Terwijl het percentage niet-stemmers in vergelijking met de presidentsverkiezing van 1995 met zes procent toenam, kreeg Le Pen 234469 stemmen meer. In totaal behaalden de twee neofascistische partijen, het Front National en de Mouvement National Républicain zelfs een winst van 901592 stemmen, waardoor ze in de eerste verkiezingsronde op 19,20 procent kwamen. Jacques Chirac scoorde met 19.88 procent van de stemmen net iets meer.

Wie en waar
Nu Le Pen in de tweede ronde zit, trekken velen een vergelijking met de manier waarop Hitler aan de macht kwam. Dat is overdreven. De opmars van extreem rechts valt in een periode waarin de gevolgen van de onderlinge ruzies en splitsingen uit 1998 nog allerminst overwonnen zijn. Het belet Le Pen – in elk geval op korte termijn – een alternatief te vormen voor de huidige regeringspartijen.
Maar het neemt niet weg dat Le Pen nu aan kop staat in negen van de 21 stedelijke gebieden en dat hij in 25 departementen meer dan twintig procent van de stemmen heeft behaald. Zijn bolwerken situeren zich ten westen van de lijn Le Havre-Perpignan, met een record aantal kiezers in de Vaucluse (29,7 procent) en met hoge aantallen in de Alpes Maritimes, Le Haut Rhin, le Bas-Rhin, le Gard, les Bouches-du-Rhône en La Moselle. De uitdager van Chirac heeft nu al de grootste aanhang onder werklozen (30 procent) en beambten (23 procent). Met 18 tegen 19 procent van de arbeiders zit hij Lionel Jospin direct op de hielen en bij de gepensioneerden doet hij niet veel onder voor Chirac. Nieuw is dat hij bij de boeren 17 procent van de stemmen scoort en onder het middenkader 19 procent.

Crisis
Het komt er op neer dat het neofascisme vooral profiteert van een electoraat dat slachtoffer is van de neoliberale deregulering, van de werkloosheid, de economische reorganisaties, de onzekerheid en de daling van de levensstandaard. Weliswaar deed de grote, radicale sociale beweging van de winter van 1995 Le Pens invloed op de Franse samenleving afnemen, toch was pluralistisch links( SP, CP en de Groenen) niet in staat aan de hooggespannen verwachting onder de bevolking te voldoen. Omdat radicaal links evenmin bij machte was een reëel politiek alternatief te vormen, was voor uiterst rechts de weg meer dan vrij.
De crisis van de traditionele politiek, de aftakeling van de Vijfde Republiek, het diskrediet van de heersende elite en het verlies van regelmogelijkheden van de staat onder invloed van de globalisering van markten en het geldwezen deden de rest. Hoe anders te verklaren waarom zo ongekend veel mensen thuis bleven op 21 april? Welke andere verklaring te geven voor het verlies van 1,5 miljoen stemmen door parlementair links en 3,8 miljoen door parlementair rechts? De crisis zal zich verscherpt hebben omdat de ‘belangrijke’ kandidaten in de ogen van een meerderheid van de kiezers te weinig verschillen lieten zien en omdat zij het thema van de ‘onveiligheid’ tot hun belangrijkste strijdwapen maakten.

‘Staatsgezag’
De staf van Jospin beging een dramatische fout te denken dat het slim was de tegenstander van rechts te beconcurreren op zijn eigen favoriete terrein. Des te erger omdat na 11 september en in de context van de oorlog in Palestina al een aantal tekenen zichtbaar waren geworden. De roep om het herstel van het staatsgezag moest wel het meest duistere verlangen naar een sterke en autoritaire staat aanwakkeren evenals allerlei xenofobe gevoelens en de angst voor een zogenaamde islamitische dreiging. Zoals Chirac met zijn demagogische opstelling zijn koppositie in de eerste ronde wist veilig te stellen, zo leverde het Le Pen het grootste deel van zijn succes op. Het zou de socialistische kandidaat toch moeten zijn opgevallen hoe Le Pen een hoge borst opzette toen hij verklaarde de politieke agenda te bepalen en het had Jospin toch moeten waarschuwen dat de kiezers het origineel altijd verkiezen boven de kopie. Wij waren met te weinig in de campagne om de alarmbel tot in alle uithoeken te laten horen….

Hoe verder?
Zelfs als Le Pen op 5 mei een minimum aan stemmen behaalt, dan nog betekenen deze presidentsverkiezingen dat het regiem en zijn instellingen in een crisis terecht komen. De druk van uiterst rechts met bijna twintig procent van de uitgebrachte stemmen in de eerste ronde zal niet zonder gevolgen blijven voor de balans binnen traditioneel rechts; ze zullen een agressieve politiek gaan uitvoeren tegen de arbeidersklasse, de jongeren, de vrouwen en de migranten…. Een hernieuwde hoop in links kan alleen groeien als gebroken wordt met de rampzalige erfenis van Jospin en zijn vrienden van pluralistisch links.