Op vrijdag 2 oktober werd het eerste resultaat zichtbaar van de gebeurtenis die de politiek in de Spaanse Staat op zijn kop heeft gezet, met de stemming in het Congres over de twee decreten die de regering had ingediend om een antwoord te bieden op de huisvestingsbeweging. Beide teksten waren in allerijl tot stand gekomen en vormden een poging van de PSOE en haar bondgenoten om een laatste zet te doen om niet volledig uitgeschakeld te raken in de cyclus die zich onvermijdelijk vanaf de komende weken zal ontvouwen.

De sociale spanning die de huisvestingsproblematiek in het leven van de meerderheid teweegbrengt, is omgezet in politieke spanning dankzij de doeltreffende interventie van de Huurdersbond, de uitzetting van Maricarmen als mijlpaal en de druk op straat. De politiek van de Spaanse Staat stevent onvermijdelijk af op een nieuw moment en de stemming in het Congres is een stap in die overgang.

Een stap, maar niet zomaar een. De strijd van de beweging heeft de politiek de straat opgedreven en manoeuvres binnen de instellingen afgedwongen: van de goedkeuring in de Ministerraad tot de onderhandelingen en de parlementaire stemming. Het hele politieke bestel van de Staat is de afgelopen dagen door elkaar geschud en heeft voortdurend nieuwe strijdkanalen geopend, wat haar grootste succes is geweest, gezien de impasse waarin de institutionele weg is beland. Al enkele dagen geleden, nog voordat de Ministerraad het wetgevingsproces in gang zette dat gisteren mislukte, was de beweging begonnen met het uitroepen van de algemene staking en het voorbereiden van de demonstraties, zodat de kracht van de strijd niet zou afnemen door het falen van de regering.

Op zaterdag 3 oktober vonden er in het hele land demonstraties plaats met honderdduizenden mensen en in Madrid waren dat er meer dan een half miljoen. De oproepen tot maatschappelijke reactie nemen in het hele land toe met een kracht die niet afneemt, maar juist de collectieve woede over het institutionele falen opvangt. We bevinden ons in een ongekende periode van politieke en sociale radicaliteit, waarin de massa’s de kritiek op de progressieve regeringspartijen vanwege hun passiviteit en holle retoriek aanvaarden en delen.

De parlementaire krachten hebben zich ondertussen volgens een voorspelbaar patroon gedragen: links heeft opnieuw alles ingezet op een wisselende meerderheid die er, eens te meer, niet in is geslaagd zich te vormen om haar voorstellen door te drukken en rechts en extreemrechts herhalen hun oude – en valse – mantra’s over liberalisering en grootschalige vastgoedontwikkeling. Het is belangrijk op te merken dat die rechtse krachten, hoewel ze hun opruiende toon niet laten varen en dicht bij het innemen van La Moncloa [regeringspaleis] lijken te staan, er niet helemaal in slagen hun boodschap over te brengen en ongetwijfeld terrein hebben verloren ten opzichte van de situatie van enkele weken geleden, toen de crisis in Ceuta het centrale thema van de nationale politiek was.

In die context vormen de flexibiliteit en openheid die zich aftekenen in het kampement op de Acampada de Sol [op het Puerta del Sol in Madrid] een bijzonder sterk potentieel en lijken ze een kenmerk te zijn van die nieuwe cyclus van activering. In plaats van de reactieve houding ten opzichte van politieke organisaties die de sociale beweging op andere momenten heeft getoond, staat de impuls die zich nu ontvouwt open voor contact met partijen, hoe links die ook mogen zijn, en voor het zonder vooroordelen bespreken van ideeën over een totale breuk met het kapitalisme. In dat opzicht is de huisvestingsbeweging slim en wendbaar geweest door een flexibele houding aan te nemen en tegelijkertijd pogingen tot coöptatie door politieke krachten, met name die welke deel uitmaken van de regering, te vermijden. Zo begint deze nieuwe cyclus met een verfrissend potentieel rond huisvesting en een vermogen tot samenwerking die bepalend zullen zijn voor de opkomst van een nieuwe generatie activisten.

Het toneel opent zich nu in een context die moeilijk te interpreteren is: enerzijds is het duidelijk dat de fase van progressieve regeringen, die zich voornamelijk hebben gevoed met de angst voor extreemrechts, ten einde loopt, maar we kunnen nog niet weten hoe een situatie zich zal ontwikkelen waarin veel factoren een rol spelen, te beginnen met de verkiezingskalender. Als Sánchez besluit algemene verkiezingen uit te schrijven, zal de linkervleugel van de regering proberen de huisvestingsbeweging op te slokken en zich te voeden met haar dynamiek om de aangekondigde verkiezingsramp te verzachten, maar het lijkt niet eenvoudig dat ze daarin zullen slagen nadat ze hun onmacht bij de onderhandelingen over de decreten hebben tentoongespreid. Het is te verwachten dat rechts erin zal slagen een regering te vormen en, net als in 1996 en 2011, een periode van intense wetgevende activiteit zal inluiden die een regelrechte aanval op de volksklassen zal betekenen.

We moeten duidelijk zijn: in een fase waarin de institutionele linkse beweging een nederlaag lijdt, mogen we geen concessies doen aan de partijen die de regering hebben gevormd, maar moeten we de belangen van de arbeidersklasse terugwinnen en die boven de partijlabels stellen die deze belangen de afgelopen jaren hebben gemonopoliseerd. De Huurdersbond is erin geslaagd een doorbraak te forceren op een zeer moeilijk moment, toen de opmars van rechts onvermijdelijk leek, en doet dat met een radicale koers die jongeren mobiliseert. De taak die nog voor ons ligt, is het opbouwen van nieuwe politiek-electorale ervaringen die tot doel moeten hebben de organisatorische banden van de volksklassen te herstellen om op alle fronten, van onderop tot aan de top, een gestructureerde sociale meerderheid te bereiken.

In dat proces zijn verkiezingen belangrijke momenten, in zoverre ze een concentratie van politieke activiteit inhouden, maar we moeten vermijden het politieke te reduceren tot het electorale en te allen tijde werken aan organisatievormen die zich niet beperken tot het electorale terrein, maar ernaar streven een brede klassenpool te vormen die op alle politieke terreinen strijdt. Uiteindelijk openen zich onvoorspelbare scenario’s en wat wij nastreven is het opbouwen van klassenkracht die in staat is om van deze snelle tijden te profiteren om sprongen te maken en snelle vooruitgang te boeken in de richting van politieke standpunten die de meerderheid ten goede komen.

Inmiddels heeft Sánchez aangekondigd dat er vervroegde verkiezingen zullen plaatsvinden op 29 november en de vakbonden hebben aangekondigd dat er op 11 november een algemene staking zal plaatsvinden (redactie Grenzeloos).

Juanjo Álvarez en Raúl Camargo zijn activisten van Anticapitalistas, de zusterorganisatie van de RoodGroene Antikapitalisten. 

Foto: demonstratie, Madrid, 3 oktober.

Dit artikel stond op Viento Sur. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.