In de publieke discussie wordt de aandacht veel te veel ge­richt op de acceptatie van de Navo. Dat vreet de aandacht weg van waar het primair om moet gaan: de GroenLinks-reactie op de nieuwe Defensienota. [...]
Bij een snelle en oppervlakkige lezing lijkt de discussienota [van GroenLinks-voorzitter Ab Harrewijn] wel een aardig verhaal. De krijgsmacht wordt omgebouwd richting vredestaken. Het militaire apparaat is ontevreden [...] want er wordt gesneden in de traditionele taken. Het is ook zeker zo, dat als GroenLinks het voor elkaar zou krijgen om delen van deze notitie (bijv. opheffing Nederlands-­Duitse legerkorps, opheffen vliegveld Valkenburg, snijden in diverse legeronderdelen) gerealiseerd te krijgen, stappen voorwaarts zijn gezet. [...]
Maar kritisch en goed bestuderen van de nota [...] leidt bij mij tot de conclusie dat op zeer veel onderdelen de voorstellen door de partij niet moeten [worden] overgenomen. Op [een] heel aantal punten zijn de opvattingen in de discussienota een breuk met de standpunten tot nu toe. [...]

VN-veiligheidsarchitektuur
Het is al een zeer oud ideaal, dat door de koude oorlog kapot werd gemaakt: de VN met een wereldpolitie, die internationale en regionale conflicten kan oplossen. Na de genocide in Rwanda [...] waar de Amerikanen en anderen bewust dit hebben laten gebeuren terwijl ze van tevoren gedetailleerd op de hoogte waren gesteld, is bij de VN en militaire experts de conclusie getrokken, dat een staand VN-leger met pakweg 5000 goed getrainde militairen deze massamoord had kunnen voorkomen. [...] In Nederland waren CDA en VVD hier mordicus tegen en ook interna­tionaal kwam er tot nu toe onvoldoende steun voor. De Amerika­nen waren er natuurlijk tegen, maar een 12-tal landen (waaron­der Canada, Zweden en Nederland) hebben een voortrekkersposi­tie. De crux van deze staande VN-vredesmacht is dat ze super­snel, net als een brandweer, binnen 24 uur op plek des onheils aanwezig kunnen zijn. Bij Rwanda en recentelijk Oost-Timor bleek dat dit nodig was. De Shirbrig-brigade, dat ook door de Eerste Kamerfractie wel is gesteund, is een (verwaterde) uitloper van dit voorstel. Verwaterd omdat het slechts op hoofdstuk 6 (peace-keeping en geen enforcing, hoofdstuk 7) kan opereren, door slechts een beperkt aantal landen aan wordt deelgenomen en qua kracht (tot nu toe) niet echt overtuigt.
Door Ab Harrewijn wordt nu gesteld, dat de staande VN-vredes­macht er op korte termijn niet inzit en dus laat hij het ook maar vallen. Als we zo omgaan met al onze ideeën dan worden we de zoveelste visieloze pragmatische partij. In de nota wordt het idee zelfs weggeschreven met de zinne­tjes: (blz 25) "Een eigen staand VN-vredesleger is een optie die nog ver achter de horizon ligt (...) Het is bovendien een optie die nog nooit goed uitgewerkt is. Hoe voorkom je bij­voorbeeld dat een vaste VN-vredesmacht die overal ter wereld zou mogen optreden niet verwordt tot een ‘vreemdelingenlegí­oen’?”
Het is een zeer bedenkelijke en weinig deskundige argumenta­tie. In de eerste plaats is het juist zeer sterk uitgewerkt. De militairen van de VN en hun complete staf hebben daar uitgebreide publikaties over geschreven. De VN-bibliotheek in New York staat er vol mee. (...) De staande VN-vredesmacht haalt het tot nu toe niet vanwege de onwil van grote landen om hun eigen auto­nomie op te geven en de VN te betalen voor zo'n leger, die in handen komt van (nu) Kofi Anan [...] GroenLinks moet juist krachtig voor dit idee blijven opkomen en obstructie hard aan de kaak stellen in plaats mee te doen en of het wegschrijven ervan. [...]
Het is zeer wel mogelijk, dat in dit model pakweg driekwart van de huidige defensie-inspanning, kan verdwijnen omdat er sterke taakspecialisatie mogelijk wordt. Nederland hoeft geen F16’s te leveren als vijf andere landen dat ook al hebben gedaan en datzelfde geldt voor onderdelen van landmacht en marine. Ik heb steeds gezegd, dat het mij niet zou verbazen, dat we uiteindelijk uit zouden komen bij onze specialisatie sinds de zeventiende eeuw, sommige marinetaken. [...]
Natuurlijk is dit alternatief niet op korte termijn te verwezenlijken. Maar dat geldt voor veel meer van de GroenLinks doelstellingen. Maar deze visie dient wel het handelen op korte termijn te inspireren en richting te geven. Zonder een alternatieve visie dobberen we pragmatisch voort op de korte golfslag van de oceaan. Deze visie geeft ook richting aan onze wapenexporten: slechts export binnen dit VN-verhaal (en dat mag ook mondiaal) is mogelijk.

