In de extreme hitte en drukkende vochtigheid bood het Forum een briesje verkoeling, in politiek opzicht dan toch. De ervaring was heel anders, veel positiever vooral, dan die van het forum in Nairobi in 2007 – toen werd er serieus getwijfeld aan de toekomst van de fora. Het forum in Belém werd in vergelijking met dit in Nairobi door veel deelnemers een nieuwe start genoemd. In een tijd van crisis was het forum het resultaat van een grootschalige mobilisatie door sociale bewegingen, vakbonden en linkse partijen uit Brazilië en de rest van het continent. Vooral de aanwezigheid van geradicaliseerde jongeren viel op. De verschillen tussen Nairobi en Belém hebben alles te maken met de opmars van linkse bewegingen in het Latijns-Amerikaanse continent sinds op 27 februari 1989 in Venezuela de eerste opstanden tegen neoliberalisme uitbraken. Overal hoorde je mensen spreken over een ‘crisis van het kapitalisme’; concepten als ‘kapitalisme’, ‘socialisme’, ‘de staat’ en ‘macht’, voorheen taboe in de hetereogene andersglobaliseringsbeweging, werden druk bediscussieerd. Het lijkt erop dat de ‘beweging van bewegingen’ eindelijk het zelfvertrouwen heeft gekregen om uit de defensieve schulp te kruipen. Het politieke niveau was opvallend hoog. Rond de tweeduizend sessies, workshops en collectieve activiteiten belichtten zowat alle menselijke kwesties. De discussies waren levendig en intens – ondanks fysieke uitputting aan het eind van de dag waren mensen vol energie en motivatie.

Dat wil niet zeggen dat er helemaal niks aan te merken was op het forum. Leiderschap blijft een heikele kwestie. Nog afgezien daarvan zijn er duidelijke beperkingen aan het potentieel van het forum om een rol te spelen in een beweging voor daadwerkelijke verandering. Deze beperkingen waren duidelijk zichtbaar en alle deelnemers en supporters van de sociale fora doen er goed aandacht aan te besteden. Ten eerste was het teleurstellend om te zien in welke mate het forum geïntegreerd was met het bestuur van de deelstaat Para, een bestuur dat geen goede relatie heeft met de sociale bewegingen in de regio. De regio is in recente tijden het toneel geweest van conflicten tussen grootgrondbezitters en kleine boeren over landbezit en de beweging van landloze boeren is hard onderdrukt. De aanwezigheid van tweehonderd ME’ers, vooral in de arme wijken en zogenaamd om de veiligheid van bovenal de buitenlandse deelnemers te waarborgen, zorgde voor een bittere smaak in de mond. De gedwongen evacuatie van een aantal arme stadsbewoners is een bron van schaamte voor alle deelnemers, mijzelf inclusief. Het is een schande dat het organiserende comité deze kwesties negeerde. De internationale raad van het Wereld Sociaal Forum arrangeerde zelfs een ontmoeting met de Braziliaanse president Lula die tijdens het evenement in Belém was. Het zou toch duidelijk moeten zijn dat de regering van Lula ondanks een progressief masker een neoliberaal programma uitvoert en onder haar leiding Brazilië zich steeds meer begint te gedragen als een regionale imperialistische mogendheid.
De Braziliaanse regering zag duidelijk een kans om zich te presenteren als een bondgenoot van de sociale bewegingen en zich middels de internationale aandacht voor Belém op een positieve manier in de kijker te spelen. Het forum kan beter afstand houden van dergelijke regeringen. Deze parasiteren slechts op de fora en hebben het proces inhoudelijk weinig te bieden. Waar het hen om gaat is een publieksshow en een mooi imago.

Tijdens een aantal van de discussies werd er terecht op gewezen dat grote multinationals en hun eindeloze zoektocht naar winst een centrale rol speelden in de uitbraak van de huidige crisis. In deze context was het extra bitter dat grote Braziliaanse corporaties als de oliemaatschappij Petrobras en de Banco do Brasil officiële sponsors waren van het forum – erger nog, dit was terug te zien op al het materiaal en op alle grote billboards. We moeten serieus nadenken over de gevolgen van een dergelijke systeem van sponsorship voor het forum. Moeten we wel een forum hebben als we de benodigde middelen niet uit alternatieve bronnen kunnen verzamelen maar afhankelijk zijn van dergelijke bedrijven?

Dergelijke praktische en politieke problemen moeten niet alleen zoveel mogelijk ingeperkt worden, we moeten zoeken naar manieren om ze geheel te boven te komen. Elke andere optie zou een belediging zijn voor de energie, passie en toewijding aan het ideaal van een andere, betere wereld die zo voelbaar waren op het forum. Het Wereld Sociaal Forum is een belangrijk onderdeel van de beweging voor een andere wereld, het brengt mensen samen en geeft hen een stem. Ook een ander Forum is mogelijk, aan de slag! V

Sushovan Dhar is een Indische socialist en activist bij het Comité pour l’annulation de la dette du Tiers Monde (CADTM) - het comité voor de kwijtschelding van de schuld van de Derde Wereld.