De etnische zuivering door Israël in Zuid-Libanon en Gaza heeft een omvang bereikt die sinds de Nakba niet meer is voorgekomen. De geschiedenis van de Israëlische offensieven laat zien hoe ontvolking al snel wordt gevolgd door annexatie.

Om volledig te begrijpen wat er sinds 7 oktober 2023 gaande is in de door Israël opnieuw bezette gebieden in Gaza en Libanon, is het noodzakelijk het patroon van die bezettingen te vergelijken met eerdere bezettingen door de zionistische staat. Algemeen bekend is dat de geboorte van Israël onlosmakelijk verbonden is met bezetting. De nieuwe staat, uitgeroepen op 15 mei 1948, besloeg meer dan 56 procent van het Britse mandaatgebied Palestina tussen de Jordaan en de Middellandse Zee — het gebied dat aan de 'Joodse Staat' was toegewezen door de verdelingsresolutie die in november 1947 door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties was aangenomen. Tegen het einde van de eerste Arabisch-Israëlische oorlog in 1948–1949 had Israël uiteindelijk 78 procent van dat gebied in handen.

Tijdens die oorlog betrof de uittocht van Palestijnen die uit angst voor geweld door zionistische reguliere en extremistische strijdkrachten vluchtten, 80 procent van de Arabische bevolking van de door Israël veroverde gebieden. Velen vluchtten in de overtuiging dat ze naar hun huizen zouden kunnen terugkeren zodra de gevechten voorbij waren. Anderen werden gedwongen te vertrekken. Palestijnse vluchtelingen kregen nooit toestemming om over de grenzen van de nieuwe staat terug te keren. Om de mogelijkheid van hun terugkeer letterlijk te begraven, werden de meeste van de vierhonderd ontvolkte Palestijns-Arabische steden en dorpen verwoest en onbewoonbaar gemaakt. Zo ontstond een eerste patroon van bezetting, specifiek voor de oprichting van de Israëlische staat, dat de Palestijnen en Arabieren sindsdien de Nakba (ramp) noemen: een combinatie van 'etnische zuivering' en vernietiging van de bebouwde omgeving om volledige controle over een gebied te verkrijgen.

Het volgende grote geval van Israëlische bezetting voldeed niet aan dat patroon. In 1967 herhaalde Israël de etnische zuivering van de Nakba niet in de Palestijnse gebieden die het tijdens de Zesdaagse Oorlog bezette. Of, om precies te zijn, het herhaalde die etnische zuivering niet op dezelfde schaal: gevallen van gedwongen ontvolking en vernietiging van de bebouwde omgeving deden zich wel voor en vinden nog steeds plaats, maar nog niet in die mate dat ze een episode van etnische zuivering vormen die vergelijkbaar is met de Nakba. Een belangrijke reden daarvoor was dat het grootste deel van de bevolking van de pas bezette Palestijnse gebieden (OPT’s) — de Westelijke Jordaanoever en de Gazastrook — zich vastklampte aan hun land en huizen, omdat ze na de ervaringen van 1948 maar al te goed wisten wat hun lot zou zijn als ze zouden vluchten.

In de nasleep van de nieuwe bezetting werkte het door de zionistische linkse vleugel gedomineerde Israëlische kabinet een plan uit voor de toekomst van de OPT’s, genoemd naar de belangrijkste architect ervan, de toenmalige minister van Arbeid Yigal Allon: de meeste dichtbevolkte gebieden, met uitzondering van het de facto geannexeerde Oost-Jeruzalem, zouden in een toekomstige overeenkomst weer onder Jordaanse heerschappij komen, terwijl Israël de gebieden zou behouden die het om veiligheidsredenen belangrijk achtte, zoals het gebied langs de Jordaan (de Jordaanvallei), of om ideologische redenen, zoals de buitenwijken van Jeruzalem en Hebron.

Het plan was erop gericht om uiteindelijk een groot deel van de Westelijke Jordaanoever en de Gazastrook te annexeren, waarbij het grootste deel van de bevolking buiten de boot zou blijven om het dilemma te vermijden dat men hen het Israëlische staatsburgerschap zou moeten verlenen of officiële apartheid zou moeten instellen. Nadat Jordanië in 1988 afstand had gedaan van zijn aanspraak op de Westelijke Jordaanoever, werd het Allon-plan herzien door de monarchie te vervangen door het leiderschap van de Palestijnse Bevrijdingsorganisatie (PLO) als beheerder van de Palestijnse gebieden onder Israëlische controle en de feitelijke annexatie van het grootste deel van de Westelijke Jordaanoever. Dat werd ten uitvoer gebracht via de Oslo-akkoorden van 1993.

Extreemrechts binnen de zionistische beweging heeft dat perspectief nooit onderschreven. Sinds 1967 houdt het zich bezig met operaties van sluipende etnische zuivering. Hierbij wordt voortdurend aangedrongen op de inbeslagname van nieuw land buiten de parameters van het Allon-plan. Dat proces versnelde toen de extreemrechtse Likud-partij in 1977 aan de macht kwam en kwam nog meer in een stroomversnelling toen het huidige Israëlische kabinet – dat in december 2022 onder leiding van Netanyahu werd gevormd met het gehele spectrum van de zionistische extreemrechtse beweging – profiteerde van de enorme schok die werd veroorzaakt door de door Hamas geleide aanval van 7 oktober 2023.

Annexatieplannen

Er was echter één geval van etnische zuivering in de stijl van 1948 in een gebied dat tijdens de oorlog van 1967 was veroverd: niet binnen het historische Palestina, maar in de Syrische Golanhoogten, waarvan het grootste deel in die oorlog werd bezet. Het is altijd de bedoeling van Israël geweest om dat gebied te behouden, in de eerste plaats om militaire redenen. Daarom herhaalde het daar het patroon van etnische zuivering uit 1948: ontvolking door een combinatie van vlucht en gedwongen verwijdering, gevolgd door een terugkeerverbod en grootschalige vernietiging van de bebouwde omgeving (meer dan honderd dorpen). In 1981 annexeerde de Likud-regering de bezette Golanhoogten in alles behalve de naam – een annexatie die de Verenigde Staten in 2019 onder Donald Trump als eerste zouden erkennen.

Uit dit korte overzicht blijkt duidelijk dat de Israëlische bezetting haar toevlucht neemt tot etnische zuivering door ontvolking en vernietiging — samen met kolonisatie — overal waar volledige annexatie het doel is; maar niet in gebieden die het van plan is terug te geven aan Arabische soevereiniteit (de in 1967 bezette Egyptische Sinaï is hier een goed voorbeeld van). Dit feit heeft duidelijke implicaties voor de gebieden in Gaza en Zuid-Libanon die Israël sinds 7 oktober 2023 opnieuw heeft bezet. Gaza is het toneel geweest van een extreme herhaling van het patroon van etnische zuivering uit 1948: verdrijving/ontheemding van de bevolking door middel van een genocidale oorlog en vernietiging van de bebouwde omgeving op een historisch ongekend intensief niveau, met uitzondering van de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki.

Zuid-Libanon, waar Israël een 'veiligheidszone' controleert die meer dan twee keer zo groot is als het gebied van Gaza dat het momenteel bezet, is aan een soortgelijke behandeling onderworpen, zij het zonder de genocidale dimensie. De zogenaamde veiligheidszone, waar langdurige bezetting het doel is, is ontvolkt door de gebruikelijke combinatie van vlucht en verdrijving, met een terugkeerverbod en grootschalige vernietiging van de bebouwde omgeving.

De uiteindelijke bedoeling van de huidige Israëlische regering moet dus voor iedereen duidelijk zijn: zoveel mogelijk van de Gazastrook annexeren — waarvan Israël momenteel bijna 70 procent bezet; belangrijke regeringsfunctionarissen maken er geen geheim van dat ze hun zinnen hebben gezet op de herbezetting van het grootste deel van de rest — evenals de veiligheidszone van ongeveer 600 vierkante kilometer in Zuid-Libanon. Geen enkele belangrijke figuur binnen de Israëlische oppositie tegen de regeringscoalitie heeft een dergelijk voornemen categorisch verworpen.

Zonder krachtige internationale druk om dit te ontmoedigen en Israël te dwingen zich terug te trekken uit de nieuw herbezette gebieden, zou dit scenario wel eens werkelijkheid kunnen worden, waardoor elk vooruitzicht op regionale vrede teniet wordt gedaan. De Verenigde Staten zijn de enige wereldmacht die voldoende invloed op Israël heeft om te voorkomen dat de situatie verder afglijdt naar regionale, en daarmee mondiale, chaos. Ook dat staat op het spel bij de komende Amerikaanse tussentijdse verkiezingen.

Het nieuwste boek van Gilbert Achcar is The Gaza Catastrophe: The Genocide in World-Historical Perspective, uitgegeven door Saqi Books.

Dit artikel stond op Jacobin. Nederlandse vertaling door de redactie van Grenzeloos.