De Partido Socialismo e Liberdade (PSOL) en de antikapitalistische linkse beweging staan bij de komende Braziliaanse verkiezingen voor twee gigantische uitdagingen die ze tegelijkertijd het hoofd moeten bieden: bijdragen aan de bredere strijd tegen de belangrijkste Braziliaanse uiting van het mondiale neofascisme en het opbouwen van een radicale en onafhankelijke linkse pool.

Donald Trump, de leider van het hegemonische imperialisme en de wereldleider van extreemrechtse bewegingen en partijen, geeft de mondiale politieke verhoudingen een nieuwe vorm en streeft ernaar zowel nationaal als internationaal autoritaire en ultraneoliberale regimes te vestigen – vooral in wat hij beschouwt als ‘zijn' bredere territorium, Latijns-Amerika. Hij zet zijn oorlogsoffensief in het Midden-Oosten voort, dat begon met de genocide die hij samen met Netanyahu in Gaza hielp uitvoeren en dat vandaag de dag wordt voortgezet met een nieuwe reeks aanvallen op Iran, Libanon en opnieuw Palestina.

Geconfronteerd met de dreigende klimaatcrisis – zoals blijkt uit extreme verschijnselen van noord tot zuid en van oost tot west – negeert de Amerikaanse regering de grootste milieucrisis in onze geschiedenis en moedigt ze antiwetenschappelijke ontkenning aan, zowel in de ideologische strijd als in de politieke praktijk. Extreme hitte, instortende gletsjers, bosbranden, orkanen, tornado's, cyclonen, overstromingen… de rampen die het gevolg zijn van de door het kapitalisme veroorzaakte opwarming van de aarde voorspellen een situatie die nog erger is dan die van nu. Brazilië loopt in die context direct gevaar: het is niet voorbereid op de gevolgen van de verwoestende super-El Niño.

In de gebieden ten zuiden van de Verenigde Staten voert de regering-Trump-Rubio met succes een sinister herkolonisatieplan uit, gebaseerd op militaire aanvallen, dreigingen met invasie – zoals in Cuba, dat opnieuw is omsingeld maar heldhaftig weerstand biedt – economische chantage en niet bepaald subtiele inmenging in de verkiezingsprocessen van soevereine landen. Dat is wat ze heeft gedaan in Honduras, Argentinië en dit jaar in Colombia. Na de invasieoperatie die in januari in Venezuela werd uitgevoerd en de gijzelneming van Nicolás Maduro en Cilia Flores, heeft Trump zojuist, met de hulp van de marionettenregering van Delcy Rodríguez, de plundering van een groot deel van de Venezolaanse olie officieel bekrachtigd. En nu begint hij, met de hulp van zijn techreuzen en zijn gigantische oorlogs- en spionagemachine, zich te mengen in het Braziliaanse verkiezingsproces, met als expliciet doel de Bolsonaro-clan weer aan de macht te brengen.

Een gepolariseerde verkiezing

Brazilië gaat in oktober naar de stembus voor wat de zesde grootste verkiezing ter wereld is. Een verkiezing die de herverkiezing van de president – waarbij de huidige president Lula het opneemt tegen de zoon van Bolsonaro – combineert met de verkiezing van honderden leden van de twee kamers van het parlement (alle afgevaardigden en tweederde van de senatoren), evenals de verkiezingen voor de regeringen van de 27 deelstaten en hun lokale besturen. De uitslag van de verkiezing blijft onzeker tussen de twee belangrijkste kandidaten, Flávio Bolsonaro en Lula.

Deze verkiezingen zullen ongetwijfeld in het teken staan van de nasleep van het Master Bank-schandaal. De piramide stortte in het laatste kwartaal van 2025 in en de centrale bank gelastte de liquidatie van Master Bank. Brazilië ontdekte toen het grootste financiële schandaal uit zijn geschiedenis: een gat waarvan de omvang nog steeds moeilijk in te schatten is, maar dat meer dan 10 miljard euro zou bedragen. De president van de bank, Daniel Vorcaro, werd gearresteerd door de federale politie.

Vanaf het begin kwamen diepgaande en hechte banden aan het licht op het gebied van zaken, vriendjespolitiek en corruptie met extreemrechts. Vooraanstaande figuren van extreemrechts, zoals parlementslid Nikolas Ferreira (Minas Gerais) of senator Ciro Nogueira, profiteerden van de vrijgevigheid van Vorcaro (reizen, luxe hotels, geld). De Bolsonaristische gouverneur Claudio Castro (Rio de Janeiro) investeerde middelen uit het pensioenfonds voor ambtenaren van de deelstaat in de door Master beheerde fondsen. Zijn collega in Brasília, Ibaneis Rocha, eveneens een Bolsonarist, investeerde bijna 2 miljard euro van de Regionale Bank van Brasília.

De kers op de taart blijft de affaire rond Dark Horse, een film die zogenaamd het epische verhaal van Jair Bolsonaro zou vertellen. Vorcaro had toegezegd de film te financieren voor een bedrag van 136 miljoen reais (meer dan 20 miljoen euro), waarvan slechts de helft daadwerkelijk werd overgemaakt. Uit gesprekken en berichten die op de mobiele telefoon van Vorcaro zijn aangetroffen, blijkt dat er sprake was van frequente contacten, directe onderhandelingen tussen Vorcaro en Flávio Bolsonaro en zelfs een bezoek van Flávio aan Vorcaro op de dag vóór diens opsluiting.

Het DNA van extreemrechts is dus op alle niveaus van het schandaal terug te vinden. Dat weerhoudt het imperialisme en extreemrechts er echter niet van om te proberen de situatie om te draaien en de ‘Master-crisis' te leggen bij degenen die door hele bevolkingslagen als bondgenoten van Lula worden beschouwd, te beginnen bij de rechters van het Federale Hooggerechtshof. Ze worden hierin geholpen door het feit dat Vorcaro zijn vrijgevigheid niet beperkte tot extreemrechts alleen, maar probeerde iedereen te coöpteren die, direct of indirect, een deel van de uitvoerende, wetgevende, rechterlijke of bestuurlijke macht in handen had.

Maar bovenal kunnen ze rekenen op de inzet van de rechter van het STF (Federaal Hooggerechtshof) André Mendonça – de voormalige minister van Justitie van Bolsonaro – die de leiding heeft over de zaak. Mendonça voert de zaak in door zijn politieke medeplichtigen te beschermen en zich te richten op degenen die verondersteld worden dicht bij Lula te staan, in de eerste plaats een andere STF-rechter, Alexandre de Moraes, die in de zaak wordt genoemd, beschouwd wordt als een bondgenoot van Lula en rechter was in het proces tegen de coupplegers in januari 2023 – wat de Bolsonaristen ook een vleugje wraak geeft.

Voortdurende Amerikaanse inmenging

De Amerikaanse regering treedt nu al opzettelijk op tegen de soevereiniteit van Brazilië, terwijl ze Mexico onder economische en militaire dreiging houdt. Naast exorbitante invoerheffingen, waarmee diverse Braziliaanse producten met 37,5 procent worden belast, blijft het ministerie van Buitenlandse Zaken zich mengen, onder meer door de criminele organisaties CV en CCP als terroristische groeperingen aan te merken en door voortdurend twijfel te zaaien over verkiezingen en elektronische stembussen. De escalatie in augustus omvatte onder meer de intrekking van het diplomatieke visum van de Braziliaanse ambassadeur in Washington. Trump en Rubio gebruikten hun ondergeschikte, de Argentijnse president Milei, om Brazilië, de Braziliaanse regering en de kandidatuur van Lula aan te vallen.

De echte inzet in de verkiezingsstrijd is dan ook de soevereiniteit van Brazilië. Techgiganten, zoals Palantir van Peter Thiel, fungeren als een digitale stoottroep in dienst van het extreemrechtse project. Een deel van hun ambities bestaat uit het opzetten van een techno-fascistisch experiment in de landen van de regio — een project dat ook de enthousiaste steun geniet van Renan Santos en de Missão-partij in Brazilië. Een overwinning voor Flávio Bolsonaro zou de weg vrijmaken voor een breder koloniaal offensief: controle over land, water, havens en vele andere nationale hulpbronnen en infrastructuur.

De poging om de verkiezingen te destabiliseren, die – op het moment van schrijven van dit artikel (30 september) – al enkele weken aan de gang is, is overduidelijk, zoals blijkt uit de recente crisis die het STF doet schudden. Enerzijds blijkt uit de verwikkelingen rond Vorcaro en de Master-bank dat er een ingrijpende verandering nodig is in de troebele relaties tussen de rechterlijke macht en de bourgeoisie. Daarom is het terecht om te eisen dat tegen elk van de in de Master-zaak genoemde personen – waaronder Moraes, Toffoli en Mendonça – een onderzoek wordt ingesteld. En tegelijkertijd te pleiten voor radicale politieke en justitiële hervormingen om privileges af te schaffen. André Mendonça peilt de stemming om verwarring te zaaien en een rookgordijn op te werpen rond het Dark Horse-schandaal, in een pro-Trump-manoeuvre die bedoeld is om Flávio de voorwaarden te garanderen om in de tweede ronde vanuit een sterke positie mee te dingen.

De politieke strijd binnen het STF is slechts één van de vele uitingen – en een van de ernstigste – van de mate van polarisatie waarin het land zich bevindt. De tendens is dat de verkiezingen een referendum worden, waarin niet alleen over Lula wordt gestemd, maar ook over links, het sociale beleid, het burgerlijk-democratische regime en de soevereiniteit van het land zelf. Een overwinning voor Bolsonaro Jr. zou de controle over het staatsapparaat teruggeven aan extreemrechts en aan Trump, wat een risico van historische omvang zou betekenen voor de democratische vrijheden en sociaal-economische rechten die de afgelopen veertig jaar zijn verworven. Om al die redenen is de verkiezingscampagne van 2026 een strategische strijd van regionale en internationale betekenis.

De PSOL en de herverkiezing van Lula

Het Nationaal Comité van de PSOL stemde vrijwel unaniem voor electorale steun aan Lula, maar keurde zijn regeringsprogramma niet goed. Dat besluit ging gepaard met een debat over het voorstel, dat door sommigen binnen de partij werd gesteund, om een federatie te vormen met de PT — een voorstel dat door 75 procent van de leden van de nationale leiding werd verworpen. Door middel van die twee afzonderlijke debatten toonde de PSOL aan dat ze de noodzaak inzag van een essentiële tactische stem voor de herverkiezing van Lula, zonder de partij te verwarren met het project van de PT.

De PSOL heeft al haar energie gestoken in de campagne van Lula en heeft haar eigen kandidaturen bij de meerderheids- en evenredige verkiezingen tot een platform gemaakt voor die onmisbare overwinning, met behoud van haar programmatische onafhankelijkheid. Concreet heeft bijvoorbeeld onze Lauro Campos en Marielle Franco-stichting er politiek voor gekozen niet deel te nemen aan het opstellen van het programma van de door Lula geleide coalitie.

Onze prioriteiten in het kader van de herverkiezing van Lula zijn de strijd om een einde te maken aan het '6x1'-systeem (6 dagen werken, 1 dag vrij), de verdediging van de Braziliaanse soevereiniteit tegen de aanvallen van Trump, de verdediging van de rechten en het leven van vrouwen tegen vrouwenhaat en feminicide en de noodzaak van een regeringsprogramma dat rekening houdt met de klimaatcrisis — door de strijd tegen de verwoesting veroorzaakt door de agro-industrie, mijnbouw, grondstofwinning en het gebruik van fossiele brandstoffen; door het verdedigen van bestaande bossen, biologische familieboerderijen, het gemeenschappelijke karakter van rivieren, meren en bossen, evenals een dringende energietransitie naar het exclusieve gebruik van hernieuwbare bronnen.

