Borderless

22 August 2019

Waar blijft de klinker door de Haagse kaasstolp?

Vlak voor de verkiezingen werd een zogenaamd ‘voor-ultimatum’ aangeboden aan het Torentje. De nieuwe regering zou last krijgen met de FNV als het afbraakbeleid uit het voorjaarsakkoord werd voortgezet. Dit ultimatum was het slotakkoord van de actie campagne die de FNV naar de verkiezingen toe had georganiseerd. Daarna bleef het stil.

Veel kaderleden en leden waren teleurgesteld over de verkiezingsuitslag. Zij vonden ook dat de campagne niet opleverde wat het doel had moeten zijn: een duidelijk zichtbare en strijdbare FNV. Maar een deel van de leiding en achterban van de FNV was wel degelijk blij met de uitslag. De PvdA maakte weer serieus kans op regeringsverantwoordelijkheid en dat creëerde nieuwe hoop op invloed voor de bond en nieuwe mogelijkheden voor een lobby voor minder a-sociaal beleid. Het blijft de droom van elke sociaaldemocraat om weer aan de knoppen te mogen zitten.

De kansen werden meteen gepakt. Op vele manieren is er gelobbyd en gemasseerd om voor de FNV voordelige tekstvoorstellen in het regeerakkoord te krijgen. Dat gebeurde op de achtergrond, via de SER organen en tot het hoogste niveau toe. De tekst van een gelekt beoogd sociaal akkoord tussen Ton Heerts en Bernard Wientjes heeft nog op de site van het NRC gestaan. Delen van deze tekst zullen de komende tijd wel weer opduiken in het sociaal overleg. Uiteindelijk werd Ton Heerts, vlak voor het einde van de formatie, teruggefloten door de grote bonden. Hij had namelijk geen mandaat gekregen voor deze manoeuvres.

Afwachtend en verdeeld
Na het afsluiten van het regeerakkoord tussen PvdA en VVD werd door Leo Hartveld, penningmeester van de FNV, vooral gewezen op de positieve punten van dit akkoord. Hij was vooral gecharmeerd van de nivellerende zorgpremie en de nieuwe mogelijkheden voor overleg. Zonder veel overleg, maar met een hoop rumoer, verdween veel van die nivellering al weer snel. Bij de PvdA ledenraadpleging werd nog een waarschuwend vingertje opgestoken over de beoogde aanpassing van het ontslagrecht maar ook dit bleef zonder resultaat.

Vanuit de grote bonden werd kritischer gereageerd. FNV Bondgenoten was negatief over het oplopen van de werkloosheid, over het ontbreken van plannen om de flexibilisering tegen te gaan en over de verzwakking van het ontslagrecht. Ook FNV-Bouw sprak zich uit tegen het wegvallen van het sociale vangnet. In deze bond voelen mensen aan den lijve de gevolgen van de crisis in de bouwsector. De ABVA maakte daarnaast een punt van de versnelde verhoging van de pensioenleeftijd en de dreigende kortingen van de pensioenen.

De realiteit van de vakbeweging na de verkiezingen stond haaks op de hoop die besloten lag in de actiecampagne. In plaats van strijdbaar en daadkrachtig was de vakbeweging weer verdeeld en afwachtend.

Het succes van de PvdA was hier niet de enige oorzaak van. Zoals zo veel andere campagnes heeft ook deze actiecampagne niet de massa van de leden in beweging gebracht. Het gevolg is dat critici van dit kabinet binnen de FNV op kousenvoeten lopen. Voor je het weet wordt je weggezet als ‘te negatief’, ‘te radicaal’, als iemand die het oude zeer rondom het mislukte pensioenakkoord naar boven haalt. Ondertussen hoopt een deel van het kader en de werkorganisatie met onderhandelen en praten de ergste maatregelen af te zwakken.

Maar de trein dendert door. We noemden al de afbraak van werkgelegenheid in de bouw. Daarnaast dreigt een complete kaalslag in de thuiszorg. Hier is de agenda van deze regering goed zichtbaar. Naast de banen die op de tocht staan, worden de salarissen in de thuiszorg met een kwart verlaagd. Werkneemsters worden in een lagere schaal geplaatst. Dit is het effect van bezuinigingen en de daarmee samenhangende aanbesteding die in vele gemeentes plaats vindt. Iedereen gaat meer betalen voor de zorg, maar ondersteuning via de Wet Maatschappelijke Ondersteuning wordt vrijwel onbereikbaar. Om de leeg gevallen plekken in de zorg op te vullen worden mensen met een uitkering verplicht te werk gesteld. Het is immers ‘logisch dat je voor een uitkering wat terug moet doen’, aldus de Rotterdamse PvdA wethouder Florijn.

Flexibele oproepkrachten met weinig rechten worden gebruikt om de rechtspositie van duizenden te ondergraven. Aanpassing van het ontslagrecht is straks niet eens meer nodig om snel van mensen af te komen. Al deze maatregelen treffen vooral vrouwen die buitenshuis werken. Voor veel vrouwen die buitenhuis begonnen te werken om wat extra te verdienen is hun inkomen door de bezuinigingen een noodzakelijke aanvulling geworden. Als dit inkomen wegvalt komt voor velen de grens van armoede en ellende in zicht.

