11 July 2020

De voortdurende crisis in Venezuela

Dissent publiceerde een interessant dossier over de crisis in Venezuela. Wij vertaalden de inleiding bij dit dossier dat bgint met de constatering: de wederopbouw van links kan alleen beginnen met een openhartige verslaglegging van waar regeringen die zeggen deel uit te maken van links hebben gefaald.

In januari 2019 begon een nieuwe fase in de jarenlange crisis in Venezuela. De toen relatief onbekende voorzitter van de Nationale Vergadering, Juan Guaidó, verklaarde dat de presidentsverkiezingen van 2018 illegaal en ongeldig waren en dat hij volgens de grondwet de president van het land was. Nicolás Maduro, die de overwinning in die verkiezingen had opgeëist en nog steeds de touwtjes in handen heeft, bleef onbewogen. Guaidó was in staat om veel mensen te mobiliseren in de straten en in buitenlandse hoofdsteden. De Latijns-Amerikaanse landen van de Lima-groep, de Verenigde Staten, Canada, Australië en veel Europese landen erkenden hem als de rechtmatige president van Venezuela. De regering-Trump steunde de verandering en dat was geen verrassing; Senator Marco Rubio van Florida, die het beleid van de regering leek te leiden, twitterde foto's van een bebloede Muammar Kadhafi en een gevangengenomen Manuel Noriega te midden van oproepen aan Maduro om af te treden.

In de maanden daarna lijkt de aanspraak van Guaidó op het leiderschap tot stilstand te zijn gekomen. Hij riep het leger afgelopen april op om zich bij hem te voegen in een opstand en kreeg weinig respons. De overgrote meerderheid van de strijdkrachten en het staatsapparaat bleef achter Maduro staan. De regering-Trump was gefrustreerd dat het geen gemakkelijke overwinning was geworden. In januari 2020 werd Guaidó fysiek belet om de Nationale Assemblee binnen te gaan. Hij schreeuwde naar een lid van de Nationale Garde die hem in de weg stond: 'Jij beslist niet wie er binnen mag!' Hoewel hij en zijn aanhangers uiteindelijk binnen zijn gekomen en een stemming hebben gehouden, bekleedt Guaidó nu twee betwiste posities: voorzitter van de Nationale Assemblee en president van het land. Guaidó vertrok vervolgens voor een internationale tournee, waarbij hij in februari 2020 een toespraak hield tijdens de State of the Union in de VS, waar hij van beide partijen applaus kreeg. Maar het bezoek droeg ook bij aan de indruk dat zijn politieke basis buiten Venezuela ligt. Met een resultaat in de peilingen in Venezuela van 38 procent (hoger dan de ongeveer 10% van Maduro, maar meer dan twintig punten lager dan de piek), is zijn afhankelijkheid van de inspanningen van de Verenigde Staten om het regime te veranderen steeds een kwetsbaar punt geweest.

De presidentiële crisis in Venezuela heeft geleid tot twee tegenover elkaar staande kampen die de zaken in volstrekt verschillende termen zien. Figuren als Rubio en Elliott Abrams hanteren een anti-totalitair kader voor de situatie en concluderen dat zij aan de kant van het recht staan en werken aan het verjagen van een dictator. (Abrams, de speciale gezant van Trump voor Venezuela, was een belangrijk figuur in de illegale oorlogen van de regering-Reagan in Midden-Amerika in de jaren tachtig van de vorige eeuw, die hij in vergelijkbare termen bekeek). Voor politiek rechts maakt Venezuela een crisis van het socialisme door, duidelijk en eenvoudig.

Aan de andere kant zien veel mensen van internationaal links, vertrekkend vanuit een anti-imperialistisch gezichtspunt, dat de VS weer een linkse regering in Latijns-Amerika probeert te verwijderen en hebben zich tegen dergelijke acties gekeerd. Maar is het mogelijk om dit te doen zonder de regering van Maduro te verdedigen? Anti-imperialisme moet een kernbeginsel van links blijven; maar door de situatie in Venezuela wordt een groot vraagstuk aan de orde gesteld, want het is duidelijk dat Maduro de anti-imperialistische verplichtingen van links aangrijpt om zichzelf in de rol van een eenentwintigste-eeuwse Salvador Allende te plaatsen. Dat stelt Maduro in staat om zijn deel van de verantwoordelijkheid voor de economische crisis, de binnenlandse onderdrukking, de corruptie in de overheid en de verstrengeling met criminele netwerken aan de kant te schuiven. Sommigen op links - maar lang niet iedereen - hebben Maduro’s regering verontschuldigd door de huidige omstandigheden veel meer toe te schrijven aan krachten van buitenaf dan op grond van de volgorde van de gebeurtenissen te rechtvaardigen is. Wat voor antwoord kan links dan bieden op de situatie van Venezuela?

