Grenzeloos de wereld begrijpen om de wereld te veranderen

R.S. -

12.04.2026

De Palestijnse Olijvenraad schat dat er in Gaza ongeveer een miljoen olijfbomen zijn vernietigd. [1] De Wereldbank schat dat de oorlog tegen Libanon ongeveer 22 miljoen ton afval heeft veroorzaakt. [2] Die verwoestende milieugevolgen van oorlog gaan hand in hand met de menselijke tol. Hoewel een deel ervan ‘incidenteel’ is, is veel van de schade opzettelijk aangericht. De levenskwaliteit van mensen is nauw verbonden met de gezondheid van het land waarop ze leven. In Palestina gaat de genocide gepaard met ecocide – de omvang en de langdurige gevolgen van de ecologische schade die door de Israëlische staat is veroorzaakt, zullen het leven van de Palestijnen nog decennialang bemoeilijken.

Milieu-impact

Een recent onderzoek naar de eerste 15 maanden van de Israëlische aanvallen op Gaza schatte de uitstoot van broeikasgassen op meer dan de jaarlijkse uitstoot van Costa Rica en Estland samen, grotendeels toe te schrijven aan de lucht- en grondbombardementen op Gaza en het wapentransport vanuit de VS en Europa. [3] Het grootste deel van de uitstoot moet nog komen en zal voortkomen uit de wederopbouw van de verwoeste gebieden. Die verwoesting wordt momenteel geschat op meer dan 60 miljoen ton puin, waarvan acht miljoen ton potentieel gevaarlijk afval is afkomstig van industrieterreinen, vernielde zonnepanelen en asbest in oude gebouwen. [4]

De schade aan de infrastructuur, waaronder riolering, waterleiding en zuiveringsinstallaties, heeft ook geleid tot de verontreiniging van de natuurlijke waterreserves van Gaza, met waarschijnlijk ook verontreiniging van mariene en kustgebieden. [5] De schade aan de plantengroei en de bodem beïnvloedt ook het vermogen van de grond om water op te nemen en verhoogt het risico op overstromingen.

De bodem staat op zijn beurt centraal in de milieugezondheid. Afgezien van structurele schade en verdichting, beïnvloeden de verontreinigende stoffen die zijn achtergelaten door bommen en ander militair materieel de toekomstige plantengroei in de regio. In Zuid-Libanon omvatten de Israëlische aanvallen het wijdverbreide gebruik van witte fosfor – een giftige en brandbare stof die wekenlang actief kan blijven. [6] Naast de directe schade aan mensen, zoals brandwonden, verwarring of buikpijn, vergiftigt het ook de bodem, waardoor die minder geschikt wordt voor planten en dieren en moeilijker te bewerken is.

Gevolgen voor de landbouw

De ecologische schade van oorlog omvat de vernietiging en verontreiniging van bodem, water en lucht. Het gevolg is dat het milieu na de oorlog veel van zijn biodiversiteit en vermogen om zelfs maar menselijk leven in stand te houden, verliest. Dat is cruciaal in regio's als Gaza en Zuid-Libanon, waar landbouw de levensader is van veel gezinnen.

In Gaza besloegen boerderijen en boomgaarden vóór 7 oktober ongeveer 47 procent van het totale landoppervlak. [7] Uit een recente beoordeling vanuit de ruimte bleek dat minder dan 5 procent van het landbouwland in Gaza nog beschikbaar is voor bebouwing, terwijl meer dan 80 procent van het landbouwland nu beschadigd of ontoegankelijk is. [8] Olijfbomen, waarvan meer dan tienduizend gezinnen afhankelijk zijn, zijn gedecimeerd: het Israëlische leger heeft veel boomgaarden met bulldozers platgewalst, sommige zijn ontoegankelijk geworden en gestorven door gebrek aan water en meststoffen, en sommige moesten uit noodzaak worden gekapt voor brandhout. [1] Ook is meer dan 80 procent van de agrarische waterputten beschadigd. [8]

Ecocide

In Palestina wordt de omvang van de schade, zowel wat betreft de grootte van het getroffen gebied als de langetermijngevolgen, omschreven als ‘ecocide’. [7] De term wordt gebruikt om opzettelijke en wijdverspreide milieuvernietiging aan te duiden, ter onderscheiding van ‘collaterale’ schade en om de nadruk te leggen op de schade die is toegebracht aan die ecosystemen en hun vermogen om menselijk leven te ondersteunen.

Naast de genocide, waarbij meer dan 67.000 Palestijnen zijn omgekomen, zal de milieuvernietiging het leven in Gaza voor de komende generaties bemoeilijken en waarschijnlijk leiden tot de dood van nog veel meer mensen. De beperkingen op de toegang tot humanitaire hulp, in combinatie met de vernietiging van waterbronnen, wilde dieren en landbouwgrond, hebben ertoe geleid dat de gehele bevolking van Gaza te kampen heeft met voedselonzekerheid, met hoge percentages ondervoeding en meer dan een half miljoen mensen die hongersnood lijden. [9] Het gebrek aan middelen heeft mensen ook gedwongen hun toevlucht te nemen tot praktijken zoals het verbranden van plastic om warmte te verkrijgen. Dat, samen met de ineenstorting van de infrastructuur voor riolering en afvalverwerking en de toename van stortplaatsen, heeft geleid tot ernstige schade aan de gezondheid en het milieu.

Ecosocialisme

Oorlog, kapitalisme en de klimaatcrisis staan niet los van elkaar en mogen niet afzonderlijk worden bestreden. De aanvallen van Israël op Palestina dragen bij aan klimaatverandering en maken Palestijnen tegelijkertijd kwetsbaarder voor de gevolgen ervan. Naast de opgelegde beperkingen en de vernietiging van voedsel- en waterbronnen, hebben Palestijnen ook te maken met toenemende hitte en droogte. [10]

De oorlog tegen Gaza heeft naar schatting bijna 2 miljoen ton aan CO₂-uitstoot gekost, en de wederopbouw van de infrastructuur van Gaza zal naar verwachting nog eens 29 miljoen ton kosten. [3] In Oekraïne wordt de schatting voor het derde jaar op 230 miljoen ton gesteld, het equivalent van de jaarlijkse uitstoot van Oostenrijk, Hongarije, Tsjechië en Slowakije samen. [11] In een tijd waarin de ecosystemen van de aarde al in gevaar zijn, de meeste regeringen geen maatregelen hebben genomen tegen de uitstoot en de temperaturen blijven stijgen [12], brengen de milieuvernietiging en de koolstofvoetafdruk van oorlog de gezondheid van de planeet nog verder in gevaar.

Klimaatverandering en oorlog hebben op hun beurt een onevenredig grote impact op de arbeidersklasse. [13] In de meest directe zin: naarmate voedsel, onderdak en gezondheidszorg schaarser worden, stijgen de kosten ervan en verspreiden gezondheidsproblemen zich. Arbeiders worden ook gedwongen tot onzeker, onhoudbaar of gevaarlijk werk, of tot risicovolle migratie. In Soedan vormen gewelddadige conflicten en woestijnvorming onderdelen van een vicieuze cirkel die een derde van de Soedanese boeren heeft ontheemd, waardoor het tekort aan hulpbronnen en de woestijnvorming nog verder worden verergerd. [14]

De impact van oorlog en genocide op het menselijk leven is direct zichtbaar, maar langzamer en stiller ecologisch geweld bedreigt ook het voortbestaan van de mens. Vele jaren geleden verbood Israël Palestijnen om zaatar (wilde tijm) en akkoub (een distelachtige plant) te verzamelen, twee inheemse basisvoedingsmiddelen in het Palestijnse dieet, met als doel de culturele band met het land te ondermijnen en een andere voedsel- en inkomstenbron te beperken. In het Noordpoolgebied vormen het smelten van het ijs en veranderende weerpatronen een bedreiging voor de voedselzekerheid en voor Inuit-praktijken zoals het in de grond bewaren van vis. [15] Het menselijk leven en welzijn zijn onlosmakelijk verbonden met onze omgeving. De impact van milieuvernietiging op het menselijk leven en de opzettelijke vernietiging en vervreemding van het milieu als tactiek in imperialistische en kapitalistische oorlogen onderstrepen de noodzaak om de arbeiders-, anti-oorlogs- en klimaatbewegingen te verenigen in de strijd voor ecosocialisme.