Op woensdag 23 september heeft de politie Maricarmen in Madrid uit haar woning gezet. Maricarmen is een 87-jarige vrouw wier huur door een ‘vulture fund’ steeds verder werd verhoogd, totdat het fonds besloot dat het de woning nodig had voor nieuwe zakelijke activiteiten. In die zin is het geen uitzonderlijk geval: in Spanje vinden er jaarlijks duizenden uitzettingen plaats. De woonbeweging vecht hier elke dag tegen, vaak terwijl de media zwijgen en de andere kant opkijken bij een drama dat deel uitmaakt van het dagelijks leven in de arbeiderswijken.

Toch is deze zaak de vonk geweest die de prairie in brand heeft gezet. De uiterst wrede beelden weerspiegelen een onbetwistbare realiteit. Huisvesting is de grootste zorg van de werkende bevolking. De huurprijzen zijn de afgelopen jaren exponentieel gestegen, het ongecontroleerde toerisme heeft wijken en steden in heel Spanje overgenomen, de koopkracht van de mensen is afgenomen door de prijsstijgingen: een hele generatie wordt de toegang tot huisvesting ontzegd en gedurende acht jaar progressieve regeringen is het probleem alleen maar erger geworden.

De mobilisatie heeft zich niet alleen in Madrid voorgedaan: een beweging van solidariteit en verzet heeft vele steden doorkruist, van Granada tot Valladolid. De demonstratie van zaterdag in Madrid, georganiseerd door de Huurdersbond, die eindigde met een kampement op het Sol-plein, betekende een kwalitatieve sprong in het conflict. Het gaat niet langer om een sectoraal of specifiek probleem: huisvesting is uitgegroeid tot de grote mislukking van het progressivisme en maakt duidelijk dat de acht jaar van regeren – eerst door de PSOE en Podemos en nu door de PSOE en SUMAR – niet in staat zijn geweest om de structurele problemen aan te pakken waarmee de werkende bevolking te kampen heeft.

In die zin drukt de mobilisatie rond huisvesting een nieuwe sociale factor uit, die zich kan ontwikkelen tot een doorslaggevende factor. Enerzijds is het politieke klimaat veranderd: tegenover een rechts dat in de aanval is gegaan tegen migranten naar aanleiding van de crisis in Ceuta, is de huisvestingsbeweging in staat om een andere agenda op tafel te leggen. Het heeft ook een progressief kamp van zijn stuk gebracht dat alleen maar weet te overleven door de linkse bevolking te chanteren met de angst voor rechts, terwijl het beleid dat kapitalistische winst ten koste van de arbeidersklasse mogelijk maakt, intact blijft. Het lijkt er niet op dat de regering dat probleem kan negeren: de mislukte ervaringen met 'historische overwinningen' zoals de huisvestingswet dienen als preventief mechanisme tegen nieuwe pogingen tot cosmetische veranderingen.

Maar dat het klimaat is veranderd, betekent niet dat de krachtsverhoudingen dat ook zijn. Rechts is nog steeds machtiger dan het volkskamp; de progressieve beweging zal proberen het probleem te neutraliseren door een combinatie van chantage en pogingen tot ‘passieve hervormingen’, dat wil zeggen kruimels om de mobilisatie af te remmen. Dat offensief wordt echter beperkt door het diepe verval van het aanzien van de partijen die de afgelopen jaren in de regering hebben gezeten. Noch Sumar, noch Podemos hebben aanwezigheid en invloed in de huisvestingsbeweging, ondanks de pogingen van hun boegbeelden om zich te herpositioneren: zonder strijdbare netwerken en nu hun regeringsstrategie in diskrediet is geraakt, heeft het progressieve blok ernstige moeilijkheden om die partijen in te zetten als schakel in de onderhandelingsdialectiek waarmee ze de sociale beweging proberen in te perken.

De uitdaging voor de volksbeweging is om de parlementaire valstrik te vermijden en onafhankelijke politieke actie van de massa centraal te stellen. Het programma van de Huurdersbond, met het zogenaamde Maricarmen-decreet en andere centrale maatregelen zoals de onteigening van woningen die eigendom zijn van roofvogelfondsen en banken om een openbaar woningbestand te creëren, de onmiddellijke verlaging van de huurprijzen met 50 procent en het beperken van de huur tot 20 procent van het loon, vormt een goed programma om de beweging te verenigen en haar een perspectief te bieden dat via sociale en politieke kracht kan worden afgedwongen.

Dat vereist een sprong voorwaarts op het vlak van organisatie en tactiek, zodat de beweging zich een strategie eigen kan maken waarmee ze zich op lange termijn kan versterken. Het is noodzakelijk om perspectieven zoals de algemene staking op tafel te leggen, om te voorkomen dat de beweging in een fase stagneert zonder in staat te zijn om naar een volgende fase over te gaan. De algemene staking vereist het opbouwen van een breed alliantiebeleid, met een eigen antagonistische visie: het mag geen staking van vakbondsminderheden zijn, maar moet alle mogelijke sectoren van de vakbeweging meeslepen, in combinatie met bredere acties, zoals we zagen bij de stakingen op 8 maart.

Een dergelijk perspectief zou het mogelijk maken om andere eisen van onze klasse erbij te betrekken, zoals looneisen in industriële sectoren of de krachtige onderwijsbeweging die zich in verschillende autonome regio’s ontwikkelt. Als we dat perspectief serieus nemen, moeten we er altijd naar streven onze sociale basis te verbreden, door van onderop te mobiliseren en druk uit te oefenen op alle vakbonds- en maatschappelijke sectoren in die richting.

Er opent zich een nieuw perspectief. Er is een maatschappelijke sector die naar links radicaliseert en die, hoewel nog lang geen maatschappelijke meerderheid, bereid is om tegen dit systeem en tegen extreemrechts te strijden zonder concessies te doen en zonder de verantwoordelijkheid aan het progressieve kamp over te laten. De politieke krachten en alle strijdbare sectoren die inzetten op de antikapitalistische transformatie van de samenleving moeten zich volledig inzetten om die dynamiek te versterken en verder te ontwikkelen, door die dynamiek uit te breiden en om te vormen tot een massale en volksbeweging. Dat is het beste tegengif tegen ontgoocheling en apathie en om successen te boeken die ons in staat stellen in de aanval te gaan.

Anticapitalistas in de zusterorganisatie van de RoodGroene Antikapitalisten in de Spaanse Staat. Hun leden nemen actief deel aan de woonstrijd en de kampementen. 

Dit artikel stond op anticapitalistas. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.