PSOL kijkt naar de toekomst

De PSOL nadert de belangrijkste verkiezingen in haar geschiedenis, een moment waarop haar samenhang en haar toekomst op het spel staan, in de eerste plaats wat betreft het overschrijden van de kiesdrempel. [1] Ook gaat het erom het bolsonarisme en extreemrechts in toom te houden door bij te dragen aan de herverkiezing van Lula en tegelijkertijd haar politiek-programmatische profiel te bevestigen voor wat het 'post-Lula'-tijdperk zal worden. Op die autonome manier heeft de partij belangrijke persoonlijkheden aangetrokken, zoals Manuela D'Ávila, Duda Salabert en Jones Manoel. [2]

We moeten nu al nadenken over wat de PSOL na oktober zal zijn, de contouren ervan en de uitdagingen die haar te wachten staan. We zijn van mening dat de partij als steunpunt voor strijd moet dienen, door nuttig te zijn voor degenen die van hun werk leven. Om de belangrijkste conflicten samen te brengen, zal ze zich ten dienste moeten stellen van sociale bewegingen om gezamenlijke ruimtes, verenigde fronten en samenwerkingsverbanden op te bouwen. We moeten de strijd tegen extreemrechts en voor nationale soevereiniteit combineren met de verdediging van de rechten van arbeiders – via vakbonden, zowel op de werkplek als in de leefomgeving, voor lonen, gezondheidszorg, onderwijs en kinderdagverblijven – en met antiracistische, feministische en LHBTQIA+-mobilisaties en -organisaties.

De laatste conferentie over de actualisering van het programma, die plaatsvond in 2025, was een startpunt om onze actie af te stemmen op wat het meest leeft in de strijd voor de samenleving – maar het was slechts het begin. Thema's als de milieucrisis en digitale soevereiniteit, die de rol van bewegingen en die van ons als partij bepalen, moeten worden aangepakt met de urgentie die deze tijd vereist. Een goed voorbeeld van wat als praktijk algemeen ingang zou moeten vinden, is de ontwikkeling van het platform 'Programmatische richtlijnen voor een ecosocialistische transitie', gecoördineerd door PSOL en Rede. Dat programma is op een inclusieve en participatieve manier ontwikkeld door activisten, uitgenodigde deskundigen en leiders.

Om op die weg verder te gaan, in een land dat zo uitgestrekt en divers is als Brazilië, is het essentieel om opnieuw aansluiting te vinden bij de pluralistische geest waarop de PSOL 22 jaar geleden werd opgericht: het tot stand brengen van een samenkomst tussen verschillende sectoren en tradities van de Braziliaanse socialistische linkse beweging, binnen een radicaal en radicaal-democratisch partijfront, waar alle stromingen hun plaats hebben. Om een belangrijke rol te spelen in de huidige golf van nieuwe socialistische linkse bewegingen (zoals de Amerikaanse DSA, Die Linke in Duitsland of de Arbeiderspartij in Turkije), moet de partij zich profileren als aanwezig in de strijd en ten dienste daarvan: een strijdbare, democratische en internationalistische partij.

Zodra Lula wint – de taak waaraan we ons volledig wijden – zullen we een programmatische koers voor de toekomst uitstippelen, zonder de strijd tegen het putschisme te veronachtzamen. De toekomst staat nu op het spel.

Noten

[1] In 2026 zullen partijen (of partijfederaties) die op federaal niveau geen 13 gekozen vertegenwoordigers hebben behaald, geen toegang hebben tot een reeks politieke of materiële voordelen, met name toegang tot overheidsfinanciering voor politieke partijen.

[2] Manuelle D'Ávila is een centrale figuur in het politieke leven van de staat Rio Grande do Sul. In 2018 was ze, toen nog als activiste bij de PCdoB, kandidaat voor het vicepresidentschap van de Republiek, samen met Fernando Hadda van de PT. In 2026 trad ze toe tot de PSOL en zal ze zich kandidaat stellen voor de functie van senator namens de coalitie die is gevormd in de staat waarvan Porto Alegre de hoofdstad is en waarin de PT, de PSOL en de PDT zijn verenigd.

Israel Dutra is socioloog. Hij is secretaris voor internationale betrekkingen van het Nationaal Bestuur van de PSOL en activist van de Beweging van Socialistisch Links (MES).

Mariana Riscali is lid van het Nationaal Uitvoerend Comité van de PSOL, uitvoerend directeur van de Stichting Lauro Campos en Marielle Franco en lid van het Nationaal Uitvoerend Comité van de MES.

MES is een zusterorganisatie van de RoodGroene Antikapitalisten in Brazilië.

Dit artikel stond op International Viewpoint. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.