Wie de afgelopen 25 oktober heeft meegemaakt, zal dat nooit vergeten. Het was een democratische opstand in de vorm van verkiezingen die Lula’s belangrijkste overwinning veiligstelde, waarbij extreemrechts en de militieman Flávio Bolsonaro werden verslagen.

Het was een uniek moment in de nationale geschiedenis, een historische gebeurtenis die in de loop van de tijd repercussies en gevolgen zal hebben. Een kwaliteitssprong in de situatie, een sprong in het volksbewustzijn. Een overwinning die een voorbeeld is voor de wereld.

Na de overwinning, terwijl we debatteren en de factoren onderzoeken die tot deze uitkomst hebben geleid, blijft het politieke toneel hectisch. Er is al een ‘derde ronde’ ingezet, zij het met iets andere contouren dan verwacht.

De dynamiek combineert nu de onmiddellijke gevolgen van de overwinning van Lula met de nieuwe stappen in de politieke strijd, waarbij Brazilië, de klassenstrijd en de PSOL een nieuwe fase ingaan.

Onmiddellijk gevolg: Flávio is gevlucht

Het was een diepgaande en intense overwinning, ondanks de nek-aan-nekrace. Ingrijpend omdat, ondanks de uiterst krappe strijd, het resultaat beter was dan dat van 2022, toen Jair Bolsonaro kandidaat was, met een niveau van mobilisatie en bewustzijn dat tot uiting kwam op straat en op sociale media. Intens omdat de verandering in de politieke situatie heel snel en verrassend verliep, waarbij Lula veel steun genoot en Flávio minder ruimte had voor zijn coup-retoriek.

De vlucht van Flávio, die een beetje geïmproviseerd leek, wijst op zijn banden met extreemrechts op internationaal niveau, met Milei en Trump als belangrijke bondgenoten. Een dergelijke stap heeft hem echter op het nationale toneel verzwakt: zijn bondgenoten en zijn partij hebben de verkiezingsuitslag erkend en afstand genomen van zijn onhandige uitspraken – die hij enkele keren heeft herzien – over het niet erkennen van de verkiezingen.

Er zijn twee dynamieken gaande: als Trump de midterms-verkiezingen verliest zal de balans van de wereldpolitieke situatie doorslaan ten nadele van extreemrechts, waardoor de overwinning van Lula objectief gezien een internationaal aspect krijgt als keerpunt; de andere dynamiek is nationaal van aard, waarbij extreemrechts zich veerkrachtig blijft tonen, maar waarbij de leidende kern ervan tot nu toe – belichaamd in de Bolsonaro-clan – een zeer zware nederlaag lijdt die een periode van reorganisatie en onderlinge strijd binnen dat politieke kamp kan inluiden.

Feit is dat de komende gebeurtenissen, wat betreft deze ‘derde ronde’, kunnen leiden tot een consolidatie van een nieuw moment in de antifascistische strijd wereldwijd, waarin Brazilië nu al een centrale rol speelt.

De straat op, de straat op en nog eens de straat op!

En nu? De volgende stappen moeten worden gecoördineerd zonder het contact met de straat te verliezen en door op twee fronten te strijden: tegen de staatsgreepbeweging, die moet worden gestopt en buiten de wet moet worden geplaatst, en ter verdediging van de sociale rechten en de agenda van veranderingen waartoe Lula zich in de tweede ronde heeft verbonden. Dat zijn de uitdagingen van de derde ronde.

Flávio handelde niet alleen. Elke maatregel die afspraken over amnestie of vormen van bemiddeling met de coupplegers inhoudt, moet worden afgewezen en bestreden. We moeten ons richten op het bestrijden van de actieve coupplegers binnen de PL en andere partijen, hun financiers, het bestrijden van de big tech-bedrijven en eisen dat de regering institutionele middelen inzet om openlijk coupplegende groeperingen de kop in te drukken. We moeten de initiatieven tegen arbeiders tegenhouden die ondernemerskringen willen doorvoeren als wraak voor de uitslag van de volksstemming, waarbij ze de ‘politieke ontslagen’ aanmoedigen die door de aanhangers van Bolsonaro op sociale media worden aangewakkerd. Tegelijkertijd moeten we strijden tegen de aanvallen die de reactionaire gouverneurs al voorbereiden tegen het volk.

De andere strijd moet gericht zijn op de verdediging van een programma dat de eisen van het volk waarborgt, die door de straat en via de stembus zijn bekrachtigd: de verkorting van de arbeidstijd doorvoeren, loonsverhogingen en hogere pensioenen garanderen, het gratis openbaarvervoersabonnement uitbreiden, de schulden van gezinnen en kleine en middelgrote ondernemers kwijtschelen, massaal investeren in de gezondheidszorg via het SUS en in gratis en universeel openbaar onderwijs, evenals in een andere koers in het economisch beleid, om de rente te verlagen en een einde te maken aan de begrotingsbezuinigingen die een groot deel van de overheidsbegroting aan speculanten uitleveren.

De bourgeoisie en delen van de regering kondigen aan dat ze bezuinigingsmaatregelen willen doorvoeren, wat rechtstreeks zal botsen met de immense energie van het volk, dat snakt naar antwoorden van een gemobiliseerde, bewuste en zelfverzekerde arbeidersklasse.

Het antwoord op deze vraag ligt op straat. Het is ‘straat, straat en straat’, zoals de afgelopen drie weken te horen was van de menigten op de pleinen en boulevards van het land. Vanuit de straten, de studie-, werk-, woon- en recreatieplekken zullen we een grotere zelforganisatie van de samenleving zelf tot stand brengen, om de koers volledig te veranderen. In die zin heeft de MES-PSOL [1] in de frontlinie van dit proces gehandeld, net zoals ‘Juntos [2] dat deed in de studentenbeweging en vele andere bewegingen die we in het dagelijks leven hebben opgebouwd.

De plaats van de PSOL: de loopgraven van de straten

De PSOL speelde een prominente rol in de tweede ronde. Haar leiders waren de drijvende kracht achter de ommekeer van Lula en een integraal onderdeel van deze brede democratische opstand. We hebben gedurende de hele verkiezingsperiode veel nieuwe leden gekregen en zijn naar voren gekomen als een onafhankelijke en socialistische pijler bij het smeden van eenheid met Lula. We vertegenwoordigen niet alleen een electoraal, maar ook een organisatorisch alternatief voor velen die nu op zoek zijn naar politieke organisatie.

We hebben de kiesdrempel [3] overwonnen, zoals deze week unaniem is besloten door de TSE. Een antidemocratische regel die bedoeld was om partijen als de PSOL buiten de deur te houden, maar die opnieuw werd verslagen door de sterke groei van de stemmen voor de partij.

In deze nieuwe fase kan en moet de PSOL zich versterken met nieuwe uitdagingen. De eerste daarvan is haar positie: de noodzaak om deze uitdagingen aan te gaan vanuit de ‘straten’, dat wil zeggen door politieke actie voorop te stellen als middel om de eisen van de samenleving te kanaliseren, en in het Congres te strijden vanuit een directe verbinding met de sociale strijd. Daartoe moet de PSOL haar onafhankelijkheid behouden en geen ministers of vertrouwensposities in de federale regering bekleden.

De strijd om de toekomst is begonnen. De positieve verschuiving in de krachtsverhoudingen moet gepaard gaan met de opbouw van een antikapitalistisch en internationalistisch partijproject, gericht op het strijden en overwinnen door middel van een radicaliteit die luistert naar de verlangens van de straat en inspeelt op de werkelijke problemen van de bevolking.

Noten

1. (Socialistische Linkse Beweging) is een van de organisaties die PSOL in 2004 heeft opgericht. Ze is een van de leidende krachten van de linkervleugel in die partij. MES is een van de organisaties die deel uitmaakt van de Braziliaanse afdeling van de Vierde Internationale. Om haar band met PSOL te ondersteunen wordt tegenwoordig vaak de naam MES-PSOL gebruikt.
2. Juntos! is de jongerenorganisatie van MES.
3. De kiesdrempel is het aantal zetels dat een partij moet halen om als parlementaire fractie te worden erkend. Als parlementaire fractie krijgt een partij meer spreektijd en – veel – meer financiële steun.

Israel Dutra is socioloog, secretaris voor sociale bewegingen van de PSOL, lid van het nationaal bestuur van de partij en van de Socialistische Linkse Beweging (MES-PSOL).

Dit artikel stond op Movimento. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.