De overeenkomsten van Nederlands beleid met dat van andere westerse landen, ongeacht verschillen in economie of sociale voorzieningen, laten zien dat overal het doel hetzelfde is: het afbreken van de verzorgingsstaat en tegelijkertijd de slagkracht van de vakbeweging ondermijnen. Het gaat hier om het doorvoeren van het neoliberalisme tot in zijn uiterste consequentie: alleen individuele verantwoordelijkheid, ieder voor zichzelf, mag overblijven.

Er is hier en daar verzet, maar dit moet van de grond af opgebouwd worden. De bereidheid om in beweging te komen is laag, vooral vergeleken met de grote problemen. De zorgsector staat er vrijwel alleen voor. Er zijn pogingen om dit verzet te verbreden en te verbinden met andere acties en met landelijk beleid. Zoals in Rotterdam waar op de Europese actiedag van 14 november actie is gevoerd door de FNV bij het kantoor van Unilever. Een lovenswaardig initiatief maar in de huidige situatie een speldenprik.

Weer een rituele dans?
Na het mislukken van Ton Heerts’ poging om een sociaal akkoord te sluiten zijn verkennende besprekingen gestart. Het idee dat voordat er enige actie gevoerd kan worden werkelijk alle mogelijkheden tot overleg uitgeput moeten zijn zit diep. Hier wreken zich weer de illusies in de PvdA, in het Nederlandse overleg stelsel en het gebrek aan zelfvertrouwen, gevoed door werkloosheid en geleden nederlagen. Weer moet geduldig uitgelegd en aangetoond worden dat met dit kabinet niet te onderhandelen valt en dat er weinig onderhandelingsruimte is. De jaren negentig, toen economische voorspoed enige ruimte bood om via overleg tot verbeteringen te komen, komen niet terug. Toen was de Europese regelgeving ook nog niet zo dictatoriaal. De onderhandelingsruimte zal nu alleen verbeteren als er breed verzet op gang komt en er andere politieke keuzes gecreëerd worden.

We lopen het risico dat er straks, door al het lobbyen en verkennen, een ingewikkeld dossier ligt dat niemand begrijpt en dat er mensen afhaken. De inzet van dit kabinet lijkt om via eindeloos uitgerekte onderhandelingen die nergens toe leiden de mensen moedeloos en verdeeld te houden. En ondertussen dringt de tijd; in het voorjaar kunnen de economische vooruitzichten nog slechter zijn. Zelfs als een onderhandelingstraject tot resultaat leidt is de kans levensgroot dat zo’n resultaat snel achterhaald is.

Een conflict is onvermijdelijk, iets anders beweren is hopeloos naïef of een cynische leugen. Een strijdbare vakbeweging is ons beste wapen, ook al zijn de vooruitzichten op resultaten niet geweldig. Blijven wachten op gunstige omstandigheden maakt ons niet sterker. We moeten doorgaan met mensen overtuigen dat we alleen door strijd vooruitgang kunnen boeken en onszelf door de confrontatie aan te gaan ook kunnen versterken. Dan kan er op den duur een werkelijke kans komen op ander politiek beleid. Dit betekent nu de keuze voor een ander vakbondsbeleid: meer op actie-gericht, op het versterken van de basis van de vakbeweging, meer zichtbaarheid en een eigen verhaal. Kortom: bouwen van onderop.

Daar zijn kansen voor, het gaat erom die te nemen. Als leden aangeven het gevecht aan te willen gaan moeten ze daarin gesteund worden in plaats van ontmoedigd te worden met verhalen dat acties slecht zijn voor het imago. Juist door zichtbaar actie te voeren in sectoren als de thuiszorg, de verpleging en de schoonmaak kunnen we zichtbaar maken dat het idee dat een vakbeweging een club van comfortabele, oudere, blanke, mannen is,misplaatst is.

Veel CAO overleg in belangrijke sectoren zit al vast. Werkgevers willen niets liever dan snel de huidige pensioenregelingen op de schop nemen, desnoods zonder met de bonden te overleggen, zoals bij Dupont waar de nieuwe pensioenregeling moet gelden voor nieuwe werknemers. Met nieuwelingen hoeft niet overlegd te worden, want die hebben geen vertegenwoordiging, aldus Dupont.

Pogingen om de gevolgen van de crisis op werkende mensen af te wentelen moeten afgewezen worden. Niet langer werken door onze vakantiedagen te verkopen voor meer loon, maar juist korter werken met behoud van loon. Dat is niet te betalen? Natuurlijk is dat zo als je binnen de heersende verhoudingen blijft.

Het idee dat de prioriteit is dat bedrijven nog meer winst maken en dat dan vanzelf voor iedereen verbeteringen komen is het soort beleid dat ons in deze moeilijkheden heeft gebracht.

De situatie van twijfel en verdeeldheid zal nog wel even duren. Eerst moet voor de grote meerderheid van vakbondsleiding en kader duidelijk worden dat er echt niet te onderhandelen valt met dit kabinet. Dat we weer belazerd zullen worden, hoe mooi de teksten en de goede bedoelingen ook zijn. Ondertussen moeten we zo strak mogelijk vasthouden aan onze eigen eisen en belangen. Meer mensen hiervan overtuigen. En die leden die in actie komen ondersteunen en hun verzet in een breder kader plaatsen. We hebben een lange weg te gaan, onze tegenstanders geven hun macht niet zomaar op. Maar de vakbeweging is al vaker de katalysator van breed verzet geweest.

Dossier: 
Soort artikel: 

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren