De vierde verjaardag van de grootschalige invasie van Oekraïne door Rusland wordt gekenmerkt door de meest intense en verwoestende beschietingen van Oekraïense steden sinds het begin van de oorlog. Meer dan 1,2 miljoen huishoudens zitten zonder verwarming of elektriciteit in de strenge winter en honderdduizenden mensen worden gedwongen om onmenselijke omstandigheden te doorstaan. De vergeldingsaanvallen van Oekraïne hebben op hun beurt geleid tot wijdverbreide stroomuitval en verstoringen van de verwarming in Belgorod.

Ondertussen heeft het aantal de Russische slachtoffers het hoogste niveau sinds het begin van de oorlog bereikt, ondanks het feit dat het Russische leger slechts ongeveer 15 meter per dag oprukt. Volgens schattingen van Mediazona zijn sinds 24 februari 2022 minstens 200.186 Russische soldaten omgekomen. Dat aantal omvat alleen degenen van wie de namen zijn bevestigd; het werkelijke aantal slachtoffers ligt waarschijnlijk veel hoger. Toch is er weinig reden om aan te nemen dat die of zelfs nog grotere verliezen de vastberadenheid van het regime van Poetin om de oorlog voort te zetten, zullen verzwakken.

Enerzijds is oorlog, na vier jaar waarin het poetinisme is verhard tot een totalitaire dictatuur, de enige levensvatbare bestaanswijze van het regime geworden. Het legitimeert de concentratie van macht en onderdrukking en bindt de elite nog sterker aan de dictator. Belangrijker nog is echter dat het regime geen samenhangende visie heeft voor de toekomst van het land als de oorlog eenmaal voorbij is en duizenden getraumatiseerde, door de strijd geharde contractsoldaten naar huis terugkeren – mannen wier hoge salaris en sociale status de staat niet langer zal kunnen handhaven. Die dreigende uitdaging lijkt de autoriteiten evenzeer te beangstigen als een militaire nederlaag.

Tegelijkertijd ziet het Kremlin de groeiende kloof tussen de EU en de Verenigde Staten, en de bereidheid van de regering-Trump om een bilaterale overeenkomst te sluiten, als een kans om de 'doelstellingen van de speciale militaire operatie' te verwezenlijken. Toen Russische troepen in februari 2022 Oekraïne binnenvielen, was de wereldwijde reactie ondubbelzinnig: dit is een ongerechtvaardigde agressieoorlog en het verzet van Oekraïne is niet alleen gebaseerd op het internationaal recht, maar ook op fundamentele beginselen van moraliteit en rechtvaardigheid – ideeën die de mensheid na de Tweede Wereldoorlog leek te hebben geïnternaliseerd.

Vier jaar van bloedvergieten hebben echter niet alleen honderdduizenden doden opgeleverd, maar ook een bredere morele verschuiving. In de door de regering-Trump geïnitieerde gesprekken wordt de oorlog door beide partijen als 'zinloos' beschouwd – iets dat niet door herbevestiging van het internationaal recht, maar door het tot stand brengen van een nieuwe machtsverhouding moet worden beëindigd. In die wereldvisie zijn er geen slachtoffers of agressors, geen goed of fout – alleen de sterken en de zwakken, waarbij het 'evenwicht' wordt gewaarborgd door concessies van de laatsten.

Die morele verschuiving in de wereldwijde publieke opinie is misschien wel Poetins belangrijkste prestatie tot nu toe. Als die verschuiving de nieuwe consensus wordt, zal die vrijwel zeker de weg vrijmaken voor nieuwe, nog destructievere oorlogen, aangewakkerd door het hertekenen van de grenzen van kleinere staten en het opnieuw doen gelden van de controle van grootmachten over hun voormalige koloniën. Daarom moet elke echte anti-oorlogsbeweging nu onvoorwaardelijk en zonder voorbehoud achter de slachtoffers van agressie staan. Het gaat niet langer alleen om het verdedigen van het recht van Oekraïne op onafhankelijkheid; het is de enige geloofwaardige manier om te voorkomen dat de wereld in een spiraal van escalerende conflicten terechtkomt.

Dit artikel stond op Posle. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.