Borderless

19 August 2019

Economie, olie en oorlog

De Duitse marxist Winfried Wolf kreeg begin jaren negentig in Nederland enige bekendheid met zijn boek Eisenbahn und Autowahn, waarin hij de opkomst van de auto plaatste binnen de geschiedenis van het twintigste eeuwse kapitalisme. In zijn nieuwste boek gaat hij in op de geschiedenis van de aardoliesector.

Winfried Wolf doet in zijn nieuwste boek de actuele economische, politieke en militaire ontwikkelingen bondig uit de doeken. Wolf herinnert niet alleen aan de algemene crisistendensen van het kapitalisme in verleden en heden, met zijn doorlopende ups en downs en zijn 'genezende crises’. Heel precies besteedt hij aandacht aan de concrete ontwikkelingen binnen het kapitalisme. Hij doet dat vooral voor de groeiende betekenis van olie en aardolieproducten als smeermiddel van de kapitalistische economie. In 2001 was 55 procent van de omzet van de 200 grootste concerns ter wereld afkomstig van bedrijven die hun omzet vooral behaalden in de winning en de verwerking van olie, in de toelevering aan de olie-industrie, in de auto-industrie, de luchtvaart en de wapenindustrie. Het gewicht van deze bedrijven zal na de oorlog tegen Irak nog groter worden.
Al in het verleden speelde de olie een belangrijke rol. De oliecrisis van 1973 was een belangrijk moment in deze ontwikkeling. Als gevolg daarvan stijgen de inkomsten van de OPEC-landen gigantisch. Van 23 miljard dollar in 1972 tot 140 miljard dollar in 1977.
Het was de grootste verandering in de economische structuur van de kapitalistische wereldmarkt die in vredestijd ooit is voorgekomen. Achteraf kritiseert Wolf analyses uit die tijd wanneer hij schrijft: ‘Vanuit een bepaald gezichtspunt was het natuurlijk juist dat marxistische auteurs als Ernest Mandel en Elmaar Altvater zich fel tegen het idee keerden om de -economische- crises van 1974-1975 en van 1980-1982 als oliecrises of energiecrises te beschrijven... Maar als je terugkijkt naar die jaren en op de ontwikkelingen in de jaren daarna let, lijken de factoren aardolieprijs en de prijs van aardolie-importen toch te weinig aandacht gekregen te hebben.’
Als resultaat van de derde Golfoorlog hebben de VS Irak in feite tot een kolonie gemaakt. De brave new world is de ‘nieuwe wereldorde’ onder hegemonie van de VS. De dominantie van het op olie gebaseerde kapitalistische productie- en consumptiemodel wordt versterkt en de afhankelijkheid van de wereldeconomie van de grondstof ruwe aardolie wordt groter.
Er ontstaat tenslotte een algemeen wapenwedloop. ‘Oorlogen worden door de regeringen in Washington en Londen en zeker ook in Parijs en Berlijn en andere hoofdsteden van de EU als een normaal onderdeel van hun politiek beschouwd.’
Wolfs boek kijkt niet alleen maar naar de economie. Telkens weer wijst hij op de relatie tussen politiek en economie. Ook de oorlog tegen Irak was niet alleen maar een oorlog om olie, het gaat veel meer om een ‘unieke samensmelting van geopolitieke, energiepolitieke en economische belangen’. In het voorbijgaan scherpt de encyclopedische belangstelling van Wolf onze blik ook voor nieuwe ontwikkelingen, zoals het feit dat China nu het land is van de meeste westerse investeringen of dat de VS nu al meer olie importeren uit West-Afrika dan uit Saoedi-Arabië. Het is dus niet verwonderlijk dat Bush sinds kort ook aandacht aan het zwarte continent besteedt.
Te kort door de bocht lijkt me trouwens wel wat Winfried Wolf over de huidige globalisering opmerkt. ‘Echt nieuw in de huidige fase van de kapitalistische wereldeconomie is minder datgene wat normaal gesproken als globalisering aangeduid wordt. Echt nieuw is de afhankelijkheid van de kapitalistische wereldeconomie van één strategische grondstof, aardolie, die de cyclus van economische crises meebepaalt en het karakter van oorlogen bepaalt.’ Terecht wijst hij er op dat de EU maar een fragiel bouwsel is. Maar dat betekent volgens mij niet dat de pogingen van de bazen en de politieke elite om vorm te geven aan een samengevoegde politieke bovenbouw, a-priori als onbelangrijk kan worden beschouwd.

Winfried Wolf, Sturzflug in die Krise. Die Weltwirtschaft, das Öl, der Krieg. Uitgegeven door Konkret Literatur Verlag, 238 blz. 17 Euro. Dit artikel verscheen eerder in het Duitse marxistische blad SoZ (www.soz-plus.de). De vertaling is van Arthur Bruls.

Soort artikel: 

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren