemen. 'Meer dan duizend vrouwen', meldt Natalia verder, 'zijn het afgelopen jaar het slachtoffer geworden van geweldsmisdrijven gepleegd door militairen. Vaak worden die militairen niet eens gestraft en keren ze, in plaats van hun straf uit te zitten, terug naar het front.'

De mannen die terugkeren van het front lijden vaak aan posttraumatische stressstoornissen, wat de veiligheid van hun naasten in gevaar brengt. Bovendien heeft Rusland veel veroordeelden voor geweldsmisdrijven in de oorlog ingezet. Bij terugkeer uit de oorlog blijven die gedetineerden hun voormalige slachtoffers vaak lastigvallen.

De feministische organisatie heeft een slogan bedacht: 'De oorlog begint thuis'. Er wordt, met goede redenen, aangenomen dat als er in de samenleving een sterke tolerantie voor geweld heerst, dat vroeg of laat naar buiten zal 'overslaan'. Onlangs werd het alarmerende nieuws verspreid dat in 2025 het aantal meldingen bij de nationale hulplijn voor vrouwen inzake huiselijk geweld met 40 procent is gestegen. Bovendien is bekend dat in 60 procent van de gevallen, als een zaak van huiselijk geweld voor de rechter komt, de daders de minimumstraf krijgen: een boete van vijfduizend roebel (ongeveer 50 euro).

De terugkeer naar de hardste vorm van discriminatie en geweld tegen vrouwen in een land dat in 1918 als eerste een vrouwelijke premier had (Alexandra Kollontay), is eveneens een verontrustend teken van deze tijd.

Yurii Colombo is een Italiaanse socialistische journalist die zijn tijd tussen Moskou en Milaan verdeelt en schrijft voor il manifesto. Hij is de auteur van La Russia dopo Putin (Castelvecchi, 2022) en schrijft momenteel aan een politieke biografie van Vladimir Poetin.

Dit artikel stond op matrioska. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.