Wapenexport
In het verkiezingsprogramma wordt gekozen voor een verbod op wapenexport. In de praktijk van het kamerwerk wordt hier soms (naar Chili bijvoorbeeld) te weinig meegedaan. Naar Egypte en vooral Turkije en Indonesië wordt we1 debat aangezwengeld. Nederland staat zesde op de lijst van wapenexporteurs! In de discussie-nota wordt het huidige standpunt onaanvaardbaar sterk afgezwakt. Er wordt gesproken (blz.6) over garanties, dat het niet tegen de eigen bevolking mag worden ingezet, dat de definitie van spanningsgebied beter moet worden, maar dat het binnen strakke kaders mogelijk moet blijven.
Bij wapenexport weet je vandaag natuurlijk nooit wat over vier jaar een spanningsgebied wordt. [...] Het inzetten tegen de eigen bevolking weet je ook nooit van te­voren. Ook het Nederlandse leger is bij kraakacties (Vondel­straat) ingezet en dit is juist altijd de linkse kritiek op het leger geweest: het zal altijd worden gebruikt voor binnen­landse doeleinden. [...]

Opheffen krijgsmachtonderdelen
In het verkiezingsprogramma en de vorige defensienotitie (van Sipkes en Soholtbach/Pinto) was gekozen voor de offensie­ve eis, om de verschillende krijgsmachtsonderdelen op te heffen. Dit vanuit de wetenschap, dat deze structuur tot een zeer grote verspilling heeft geleid. De ijzeren 1-2-1-verde­ling (als de luchtmacht wat nieuws krijgt, moet de marine dat ook en de landmacht twee keer), die al herhaaldelijk ter discussie is gesteld, functioneert nog steeds [...] Het is altijd komisch te zien hoe mensen van de marine heel goed weten hoe te bezuinigen bij de landmacht en omgekeerd. Op zich geeft dit ons, als we het optellen, goede informatie, maar dat terzijde.
Het charmante van deze eis was, dat het een hervorm­ingsproject zou zijn dat op korte termijn te realiseren is en veel geld kan besparen. In de PvdA-nota worden er stappen in deze richting gezet, díe we kunnen steunen. Maar de discussie­nota schrijft dit idee weg. Binnen de krijgsmacht is er na­tuurlijk grote weerstand tegen en kennelijk is er succesvol gelobbyd. [...] op blz. 21-22 wordt simpeltjes gesteld, dat het - vooralsnog - niet wenselijk is elk onderscheid tussen de krijgsmachtsonderdelen te laten verdwijnen en zelfs de unifor­men te integreren. ‘Het gaat niet om het willens en wetens wegwerken van het onderscheid tussen de krijgsmachtsonderde­len.’ De kleur van het textiel is natuurlijk van geen enkel belang, waar het om gaat is dat de bestaande structuur van de krijgsmacht in drie aparte onderdelen wordt afgeschaft. Het is nergens goed voor, leidt tot verspilling, bemoeilijkt onze omvorming en daarbij behorende planning en kan veel geld opleveren.

Ballistische raketten
Als je de Hoofdlijnennotitie van de Grave leest, de VVD-publikatie van de Telderstichting en vele andere militaire literatuur dan zal er een zucht van verlichting zijn opgegaan toen er gelukkig (voor de Navo) een nieuwe vijand kon worden gevonden. Nadat de moslimdreiging van Willy Claes niet zo lekker viel, weten ze het nu. De ballistische raketten met een zo groot bereik dat ze Europa kunnen raken en voorzien kunnen zijn met chemische/biologische lading. Ze zijn in schurkenstaten gesitu­eerd: Irak, Iran, Libië, Noord-Korea. In de discussienota wordt deze nieuwe dreigíng met slechts marginale kritiek overgeno­men. [...] Op blz. 21 wordt hiervan de conse­quentie getrokken. ‘Nederland zou hieraan kunnen bijdragen met gespecialiseerde mogelijkheden van jachtvliegtuigen en de uitrusting van de luchtverdedigings- en commandofregatten met anti-ballistische raketsystemen’.
Net is een kritiekloos en conformistisch inschuiven in de hoofddoelstelling van de nieuwe Defensienota, het aansmeren van een nieuwe vijand. [...] Wie denkt er serieus dat Libië of Syrië serieus Parijs zal bombar­deren met een ballistische raket terwijl ze weten door welke represailles ze geraakt kunnen worden? Zou het bezitten van deze raket niet alles te maken hebben met de hele situatie in het Midden Oosten waarin Israël over een atoomwapen beschikt? Waarom wordt dit atoomwapen niet als een dreiging opgevoerd. Of accepteren we hierbij de grote hypocrisie, dat ‘onze’ massavernietigingswapens een zegen voor de mensheid zijn, maar dat de atoombom van de armen slechts een bedreiging? De oplos­sing is natuurlijk ontspanning en wederzijds ontwapening van alle massavernietigingswapens. [...]

Hoofdtaken
In het verkiezingsprogramma staat dat het Nederlandse leger moet worden omgebouwd tot uitsluitend een bijdrage aan de VN­-vredesmacht. De algemene defensietaak, het beschermen van bondgenootschappelijk grondgebied, is na de koude oorlog niet meer nodig. Nederland wordt [...], blijkt uit veiligheidsanalyses, niet bedreigd. [...] De discussienota formuleert, ongetwijfeld een bewuste keuze: blz. l2, ‘voortaan dient de hoofdtaak van vredestichter voorop te staan’. Zoals gezegd [komen] op blz. 16 de algemene verdedigingsta­ken toch weer de hoek omkijken. [...] Nog los van de toekomstige taakspecialisatie binnen het VN-concept is het de vraag waar­om [in de discussienota]:

- de onderzeebootbestrijdingsdienst wordt gehalveerd in plaats [van] geheel opgeheven en [waarom] nota bene de mijnruimcapaciteit (juist een sympathiek onderdeel [...]) halveren? (blz. 19)
- waarom we maar liefst acht fregatten nodig hebben
- [we] nieuwe transportcapaciteit moeten kopen (hebben we die de afgelopen tien jaar in een vredesmissie gemist, hebben de bondgenoten die niet?) [...]
- waarom we maar liefst tachtig F16's in de lucht moeten houden? Of loopt dit vooruit op de evaluatie van Kosovo? Maar wat moeten hiermee in [de] Kaukasus? Hoe zit dat met een standpunt over de opvolging van de F16's, de peperdure JSF en hun nucleaire taken? [...]
- waarom wordt het toetsingskader voor interventies overgenomen als daar nadrukkelijk in staat (blz. 8): ‘ beschermen nationale belangen?’ Het gaat toch bij ons slechts om humanitaire inter­ventie? [...]
- moeten we echt bij de top vijftien van sterke landen behoren?

[Het is] allemaal weinig doordacht en veel [te] ruim opgezet. En dus ook duur. Dat raakt de kritiek op het feit, dat een bezuinigingsbedrag is losgelaten. In de campagne heb ik in menig zaaltje onze keuze voor drie miljard verdedigd [met] een verwijzing naar de ervaring van Relus ter Beek in zijn memoires. Pas na een harde taakstelling wist het apparaat met [bezuinigings-]voorstellen te komen, die eerst onbespreekbaar waren. [...] Bezuinigíngen zijn natuurlijk wel een doel vanuit de redenering, dat we nu al pakweg vijftien jaar 13-14 miljard aan Defensie uitgeven [...] terwijl de situatie honderd procent is veranderd (geen Russische dreiging). Ook omdat we andere prioriteiten (onderwijs, OV, gezondheidszorg) [hebben] dan defensie. [...]

Conflictpreventie
Hoewel het wel als sterk accent in de nota staat, springt de conflictpreventie er in het publieke debat onvoldoende uit. Terwijl het zo mooi had kunnen zijn: GroenLinks gooit traditio­nele defensie omver en gaat modern miljarden investeren in preventie. Dit gebaseerd op een uitgewerkt plan, goed onderzoek en gesprekken met de OVSE, diverse ngo’s, PIOOM [Universiteit van Leiden] en het centrum voor conflictpreventie. Samen met het PIOOM dat de theorie verschaft over de oorzaken van conflicten en de actuele informatie verstrekt is er een plan te maken, dat op de korte termijn uitvoerbaar is en waar pakweg het miljard dat het huidige Duitse legerkorps kost hiervoor wordt ingezet. [...] Gerealiseerd moet worden, dat de OVSE een budget van éénduizendste van de Navo heeft en met anderhalve man en een paardekop hun nuttige en uiteindelijk veel goedkopere werk moet doen. Vergelijk het met de brandweer, die natuurlijk grote budgetten (20-30 procent meen ik me nog [te] herinneren uit mijn raadstijd) besteed aan preventie van brand.
Dit conflictpreventieplan moet er op korte termijn - met bud­getten - komen. Het was ook veel slimmer geweest hier op in te zetten in plaats een discussie over de Navo te entameren. Dit laatste zaait wantrouwen en verdeeldheid, het eerste zou eenheid en enthousiasme hebben veroorzaakt [...]

De Navo-paradox
De pers heeft het genadeloos doorgeprikt en [het] woord paradox niet voor zoete koek geslikt. Ze willen de Navo accepteren, schre­ven ze [...] Het is natuurlijk helemaal geen paradox, maar een bekend spanningsveld tussen korte en lange termijn. Het is waar, dat op korte termijn [er] soms geen alternatief voor de Navo-organisa­tie was. Maar dat was ook precies de reden waarom er natuur­lijk zelfs geen (dogmatisch) pacifist in Nederland stelling nam tegen SFOR en KFOR, omdat daar van de Navo gebruik gemaakt werd. Er wordt een probleem geschapen, dat er niet is om vanuit dat verhaal GroenLinks in het Navo-establishment te laten groeien. Op andere terreinen stinken we daar niet in. Vergelijk het [met het] gebruik van de auto door gebrek aan openbaar vervoer, of zeer incidenteel gifgebruik en toch voor biologische landbouw of pleiten voor duurzame energie en op korte termijn voor een filter op een kolencentrale stemmen of tegen de Betuwelijn zijn en toch voor elk tunneltje [voor] landschappe­lijke inpassing knokken of tegen de uitbreiding van Schiphol zijn en toch wel voor de VN naar New York vliegen. De totale poli­tiek van GroenLinks is een spanningsveld tussen korte termijn-problematiek en midden/lange termijn visies. Dit spanningsveld mag nooit verloren gaan, anders kunnen we ons opheffen.
Er is dus helemaal geen sprake van ‘taboe-isering’ van de Navo waarbij tegenstanders van de Navo op korte termijn alleen maar tevreden [zijn] als het zinnetje ‘opheffing van de Navo’ maar zou vallen. Dat is een karikatuur, die nodig is om de poging tot aanpassen van het standpunten te verdoezelen. Iedereen die logisch nadenkt [...] nam het standpunt in, dat de Navo kon verdwijnen nu [het] haar bestaansrecht gevende Warschaupact is verdwenen. Zolang de Navo bestaat zullen we mee discussiëren over de ‘no ­first use’- verklaring en de voorwaarden aan ‘out of area’-opera­ties, waarvan in de nota staat dat we er ‘in beginsel’ tegen zijn. Een bewust woordje natuurlijk na Kosovo. In het nieuwe Navo-concept (in geen enkel parlement vastgesteld) wordt [...] niet meer voor slechts verdedi­ging (het befaamde artikel 5, een aanval tegen een is een aanval tegen allen) maar voor ‘out of area’-interventies aan de flanken van Navo gekozen. En dan niet voor slechts ‘humanitaire inter­venties’ maar ook om (economische) belangen te beschermen. [...]
Helemaal ongeloofwaardig is de Navo als regionale organisatie van de VN in Europa te wensdromen. De Navo is een door de Amerikanen geleide militaire organisatie, die bedoeld was om de Russen tegen te houden. Het is een oplossing op zoek naar een probleem. [...]