De overwinning van Zohran Mamdani bij de burgemeestersverkiezingen in New York heeft de linkse beweging nieuwe energie gegeven, Trump woedend gemaakt (die hem nu lijkt te willen coöpteren nadat hij hem eerst als ‘communist’ had bestempeld en had gedreigd de federale financiering voor New York stop te zetten) en het debat binnen links aangewakkerd over onafhankelijke politieke actie en het gebruik van de kieslijst van de Democratische Partij (DP).

Mamdani won met een programma van radicale hervormingen met een antikapitalistische dynamiek dat rechtstreeks inspeelde op kwesties als betaalbare huisvesting, vervoer en kinderopvang, en zich openlijk profileerde als een democratisch socialist, moslim en pro-Palestijnse immigrant. Hij verdedigt ook immigranten in een tijd van ICE (Immigration and Customs Enforcement) terreuracties en afnemende publieke steun voor Trump.

Er was enorm veel enthousiasme voor de campagne in arbeiders- en immigrantenwijken. Ruim 100.000 vrijwilligers werden gemobiliseerd om van deur tot deur campagne te voeren. Daaronder waren 11.000 leden van de afdeling New York City van Democratic Socialists of America (NYC-DSA). Het massale grassroots-karakter van de campagne en haar pro-immigranten karakter maakten haar onderdeel van de brede anti-Trump beweging, die de afgelopen maanden drie enorme landelijke anti-Trump mobilisaties heeft gekend. De laatste demonstraties op 18 oktober trokken zeven miljoen mensen.

Mamdani stelde zich kandidaat voor de Democratische Partij nadat hij twee in diskrediet geraakte politici had verslagen in de voorverkiezingen van de DP. Voormalig gouverneur Andrew Cuomo, die na onthullingen over seksuele intimidatie gedwongen werd af te treden, deed als onafhankelijke kandidaat mee aan de verkiezingen. De huidige burgemeester Eric Adams, die werd beschuldigd van corruptie, werd uiteindelijk politiek gered door Trump. Mamdani nam het op tegen Cuomo en de Republikein Curtis Sliwa, de bekende burgerwacht die campagne voerde met het voornemen om 7.000 extra politieagenten aan te nemen. De overwinning maakte deel uit van een golf van overwinningen van de Democraten in het hele land, waaronder van verschillende DSA-leden, op een moment dat Trump in de peilingen achteruitgaat.

Hoewel sommigen de overwinning van Mamdani als een verrassing hebben gepresenteerd, was hij in alle peilingen voorafgaand aan de verkiezingen favoriet. De verrassing kwam toen hij de voorverkiezingen van de DP won. Hoewel hij tegenstand ondervond van veel machthebbers binnen de Democratische Partij (de Democratische Senaatsleider Chuck Shumer en voormalig president Barack Obama steunden hem niet), profiteerde hij ook van steunbetuigingen van enkele Democraten, waaronder de centristische gouverneur van New York, Kathy Hochul.

Mamdani's campagne, overwinning en vooruitzichten voor de uitvoering van zijn programma worden geconfronteerd met een fundamentele tegenstrijdigheid. Hij won de verkiezingen op basis van zijn progressieve programma. Nu hij is gekozen op basis van het DP-programma, met DP-middelen en enkele steunbetuigingen, zal hij vanuit de DP onder enorme druk komen te staan om zijn programma af te zwakken. Gouverneur Kathy Hochul heeft al aangegeven dat ze zich zal verzetten tegen de forse belastingverhogingen voor de superrijken, die, zoals Mamdani correct stelt, noodzakelijk zijn om zijn programma uit te voeren.

De komende aanzienlijke tegenstand van het DP-establishment, vastgoedbelangen en de miljardairs die Mamdani wil belasten om zijn programma te financieren, wijst op de noodzaak van een massabeweging om de uitvoering van dat programma te bewerkstelligen. En het grassroots-karakter van de campagne wijst op het potentieel om een dergelijke massabeweging op te bouwen. Mamdani heeft zich echter omringd met adviseurs van niet-gouvernementele organisaties (ngo's) en lijkt een top-downorganisatie op te bouwen in plaats van een democratisch gecontroleerde beweging om zijn programma te realiseren.

Onafhankelijke politieke actie voor de arbeidersklasse en haar bondgenoten

De verkiezing van Mamdani zal het debat in DSA en in de hele Amerikaanse linkse beweging over de doeltreffendheid van het gebruik van de DP-stembiljetlijn om een ambt te verwerven, de zogenaamde 'dirty break' in tegenstelling tot de 'clean break' van het voeren van onafhankelijke socialistische campagnes buiten de Democratische Partij, nieuw leven inblazen.

Voorstanders van de clean break pleiten dat de Democratische Partij een partij is van de 1% die wordt gecontroleerd door miljardairs en niet kan worden omgevormd tot een instrument voor het socialisme. Ze zijn tegen het opstellen of steunen van kandidaten als Democraten en pleiten waar mogelijk voor onafhankelijke socialistische campagnes. De meeste voorstanders van de dirty break zijn het erover eens dat de DP niet te hervormen is en beschouwen het gebruik van de Democratische kieslijst als een tactiek. Hoewel DSA- en andere socialistische kandidaten verkiezingen hebben gewonnen, zoals Mamdani, is het moeilijk voor te stellen hoe een onafhankelijke socialistische organisatie met een dergelijke oriëntatie kan worden opgebouwd.

De nu geldende politieke situatie in de VS, met onder meer het groeiende verzet tegen Trump dat sinds 5 april tot uiting komt in ten minste drie massale 'No Kings!'-demonstraties, peilingen die aantonen dat Trump steun verliest onder zijn eigen achterban, en succesvolle campagnes zoals die van Mamdani, wijzen op de reële mogelijkheid om een onafhankelijke socialistische massabeweging op te bouwen in de VS. Maar die energie zal worden geabsorbeerd en verspild als socialisten zich kandidaat stellen als Democraten.

Er zijn aanwijzingen dat onafhankelijke socialistische campagnes die geworteld zijn in de massabeweging nu verkiezingen kunnen winnen. Afgelopen april won Alex Brower, medevoorzitter van de afdeling Milwaukee van DSA, een tussentijdse verkiezing voor een zetel in de gemeenteraad met steun van DSA, de Groene Partij en de revolutionair socialistische organisatie Solidarity. Hij voerde een energieke campagne als open socialist met een radicaal programma, waaronder het in gemeentehanden brengen van het lokale energiebedrijf, en kreeg steun van een klein leger van DSA- en andere vrijwilligers om een liberale, progressieve democraat definitief te verslaan.

Hoewel dat een niet-partijgebonden verkiezing was, geven de overwinning van Brower als open socialist en het massademocratische karakter van zijn campagne aan dat succesvolle socialistische massacampagnes kunnen worden gevoerd en gewonnen. Brower heeft ook een massale organisatie opgericht, Power to the People, die is gebaseerd op DSA en die tot doel heeft het lokale energiebedrijf in gemeentehanden te brengen. Hoewel Milwaukee geen New York is en een zetel in de gemeenteraad niet hetzelfde is als het burgemeesterschap, vertegenwoordigt de combinatie van massale en electorale antikapitalistische socialistische politiek die we in de campagne van Brower zien, de weg voorwaarts voor het socialisme in de VS.

Op hun eigen manier wijzen de campagnes van Mamdani en Brower en de groeiende anti-Trump- en anti-ICE-bewegingen op het potentieel van socialisten om enthousiaste steun van de arbeidersklasse en onderdrukte gemeenschappen te verwerven om verkiezingen te betwisten en te winnen en een krachtige massale socialistische beweging op te bouwen die een socialistisch alternatief kan bieden voor het neofascisme van Trump en het neoliberalisme van de Democraten.

Kay Mann is docent sociologie aan de Universiteit van Wisconsin in Stevens Point en lid van Solidarity, onze zusterorganisatie in de VS.

Dit artikel stond op International Viewpoint. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.