Het ontslag van minister van Defensie Mykhailo Fedorov leidde op 16 en 17 juli 2026 in verschillende Oekraïense steden tot protesten met kartonnen borden — waarmee de symbolische vorm van de anticorruptiemobilisaties van juli 2025 nieuw leven werd ingeblazen. Die mobilisaties maken deel uit van een groeiende trend van burgerbetrokkenheid bij de binnenlandse belangen van de oorlog. De 'Kartonnen Maidan' van juli 2025, aangewakkerd door een poging van de regering om de anticorruptie-instanties NABU (Nationaal Anticorruptiebureau) en SAPO (Gespecialiseerd Anticorruptie-Openbaar Ministerie) onder controle van het Openbaar Ministerie te plaatsen, had demonstranten de straten van steden in heel Oekraïne opgedreven en binnen negen dagen een parlementaire ommezwaai afgedwongen.

De protesten bouwden op hun beurt voort op een al langer durend verzet: vanaf 2022 keurde het parlement een reeks arbeidshervormingen goed die collectieve arbeidsovereenkomsten opschortten, nulurencontracten invoerden, vakbondsrechten verzwakten en ondernemers toestonden de arbeidsvoorwaarden eenzijdig te wijzigen — dat alles onder het mom van de staat van beleg, die stakingen verbiedt en de organisatie van vakbonden aan banden legt. Sotsialnyi Rukh en de vakbeweging hebben zich hiertegen van begin af aan verzet en gedeeltelijke concessies weten te bedingen.

Families van soldaten die zonder vastgestelde demobilisatietermijnen dienen, protesteren al sinds oktober 2023 en eisen aflossing na achttien maanden dienst. Twee dagen voor het ontslag van Fedorov hadden activisten van Sotsialnyi Rukh, de studentenvereniging Pryama Diya (Directe Actie) en de burgergroep Pasyazhery Kyiva zich al verzameld voor het stadhuis van Kyiv om te protesteren tegen een bijna viervoudige stijging van de tarieven voor het openbaar vervoer.

Protesten in Oekraïne zijn tijdens de oorlog zeldzaam geweest, maar ze hebben de autoriteiten herhaaldelijk gedwongen hun voorstellen uit te stellen of af te zwakken. In dit artikel stelt Vitaliy Dudin van Sotsialnyi Rukh dat het debat over het personeelsbeleid voorbijgaat aan de grotere vraag: wat voor soort staat is Oekraïne aan het worden, welke militaire strategie wordt er gekozen – en in wiens belang? (Adam Novak voor ESSF)

De herschikking in de Oekraïense regering heeft tot verhitte debatten geleid. Velen discussiëren over persoonlijkheden: of Mykhailo Fedorov een effectieve minister was, of hij te invloedrijk werd, of dat president Zelenskyy potentiële rivalen uit de weg wil ruimen. Die vragen zijn wellicht politiek relevant. Maar ze gaan voorbij aan de diepere kwestie. De echte vraag is wat voor soort staat Oekraïne aan het worden is onder de druk van een langdurige oorlog.

Sotsialnyi Rukh (Sociale Beweging) heeft consequent kritiek geuit op de neoliberale agenda van Fedorov. Zijn visie op de 'digitale staat' heeft maar al te vaak geleid tot deregulering, uitbesteding en verzwakking van de arbeidsbescherming, terwijl ondernemerschap in Silicon Valley-stijl werd verheerlijkt. Arbeiders hebben alle reden om kritisch te blijven tegenover dat model.

Maar verzet tegen het neoliberalisme betekent niet dat men de groeiende politieke invloed van het militaire commando moet steunen. Berichten die suggereren dat de opperbevelhebber een doorslaggevende rol heeft gespeeld bij het bepalen van de samenstelling van de burgerregering, zouden iedereen die de democratie na aan het hart ligt, zorgen moeten baren. Militaire leiders zijn verantwoording verschuldigd voor militaire operaties. Burgerregeringen moeten verantwoording blijven afleggen aan de samenleving.

Het strategische debat reikt veel verder dan één minister. Oekraïne wordt geconfronteerd met twee concurrerende benaderingen van een langdurige oorlog. De ene benadering streeft ernaar de numerieke superioriteit van Rusland te compenseren door middel van steeds grotere mobilisatie, strengere centralisatie en inkoop die geconcentreerd is bij een beperkt aantal grote defensieproducenten. De andere benadering streeft ernaar het demografische nadeel van Oekraïne te compenseren door middel van technologische innovatie, gedecentraliseerde productie, concurrentie tussen ontwikkelaars, snelle aanpassing en uitgebreid gebruik van drones, robotica en digitale systemen.

Voor Oekraïne is dat niet louter een kwestie van militaire doctrine. Rusland kan zich enorme menselijke verliezen veroorloven. Oekraïne niet. Elke ervaren soldaat is ook een arbeider, ingenieur, leraar, arts of ouder wiens kennis onmisbaar zal zijn voor de wederopbouw van het land na de oorlog. Een succesvolle defensiestrategie moet daarom de technologische voordelen van Oekraïne maximaliseren en tegelijkertijd onnodige menselijke verliezen tot een minimum beperken. Dat is niet alleen een militaire noodzaak. Het is een maatschappelijke noodzaak.

Tegelijkertijd mag technologische modernisering geen nieuw excuus worden voor neoliberale herstructurering. De defensiesector moet de samenleving dienen in plaats van particuliere monopolies. Innovatie moet de publieke capaciteit, fatsoenlijke arbeidsomstandigheden en democratische verantwoording versterken — en niet een nieuwe generatie oligarchen of buitenlandse investeerders verrijken.

Oekraïne heeft zowel democratie als innovatie nodig. Het heeft civiele controle over de strijdkrachten nodig. Het heeft technologische modernisering nodig zonder neoliberaal dogma. En het heeft een strategie nodig die niet alleen de grenzen van de staat verdedigt, maar ook de mensen die het land weer moeten opbouwen zodra de oorlog voorbij is.

De toekomst van Oekraïne zal niet worden bepaald door een keuze te maken tussen concurrerende facties binnen de politieke elite. Die toekomst zal worden bepaald door de vraag of het land zichzelf kan verdedigen en tegelijkertijd de democratische en sociale fundamenten kan behouden die het waard zijn om verdedigd te worden.

Vitaliy Dudin is arbeidsrechtadvocaat en een vooraanstaand lid van Sotsialnyi Rukh (Sociale Beweging), de belangrijkste democratisch-socialistische organisatie van Oekraïne.

Dit artikel stond op Ukraine Solidarity. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.