Dit is een vraag die de meningen heeft verdeeld, niet alleen in het afgelopen jaar, maar ook in de afgelopen decennia. Nog geen decennium geleden werd Venezuela door velen ter linkerzijde vaak verdedigd als een inspirerend model, het eerste land dat zichzelf socialistisch verklaarde sinds de val van de Sovjet-Unie. Het anti-imperialisme van Hugo Chávez sloot aan bij de stemming van linkse partijen over de hele wereld tijdens het actieve imperialisme van de regering van George W. Bush. (Velen grinnikten mee toen Chávez in 2006 in de Verenigde Naties, een dag nadat Bush dat had gedaan, sprak en verklaarde: 'Gisteren kwam de duivel hier... en het ruikt nog steeds naar zwavel.') Toen Chávez in de reguliere berichtgeving vaak als autoritair of dictatoriaal werd beschreven, wees de analyse ter linkerzijde juist vaak op zijn verkiezingsoverwinningen. Armoede en ongelijkheid namen sterk af, de oppositie was verward en ineffectief, Chávez werd echt op grote schaal bewonderd en een vernieuwing van een stervend systeem was absoluut noodzakelijk.

Hoewel Chávez ontegenzeggelijk een aantal autoritaire kenmerken liet zien, betoogde links dat het vooral van belang was wat er in Venezuela op basis niveau gebeurde. Toen Chávez in 2013 stierf, schreef bijvoorbeeld Greg Grandin openhartig in The Nation: 'Ik ben wat ze noemen een nuttige idioot als het gaat om Hugo Chávez, al was het maar omdat de basisorganisaties die volgens mij steun verdienen in Venezuela hem tot het einde bleven steunen.' Grandin erkende de persoonlijke tekorten van Chávez en van de regering-Chávez, maar het waren de sociale bewegingen die 'tot de conclusie leidden dat Venezuela misschien wel het meest democratische land op het westelijk halfrond is'.

In de loop van het presidentschap van Chávez namen steeds meer Venezolaanse intellectuelen afstand van zijn regering en namen ze kritische standpunten in. Ze werden grotendeels vervangen door ideologische aanhangers van buiten Venezuela, die de realiteit van het land niet per se dagelijks meemaakten. Een buitenlandse correspondent die in Caracas was gestationeerd, bekende mij persoonlijk dat bezoekers uit zijn land Venezuela bezochten, de problemen zagen en vervolgens naar huis terugkeerden om ze te ontkennen. De regering besteedde aanzienlijke middelen aan het creëren van een verhaal over haar eigen succes, voor zowel binnenlandse als internationale consumptie.

Na de dood van Chávez kwam de economische en sociale crisis in een stroomversnelling. De economie van Venezuela is de afgelopen vijf jaar met meer dan de helft gekrompen. (Ter vergelijking: de Amerikaanse economie kromp tijdens de Grote Depressie met 30 procent  en de Cubaanse economie  in de vier jaar na de ineenstorting van zijn belangrijkste beschermheer, de Sovjet-Unie, met 33 procent). Het ontbreekt boeren aan brandstof om gewassen te oogsten en op de markt te brengen. Terwijl het land fysiek gevaarlijk blijft, is zelfs de criminaliteit op het gebied van onroerend goed gedaald: mensen hebben geen geld en winkels hebben geen goederen. 'Omdat de munt niets waard is, heeft het geen zin om banken te beroven,' merkt een doorgewinterde misdaadverslaggever op.

Samen met de economische ineenstorting is er een toename van de politieke repressie. In een VN-rapport, geschreven door de voormalige president van Chili, Michelle Bachelet - wiens vader werd gemarteld door de dictatuur van Augusto Pinochet en in 1974 stierf aan een hartaanval - wordt melding gemaakt van duizenden martelingen en buitengerechtelijke executies door staatsveiligheidsdiensten, buitensporig geweld tegen demonstranten en een algemene omgeving van intimidatie van tegenstanders van de regering. Veel van de technieken die worden gebruikt om politieke gevangenen te straffen, waaronder verstikking, gesimuleerde verdrinking en seksueel geweld, werden ook door de regering van Pinochet gebruikt. 'Weinig mensen dienen klachten in uit angst voor represailles en gebrek aan vertrouwen in het rechtssysteem', zo blijkt uit het rapport.

Hoewel er in 2019 sprake was van een lichte economische stabilisatie in Caracas, met goederen die terugkeren naar de winkelrekken en een feitelijke dollarisering van de economie, is het platteland verlaten. De arme en rurale Venezuelanen dragen de zwaarste last van de crisis en miljoenen mensen hebben het land verlaten, waardoor er een regionaal vluchtelingenprobleem is ontstaan. Bijna iedereen erkent dat de regering van Maduro rampzalig is geweest; een minderheid geeft nog steeds de voorkeur aan haar boven de beschikbare alternatieven. Maar als links in Venezuela opnieuw wordt opgebouwd, zal dat onafhankelijk van een in diskrediet geraakte en zeer impopulaire regering moeten gebeuren. Het zal gebeuren via basisorganisaties die al voor het Chavisme bestonden en die het Chavisme zullen overleven. Het zal moeten gebeuren in een context die de openbare veiligheid garandeert en vrije en eerlijke verkiezingen mogelijk maakt, waardoor een herschikking van de politieke orde mogelijk wordt die de ondemocratische elementen van de huidige coalities marginaliseert. En degenen die zich buiten het land bevinden, moeten het volk dat zich met dat project bezighoudt, steunen in plaats van de staat of de imperialistische belangen die dat project opeisen.

Dit dossier geeft de standpunten van drie linkse denkers, over hoe links de huidige crisis in Venezuela moet benaderen en hoe het verder moet gaan.

Jeffery R. Webber geeft een gedetailleerde beschrijving van de klassensamenstelling van de regering-Maduro en argumenteert tegen de makkelijke constatering dat de oppositie van de hogere klasse zich tegen de regering van het volk keert. Het gaat volgens Webber over verschillende fracties van de elite die strijden om de controle over de staat en als gevolg daarvan wordt de crisis beter begrepen als een crisis van het renteniers-kapitalisme dan een crisis van het socialisme.

María Pilar García-Guadilla, een expert op het gebied van basisorganisaties in Venezuela, kijkt naar de ervaring van de participatie van het volk en de economische organisatie van basisorganisaties. Hoewel het Chavisme probeerde om basisorganisaties te steunen, probeerde het ook om ze te controleren. Binnen het Chavisme was er zowel een horizontaal project, dat basisorganisaties opbouwde, als een verticaal project, dat hen aan de staat bond. Uiteindelijk is deze laatste tendens overweldigend gebleken. Het verlangen naar controle door de staat heeft de beweging verzwakt, waardoor er concurrentie ontstond over staatsmiddelen waar solidariteit de leidraad zou moeten zijn.

Pablo Stefanoni beschouwt de internationale dimensies van de crisis als een waarschuwing dat ontkenning van wat zich in Venezuela afspeelt een regionaal probleem voor links oplevert. Rechts kan zijn eigen democratische tekort verdoezelen door bangmakerij over Venezuela en de mensen zijn terecht bang voor herhaling van die ervaring. Deze dynamiek heeft bijgedragen aan de staatsgreep in Bolivia in 2019, waar het besluit van Evo Morales om te streven naar een vierde ambtstermijn door middel van verkiezingen die gekenmerkt werden door meldingen van  onregelmatigheden, geleid heeft tot zijn ontslag onder militaire druk. De regering die hem heeft vervangen vertegenwoordigt een angstaanjagende draai naar rechts.

De wederopbouw van links kan alleen beginnen met een openhartige verslaglegging van waar regeringen die zeggen deel uit te maken van links hebben gefaald. Links hoeft de kritische kaders van degenen die onze waarden niet delen niet te accepteren, maar we moeten wel onze eigen waarden ontwikkelen.

Patrick Iber is assistent-professor geschiedenis aan de Universiteit van Wisconsin. Hij is de auteur van Neither Peace nor Freedom: The Cultural Cold War in Latin America, Harvard University Press, 2015.

Dit artikel verscheen op DissentMagazine. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.

Soort artikel: 

Reacties

Door Gerrit Zeilemaker ( ) op

Wat in deze zogenaamde analyse volledig ontbreekt en dat maakt deze 'linkse' Noord-Amerikaan onmiddelijk ongeloofwaardig, is de economische boycot die de Verenigde Staten tegen Venezuela voert. Er is bij links weinig kennis over de werking van dit economische massavernietigingswapen Daarvoor zouden ze te rade kunnen gaan bij de econoom Michael Hudson zie hier: https://www.counterpunch.org/2019/07/05/the-imf-and-world-bank-partners-in-backwardness/ De slechte economische toestand van Venezuela uitsluitend aan de regeringen van Chavez of Maduro toeschrijven is absoluut een godspe. Bovendien is Venezuela nooit een puur socialistisch land geweest, maar een land waar de economie en media grotendeelds nog in handen zijn van de kapitaalgroepen die Guaidó steunen. Deze groepen hebben met Guaidó en steun van Washington feitelijk geprobeerd een staatsgreep te plegen, maar waren al tijdens de regering Chavez actief.
Tegen dit soort putchisten moet je inderdaad autoritair optreden wat hartstochtelijk gesteund wordt door die arme en rurale Venezuelanen die de zwaarste last van de crisis dragen. De echte basisbeweging in het land die niet hoeft te worden opgebouwd, maar die eerst Chavez steunde en nu Maduro steunt! De bron dat Maduro een minderheidspositie inneemt en volgens opinipeilingen slechts de instemming heeft van 10% van de Venezulaanse bevolking is een kritiekloos overgenomen artikel  van de Washington Post van Amazonchef Jef Bezos https://www.washingtontimes.com/news/2019/dec/23/buzz-over-venezuelas-guaido-fades-as-maduro-holds-/
Voorts wordt Michelle Bachelet opgevoerd die namens de Socialistische Partij twee keer in Chili aan het bewind was van 2008 tot 2010 en van 2014 tot 2018 en zonder basisbewegingen de neoliberale politiek bleef uitvoeren. De echte basis in Chili laat nu miljoenenvoudig van zich horen, maar Michelle Bachalet is de regering van Venezuela die wel wat voor arme bevolking probeert te doen de maat aan het nemen. https://www.counterpunch.org/2020/02/05/the-dramatic-fall-of-chile-as-latin-americas-neoliberal-role-model/  Maar ook op haar VN-rapport was ernstige kritiek. Ondervraagd waren vooral 'vluchtelingen en emigranten' buiten Venezuela: https://www.counterpunch.org/2019/07/08/faulty-by-design-the-un-report-on-human-rights-in-venezuela/  Zo werden in het rapport de slachtoffers van rechts geweld (bijvoorbeeld het in de brand steken van een zwarte jongen) niet vermeld en al helemaal niet de sociale maatregelen die de regering voor arme bevolking treft. De Amerikaanse economische oorlog tegen Venezuela (bijvoorbeeld de boycot van medicijnen), Amerikaanse bedreigingen met een "militaire optie" en oppositiegeweld worden in het Bachelet-rapport behandeld als verzinsels, "vermeende interne en externe bedreigingen."
De speciale rapporteur van de VN Alfred de Zayas noemde de economische sancties misdaden tegen de mensheid en stelde een onderzoek door het Internationaal Strafhof voor. In verwijzing naar het Bachelet-rapport merkte de Zayas op: "is fundamenteel gebrekkig en teleurstellend ... een gemiste kans." De Zayas merkt op dat het 'onprofessionele' Bachelet-rapport 'nauwelijks aandacht schenkt aan het centrale probleem - de financiële blokkade en sancties die zoveel lijden en dood veroorzaken', concludeert de Zayas: 'De problemen van Venezuela kunnen allemaal worden opgelost, maar eerst moeten de strafrechtelijke sancties van de VS worden opgeheven. " https://www.counterpunch.org/2019/07/15/un-high-commissioner-on-human-rights-bachelets-gift-to-the-us-justifying-regime-change-in-venezuela/ Het rapport was natuurlijk wel koren op de molen van Trump!
En Maduro laat zich inderdaad niet in de rol van Salvador Allende drukken, want dan lag hij nu onder de zoden. Maar de buschauffeur Maduro vecht terug en is aan de winnende hand. Is dat wat deze moreel hoogstaande Amerikaan zo dwars zit: socialisten die terug vechten.

Door Federico Lafaire op

Beste Gerrit,

De bovenstaande analyse is een inleiding. Webber's stuk ("State, Bureaucracy, and Rentier Capital") heeft het wél over de rol van de VS:

International socialists living outside of Venezuela, and particularly those of us in the Global North, have been correct to focus first—analytically and politically—on the role of imperialism in exacerbating the country’s crisis and attempting to undermine the basic principle that the shape of Venezuela’s future should be determined by Venezuelans themselves.

Ietsjes later, zien we Webber specifieke detail geven aan de effecten van Washington's economische oorlog:
U.S. sanctions made a “substantial contribution” to a 31 percent increase in general mortality in the country from 2017 to 2018, or more than 40,000 deaths.

The United States has also seized billions of dollars’ worth of Venezuela’s foreign assets, such as the majority state-owned oil refinery and transport company CITGO, which is based in the United States. With the help of allied institutions like the Bank of England, the United States has also frozen much of Venezuela’s $6.6 billion in foreign reserves, a significant portion of which are held in gold. Real GDP fell roughly 37.4 percent in 2019. Even if the threats of U.S. military intervention or a right-wing coup d’état have diminished for the foreseeable future, opposition to imperial sanctions must remain a priority.

Je hebt ook veel gelijk, mbt het feit dat rechtse kapitalisten nog altijd politiek en economische actief zijn in Venezuela, en dat ze dus ook actief in verzet blijven t.o.v. de PSUV regering. Maar, net zoals in andere landen: de burgelijke klassen zijn niet homogeen. En Webber doet het goed door aandacht te besten aan de rol van de bolibourgeoisie hierin, bijvoorbeeld, de militaire kapitalisten die aan de kant van Maduro staan.

Socialisten in Venezuela die terug vechten hebben het zwaar, want de enige duurzame strijd voor het bevorderen van socialistische vooruitgang, kan alleen - op lange termijn - van onderop gebeuren, en dat moet uit een klasse onafhankelijke veld komen.

groeten,

Federico

Door Gerrit Zeilemaker ( ) op

Beste Federico,
Ik reageerde op het artikel van Iber, maar je zet in jouw reactie dingen recht. Goed zo. Als socialisten of communisten aan de macht komen gaat het dikwijls om mensen die zich naar boven gevochten hebben in dikwijls verschrikkelijke armoedige en gewelddadige omstandigheden, zeker in Zuid-Amerika. Vaak zonder opleiding, maar gerijpt door bittere ervaringen en keuzes, moeten ze tegen gelikte binkies die door grootkapitaal en media gesteund worden, proberen een leefbare maatschappij op te bouwen. Ongetwijfeld zullen ze daarbij fouten maken, veel fouten. Maar ik zal het maar eerlijk zeggen, ik heb de pest aan die intellectuele wijsneuzen die ze vanuit de hoogte kritiseren en niets van hun werkelijkheid begrijpen. Ik sta onverkort achter werkende klasse van Zuid-Amerika.

Door Alejandra ( ) op

Hi, heel erg blij met de inhoudelijke en terechte reaktie van Gerrit, onderschrijf het volledig. Ook heel blij met het antwoord van Federico. Alleen : Waarom een inleiding vertalen waarin zeer belangrijke informatie weggelaten word? als Gerrit niet gereageerd had en Federico geantwoord dan zou de indruk blijven van het vertaalde stuk staat nl: dat Maduro een autoritaire (bijna dictator) is en dat de corruptie en economische crisis uitsluitend aan hem te wijden is. Ik adviseer dus óf om een stuk vollediger te vertalen óf het weg te laten uit onze paginas. Desinformatie moeten we niet doen. Met het vertaalde stuk rechtvaardigen we Guaido en schuiven álles bij Maduro. Terwijl pas in de reaktie van Gerrit aangevuld door Federico meer achtergrond komt. Ik adviseer dus óf om dit stuk weg te halen óf de reaktie van Gerrit en Federico ín het stuk op te nemen. Want de reakties worden niet altijd gelezen en blijven persoonlijk. Saluut Kameraden!

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren