28 February 2021

Begin van de grondwetgevende vergadering

Afgelopen weekend was het feest in Sucre de officiële hoofdstad van Bolivia, waar de Asamblea Constituyente, de grondwetgevende vergadering, werd geïnstalleerd. In het historische huis van de vrijheid waar ooit Bolivia werd opgericht door Bolivar werd nu een een extra parlementaire sessie gehouden waarin president Evo Morales in een meer dan twee uur durende toespraak, verslag uitbracht van het eerste half jaar van zijn regering. Op het plein buiten in de stad van wat ook wel de Florence van Zuid Amerika wordt genoemd, bevonden zich verschillende groepen die voor de gelegenheid naar deze stad waren gekomen. Via een groot scherm kon de toespraak van de president worden gevolgd.

De volgende ochtend werd de Asamblea geïnstalleerd met de beëdiging van het nieuwe bestuur en van de op de tribune voor het vrijheidshuis gezeten 255 Asambleistas. Op de balcons van het huis van de vrijheid bevonden zich de president en vice-president, enkele ex-presidenten en Rigoberta Menchu. Bolivia verwachtte enkele belangrijke Latijns Amerikaanse presidenten en alhoewel door rechts werd gespeculeerd over gebrek aan deze Amerikaanse prominente opkomst en de meeste presidenten het al druk genoeg hebben met de feestelijkheden rond de vele presidentsbenoemingen, werden ze eigenlijk niet gemist op dit grootse feest dat zo een meer indiaans en bolivaans karakter kreeg.
In het 11 koppige nieuwe bestuur van de Asamblea hebben oppositiepartijen meer zetels dan dat ze proportioneel aan stemmen hebben gekregen, blijkbaar heeft de MAS met de intentie een breed draagvlak te creëren, ze goed ingekapseld. Het bestuur wordt voorgezeten door Silvia Lazarte, een indiaanse vrouw uit het coca gebied van de Chapare en sinds enkele jaren verhuisd naar het laagland van St. Cruz. Ze is naar voren geschoven door het presidenten paar en een symbolische uitdrukking van de wens om meer indiaanse vrouwen op belangrijke posities te krijgen. Het bestuur kent ook een vertegenwoordiger van de laagland indianen Miguel Peña die vanaf begin jaren negentig een van de leiders is van de strijd van laagland indianen voor grond, natuurlijke hulpbronnen en de 'asamblea constituyente'. Met recht zat hij met zijn prachtige grote verentooi op zijn hoofd trots op zijn stoel strak in de camera's te kijken die hem veelvuldig in het vizier hadden. Na de inauguratie van het bestuur werd de presentielijst van de 255 asambleastas afgenomen, die een voor een acte de presence gaven met quechua indicaties als kaipi of in het spaans met presente, daarna volgden de toespraken van de Alvaro Linera, Evo Morales en Silvia Lazarte. Vice-president Alvaro memoreerde aan historische gebeurtenissen als de oprichting van het land waar geen indiaan, geen vrouw en weinig vrijheidsstrijders bij betrokken waren tegenover de culturele en democratische revolutie die tot op heden dankzij de wil van het volk zonder conflicten verloopt. Silvia Lazarte de nieuwe voorzitster van de Asamblea hield een eigen persoonlijk verhaal. Tegenover kritiek op deelname van ongestudeerde indiaanse vooral vrouwen, is de kracht van een persoonlijk verhaal van politieke motivatie, een leven van armoede en strijd een krachtige politieke zet om tegenover iedereen de ruimte in te nemen met een getuigenis. President Evo Morales, oftewel Evo zoals hij door vriend en vijand in de volksmond wordt genoemd, benadrukte nog een keer dat de macht van de Asamblea Constituyente groter is dan die van de regering en het parlement. Alhoewel dit ten dele te maken heeft met theoretische discussies en gebeurtenissen in andere landen waar tijdens de asamblea constituyente de regering naar huis werd gestuurd, heeft Evo Morales gelijk in die zin dat het theoretisch mogelijk is dat er nieuwe verkiezingen uitgeschreven gaan worden als de nieuwe grondwet goedgekeurd is. Als bijvoorbeeld een voorstel uit eigen partijgeledingen als een één-kamerstelsel erdoor komt, hangen nieuwe verkiezingen samen met de vraag met welke ingangsdatum dit moet gebeuren. Vooralsnog blijft het een vraag of en hoe de nieuwe grondwet er komt. Immers de MAS heeft een totaal van 137 zetels terwijl er 2/3 oftewel 170 stemmen nodig zijn om een nieuwe grondwet goed te keuren. De rest van de zetels zijn verdeeld over oppositiepartij 'Podemos' die duidelijk minder stemmen behaalde dan in december maar toch altijd nog over zo'n 60 zetels beschikt, MNR de partij van Sanchez de Lozada waarvan de drie fracties bij elkaar nog 18 zetels hebben en verder zijn zo'n 32 zetels verdeeld over de kleinere vooral linkse maar ook enkele rechtse partijen. Opvallend genoeg waren er deze keer bij de verkiezingen veel blanco stemmers ( 13% van het totaal).
Van de laagland-indianen die relatieve voorrang kregen op de kieslijsten van de MAS ter compensatie van het feit dat zij geen etnische kiesdistricten mochten vormen, zijn er zes in de Asamblea gekozen waaronder 3 vrouwen. Verder is het gekozen percentage vrouwen in de Asamblea Constituyente hoger dan ooit in de geschiedenis heeft plaatsgevonden, tenminste als dit vergeleken kan worden met de parlementaire vertegenwoordiging. In totaal is meer dan 40% van de Asambleistas vrouw en onder de gekozen MAS-vertegenwoordigers/sters is dat percentage zelfs hoger dan 60%.
Voor een deel heeft dit verschil in vertegenwoordiging te maken met kies mechanismes als dat kieslijsten verplicht afwisselend uit mannen en vrouwenkandidaten moesten bestaan. Voor een ander deel is het verschil te wijten aan het feit dat de MAS in veel kiesdistricten vrouwen als eerste op de kieslijst stonden daar waar de oppositie juist mannen op die belangrijkste verkiesbare plekken hadden neergezet.
Voorafgaand aan de Asamblea Constituyente zijn er op verschillende plaatsen in het land pogingen gedaan om akkoorden vooraf te sluiten, dit streven mislukte vooral vanwege de machtsverhoudingen maar ook omdat met het dialoog open wilde houden voor de Asamblea en de Mas vooral rekenschap wil afleggen aan haar basis. Niet alleen vanwege de machtsverhoudingen tussen de partijen en het ontbreken van een 2/3 meerderheid maar ook vanwege de verschillende achtergronden van de deelnemers van de Asamblea Constituyente zal een open intercultureel dialoog nodig zijn om tot akkoorden te komen. De autonomie discussie zal zeker nog veel stof doen opwaaien en alhoewel de uitslag in 5 departamenten een nee tegen de autonomie was, hebben 4 departementen voor autonomie gestemd. Echter ook binnen deze departementen is het ja niet eenduidig. Bijvoorbeeld hier in het grootste gas-producerend departament Tarija heeft 63% van de mensen voor een ja gestemd, echter in 2 en bijna in 3 van de 6 provincies hebben de mensen tegen de autonomie gestemd. Ook hier in Tarija is de MAS als grootste partij uit de bus gekomen met maar liefst 46% van de stemmen op departamentaal niveau. En alhoewel er in eerste instantie twijfels waren over de te volgen strategie en standpunt, werd het nee geluid van de MAS in het departement steeds duidelijker. Paradoxaal genoeg moet nu vanwege de referendumtekst een MASmeerderheid een pro-departementale autonomie standpunt gaan verkondigen. De Chaco die als provincie tegen heeft gestemd, dreigt nu met de eis van de vorming van een nieuw departament als Tarija de departementale autonomie eis doorzet. Dit zal een van de controversiële discussiepunten tijdens de Asamblea worden. Een ander controversieel punt als het afschaffen van het katholicisme als officieel staatsgodsdienst en het katholieke godsdienstonderwijs, werd door de katholieke kerk aangevochten en door de overheid werd al snel gas teruggenomen en een akkoord gesloten met de koepel van de katholieke kerk. Een interessant gegeven van de Asamblea Constituyente is dat men tracht de gehele bevolking te betrekken bij het gebeuren. Zowel via officiële overheidskanalen, via politieke partijen en via sociale bewegingen tracht men terugkoppelings-mechanismes te implementeren om veel feedback te krijgen voor de inhoud van de nieuwe grondwet maar vooral ook om veel draagvlak te creëren want uiteindelijk moet de nieuwe grondwet nog een keer in een referendum door de bevolking goedgekeurd worden.
De betrokkenheid van de sociale bewegingen bij de Asamblea Constituyente was tijdens de evenementen in Sucre vooral te merken bij bijeenkomsten van de vrouwenbeweging en van de Pacto de Unidad , het platform waarin zich de belangrijkste rurale indianen, boeren- en vrouwenorganisaties1 hebben verenigd. Tijdens de laatste dagen voor de opening van de Asamblea werd er bij de pacto de unidad nog stevig vergaderd om consensus te bereiken voor de laatste puntjes op de i van het voorstel dat in de slotbijeenkomst werd overhandigd aan vice-president Linera en voorzitster van de Asamblea Constituyente Silvia Lazarte.
De vrouwenbeweging had haar huiswerk al een paar maanden geleden af en vierde tijdens de bijeenkomst vooral feest. Vrouwengroepen uit het hele land waren in een interculturele ontmoeting bijelkaar gekomen om te dansen en te zingen op gevarieerde muziek uit het hele land. Verder werd vergaderd met uitwisselingen en een video met een historische terugblik en vooruitzicht van het werk van de vrouwenbeweging welke werd afgesloten met een bijeenkomst waar prominente vrouwen van de beweging hun persoonlijk verhaal hielden. Het verhaal van minister Casimira Rodriguez voorheen huishoudster en voorzitster van de bond van huishoudsters oogste veel ontroering, identificatie, bewondering en aanbevelingen. Verder vertelden Irene Mamini, voorzitster van de boerinnen-bond Bartolina Sisa haar verhaal evenals haar mede-bestuursleden en Lollola Guzman, oud strijdster voor de mensenrechten in tijden van de dictatuur en gekozen vertegenwoordigster in de Asamblea Constituyente.

De vrouwenebeweging, de sociale organisaties aangesloten bij de pacto de unidad, de chapacos en chaqueños uit het departament Tarija, de familie Galan bestaande uit enkele prachtige boliviaanse dragon queens en vooral de meer dan 36 veschillende indiaanse etniciciteiten, waren allemaal aanwezig tijdens was voorheen de militaire parade was op de dag van de 'Patria' en nu misschien wel het nieuwe 'Todatria' representeerden; het nieuwe inclusieve land voor iedereen.
Ik vroeg me nog even af of deze symbolische optocht niet een teken was van de militarisering van de cultuur, maar de meeste Bolivianen die ik sprak waren het unaniem eens over het feit dat deze optocht een groots intercultureel feest was en de weerspiegeling van de realiteit van het land. Voor het eerst in de geschiedenis ontmoetten verschillende indiaanse volkeren elkaar in deze optocht, voor het eerst in de geschiedenis konden de bolivianen de diversiteit aan indiaanse en regionale identiteiten zien en de meeste mensen waren daar van onder de indruk. Dit was niet een optocht van dansen van als indianen verkleede bolivianen, nee dit waren indiaanse volkeren die van alle uithoeken van het land bijeen waren gekomen om dit grootse gebeuren te vieren. Indiaanse volkeren die zich misschien ook wel voor het eerst in de historie als Bolivianen erkend zagen. Het applaus van de mensen van de tribune was groot voor met speer, visnet of ander gebruiksvoorwerp getooide laagland indianen, van de koekjes uitdelende chapacas of van de hooglandindanen als de yampareaz of de urus.Vrouwen, mannen en kinderen van meer dan 36 indiaanse etniciteiten deden mee met deze optocht op deze historische dag. En alhoewel sommigen wel behoorlijk in de ganzepas liepen kan deze optocht ook opgevat worden als een symbolische multicultralisering van het leger.
De optocht werd savonds afgesloten met een groot feest in een overvol stadium waar Evo Morales met een team van ministers een partijtje voetbal speelde met de lokale bestuurders, waar opnieuw ditmaal een grote dansoptocht werd gehouden en waar enkele groepen en zangers en zangeressen een spetterend concert gaven.
Het feest van het begin van de Asamblea Constituyente was misschien niet intercultureel in de betekenis van dat verschillende culturen diep met elkaar communiceerden maar er was wel sprake van culturele manifestatie van de diversiteit van culturen en erkenning van elkaar bestaan, wat misschien wel weer een stap verder is in de richting van het kennen en waarderen van verschillende culturen. Een intercultureel dialoog2 lijkt in ieder geval de enige mogelijkheid voor het slagen van een asamblea constituyente.

Dossier: 

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren