Borderless

19 August 2019

Dogville en The Quiet American - Amerika in de beklaagdenbank?!

Zin in een avondje Anti-Amerikanisme? Dan kun je momenteel terecht bij twee films. Althans volgens sommige recensenten en nogal wat Amerikanen. Het gaat om Dogville van Lars von Trier en om The Quiet American van Phillip Noyce.

De film van Noyce is zelfs een jaar lang in een kluis opgeborgen. Zo bang waren de Hollywoodbazen om van onvaderlandslievend gedrag beschuldigd te worden. Pas na een woedende actie van hoofdrolspeler Michael Caine én het wegebben van de hoogste golven van 11-september-patriottisme kwam The Quiet American in de bioscoop. Niet in alle bioscopen. Net als Dogville wordt hij her en der in de States geboycot. Toegegeven: beide films zijn niet door Amerikanen gemaakt. Von Trier komt uit Denemarken en Noyce is een Australiër. En dat is vanzelfsprekend uiterst verdacht. Maar zijn dit nu werkelijk ‘anti-amerikaanse’ producten? Of hebben we hier te maken met een wel vaker vertoonde overgevoeligheid aan de andere kant van de Atlantische Oceaan?

Rocky Mountains
Dogville speelt in een armoedig dorpje in de Rocky Mountains. Een vrouw op de vlucht wil zich daar verbergen. Ze wordt echter alleen getolereerd als ze zich verdienstelijk maakt voor de dorpsgemeenschap. Gaandeweg wordt ze steeds meer misbruikt. De lokale notabel Tom, schrijver en filosoof, en de vrouw worden verliefd op elkaar. Ze consumeren hun liefde niet. Ze besluiten te wachten tot ze hun liefde in ware vrijheid kunnen genieten. Maar ze doen niets om die vrijheid te realiseren. Vooral Tom, die een invloedrijke positie heeft, steekt geen poot uit. Zijn ‘huwelijk’ met de dorpsgemeenschap blijkt te hecht. Die inactiviteit leidt regelrecht naar een catastrofe.
Anti-amerikaans? Niet echt. Niet eens een aanklacht tegen een wat achterlijke, benepen dorpscultuur. De thema’s in deze film zijn veel universeler. Zo is er het gegeven dat een liefde die vooral uit woorden bestaat en niet in daden wordt omgezet, uiteindelijk onherroepelijk eindigt in verraad. Een ander onderwerp is dat macht zonder tegenmacht corrumpeert. Bij gebrek aan enige vorm van oppositie gaan ook gewone, goedwillende mensen zich na verloop van tijd te buiten ten koste van een afhankelijke ander. Hoofdthema in Dogville is zonder twijfel dat niemand zijn of haar verantwoordelijkheid kan ontlopen. Alle menselijke zwakheid en tekortkomingen ten spijt blíjft een mens verantwoordelijk voor de keuzen die hij of zij maakt. De ijzingwekkende dialoog tussen Nicole Kidman en James Caan aan het slot van de film pepert dat er flink in.
Von Trier laat zijn film spelen in een ‘toneeldorp’. De huizen worden aangeduid met krijtstrepen op de vloer en een enkel meubelstuk. Vrijwel voortdurend zijn alle spelers in beeld. De toeschouwer kijkt als een god dwars door de muren. Met een goed zicht op alle belangrijke menselijke gedragingen en verhoudingen. De drie uren van deze film dreunen nog etmalen na.

Vietnam
The Quiet American neemt ons mee naar Vietnam begin jaren vijftig. Een Engelse journalist, Michael Caine, schrijft er voor The Times stukjes over hoe de Fransen de koloniale oorlog tegen de Vietnamese communisten langzaamaan verliezen. Zelf verliest hij zijn Vietnamese vriendin aan een jonge Amerikaanse ontwikkelingswerker. Niet alles is wat het lijkt. De Amerikaan blijkt een geheim agent die de inmenging van de VS in de oorlog voorbereidt. Daarbij gaat hij de meest weerzinwekkende misdaden tegen de bevolking niet uit de weg.
Het verhaal voor deze film komt van Graham Greene en stamt uit de vijftiger jaren. Er zitten wat zwakke plekken in. De aanvankelijke vriendschap tussen de journalist en de Amerikaan valt uit de lucht. De latere vijandschap tussen deze mannen is verklaarbaar, maar neemt wel heel drastische vormen aan. Dat de rol van de vrouw beperkt is tot de privé-sfeer en dat de publieke zaak en de politiek domeinen zijn waarop de mannen heersen, is niet zo verwonderlijk. Al waren er toen al wel degelijk ook vrouwen actief in de Vietnamese bevrijdingsbeweging. Greene was een katholiek en voor hem stonden de sexe-verhoudingen vast. In zijn tijd mochten katholieken bijvoorbeeld nog niet eens aan echtscheiding dénken. De politieke stellingname in The Quiet American is echter scherp en hard. Anti-amerikaans? Eerder eerlijk. En tja… als je niet wilt dat je smeerlapperijen voor het voetlicht komen, dan kun je ze maar beter niet begaan!

Soort artikel: 

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren