Borderless

24 October 2018

Een gang naar de DVD-theek waard: Die Fälscher

De Oostenrijkse filmmaker Stefan Ruzowitzky maakt mooie en spannende films die vaak ook nog iets meegeven om verder over na te denken. Hij schuwt daarbij het gebruik van zeer verschillende genres niet.

Eén van zijn eerste films, Die Siebtelbauern, is een Heimatfilm uit 1998 die gaat over een boerencollectief in de Alpen in het interbellum van de vorige eeuw. De films Anatomie en Anatomie 2, grote bioscoopsuccessen in 2000 en 2003 in Duitsland, waren medische thrillers. Momenteel is Ruzowitzky bezig met een vampierfilm, The Last Voyage Of The Demeter. En daarna staat een biopic op stapel over het leven van de jonge Stalin. Voorlopig moeten we het echter nog doen met zijn laatste film, het oorlogsdrama Die Fälscher. Een film die inmiddels door Sony op DVD en Blu-ray Disc is uitgegeven.
Operation Bernhard
Die Fälscher (‘De Vervalsers’) won in 2008 de Oscar voor de beste buitenlandse film. Het verhaal speelt zich af in het concentratiekamp Sachsenhausen tijdens de Tweede Wereldoorlog en is gebaseerd op werkelijke gebeurtenissen. Een groep van 142 joodse drukkers wordt door de nazi’s aan het werk gezet om in Operation Bernhard Britse waardepapieren te vervalsen. De Duitsers hopen daarmee de Engelse economie te ontregelen. Hoofdpersoon is de meester-valsemunter Salomon Sorowitch. Een belangrijk lid van zijn ‘team’ is de lithograaf Adolf Burger, een communist op wiens herinneringen het script van de film is gebaseerd. Vergeleken met de overige gevangenen in Sachsenhausen worden de medewerkers van Operation Bernhard behoorlijk ontzien. Om hun motivatie te bevorderen krijgen ze voldoende te eten, zachte bedden en een tafeltennistafel. Uiteindelijk slagen de vervalsers er in om voor 135 miljoen aan niet-van-echt-te-onderscheiden Engelse ponden te produceren. Dat is weliswaar vier maal de Britse deviezenreserve in die tijd, maar omdat lang niet alles in omloop kon worden gebracht, viel de economische schade nogal mee. Hoewel..., na de oorlog zag de Bank of England zich vanwege Operation Bernhard gedwongen om alsnog alle biljetten van meer dan vijf pond uit de roulatie te halen! De opdracht aan Die Fälscher om ook de dollar te vervalsen komt door sabotage niet tot uitvoering. Sorowitch slaagt er, ondanks de sabotage, in om een perfecte vervalsing van een 100-dollarbiljet te leveren, maar de oorlog is afgelopen vóór het Amerikaanse geldstelsel kan worden ontwricht.
Je verraadt geen kameraad!
In de film vallen verschillende dingen op. Zo blijken onder de joodse kampgevangenen de klassentegenstellingen ‘van buiten’ volop voort te woekeren. De voormalige bankdirecteur wil eigenlijk niks weten van de sjacheraar Sorowitch. Maar de drang tot lijfsbehoud tegenover de nog altijd bijna onbegrijpelijk smerige, vernederende en moorddadige nazi’s dwingt tot samenwerking. Iets anders dat naar voren komt, is het fenomeen van de kampopstand. Het is een beetje ‘vergeten’ verschijnsel, maar in meerdere concentratiekampen zijn de gevangen op een gegeven moment in verzet gekomen. Vaak onder leiding van communisten. In deze film nemen aan het eind van de oorlog de resterende gevangenen in Sachsenhausen de macht over. In werkelijkheid gebeurde dat pas na de verhuizing naar een ander kamp, te weten Ebensee.
Maar de meeste aandacht in de film gaat toch uit naar het dilemma: wel of niet meewerken met de nazi’s? En daarmee wel of niet overleven? Salomon Sorowitch, overigens weergaloos van kop en lijf voorzien door Mark Markovics, kiest voor coöperatie. Waar mogelijk probeert hij medegevangenen te redden, maar zijn eigen overleven staat voorop. Maar kun je in een concentratiekamp eigenlijk nog spreken van collaboratie? Adolf Burger meent van wel. Hij wijst er op dat Operation Bernhard de oorlog kan verlengen en misschien zelfs bijdragen aan een Duitse overwinning. Hij is degene die het vervalsen van de dollar langdurig saboteert. Sorowitch is het niet met hem eens, hij vindt de sabotage gevaarlijk en ‘ideologische onzin’. Maar hij maakt het Burger ook niet onmogelijk zijn daad te stellen: je verraadt geen kameraad! Ook voor de rest van de gevangenen geldt een vorm van passieve, maar mede door het snelle einde van de oorlog, effectieve solidariteit. Ze overleven de oorlog vrijwel allemaal.
Voor wie zin heeft in een mooie, spannende en boeiende filmzomeravond, met iets meer dan louter lichtvoetigheid, is de gang naar een DVD-shop of DVD-theek voor Die Fälscher van harte aanbevolen.

Soort artikel: 

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren