Borderless

22 November 2019

Een ander hoger onderwijs is mogelijk!

Met tienduizend demonstrerende studenten vond op 12 november in Amsterdam het tot nu toe meest massale protest plaats tegen het rechtse kabinet Balkenende. Veel belangrijker nog dan de cijfers is dat wat verborgen gaat achter een dergelijk protest. Zien we hier de ommekeer in de teloorgang van de studentenbeweging, het keerpunt in het verval van het maatschappijkritische hoger onderwijs?

Voor de vakbonden en universiteitsbestuurders die de actie ondersteunden zal dit waarschijnlijk geen drijfveer zijn geweest. Zij mobiliseerden enkel tegen de voorgenomen bezuinigingen op het hoger onderwijs, die een directe bedreiging vormen voor hun eigen belangen en posities. Zo riep de voorzitter van het College van Bestuur van de Leidse universiteit, Loek Vredevoogd, zijn studenten op massaal de straat op te gaan. Dat is opmerkelijk, gezien zijn eerdere pleidooien voor meer financiering vanuit het bedrijfsleven en hogere collegegelden.
Daar tegenover staat, dat de groep studenten die het initiatief had genomen tot de succesvolle landelijke actiedag, verenigd in het 'Platform 12 november', haar protest richtte tegen meer dan enkel de laatste in een reeks van bezuinigingsronden. Zo vielen de plannen van staatssecretaris Nijs om studenten voortaan zelf een tweede studie te laten betalen slecht. Maar vooral de steeds terugkerende roep om universiteiten en hogescholen meer vrijheid te geven ten aanzien van de hoogte van het collegegeld baart zorgen. Volgens het neoliberale mantra moeten universiteiten en hogescholen zich nog veel sterker op de markt richten. In een dergelijk onderwijssysteem zouden studies, net als andere producten, onderworpen moeten zijn aan de wet van vraag en aanbod. Met name de mogelijkheden die dat universiteiten geeft om exclusieve studies aan te bieden, gericht op een kleine elite van kapitaalkrachtige studenten, doet menig met geldgebrek kampende universiteitsbestuurder watertanden. Op dit gebied lopen de langzaam opkomende protesten vooralsnog achter de feiten aan. Met de invoering van het Bachelor/Master systeem mogen universiteiten nu al speciale 'masters' aanbieden, waarvoor studenten bedragen tot boven de tienduizend euro moeten betalen.

Deze ontwikkeling van de commercialisering en privatisering van het hoger onderwijs dreigt in een stroomversnelling te komen door de invoering van de zogenaamde GATS-verdragen. Dat zijn internationale akkoorden, die staten verplichten bepaalde publieke diensten te privatiseren. Overheidsbemoeienis en regels, bijvoorbeeld bedoeld om de toegankelijkheid van het onderwijs te waarborgen, worden daarmee verboden. Zij zouden in strijd zijn met het principe van vrije concurrentie. De Nederlandse universiteiten lijken vooralsnog niet rouwig te zijn om deze ontwikkeling. Het geeft hen de mogelijkheid om met hun 'onderneming' over de grens te opereren en daarmee nieuwe, lucratieve markten aan te boren. Studenten zijn hier natuurlijk niet bij gebaat. Met de privatisering van het onderwijs zouden principes, zoals vrije toegankelijkheid en gelijke kansen voor iedereen, plaats maken voor ijskoud winstbejag. Zover is het echter nog niet. Binnen de Europese Unie lijken enkele landen, waaronder Frankrijk, bezwaar te hebben tegen een vermarkting van het onderwijs. Dat is waarschijnlijk niet uit idealisme. Het door de staat geregelde onderwijssysteem is immers van groot belang voor het disciplineren en homogeniseren van de bevolking, en voor het voortbestaan van diezelfde natiestaat.

Tegen de uitverkoop van het Hoger Onderwijs is in andere landen, zoals Duitsland, Italië en Spanje, al een brede protestbeweging ontstaan. Door de toenemende Europeanisering van het onderwijs overstijgt deze beweging onvermijdelijk de nationale grenzen en heeft zij een internationaal karakter. In dit overstijgen van de nationale grenzen ligt de kracht van de huidige protesten. Tegelijkertijd brengt een eenzijdige oriëntering op supranationale verdragen als de GATS het risico met zich mee, dat men de oplossing zoekt bij bescherming door de staat. Dat is een illusie. Het is dan ook zaak om tegenover de huidige internationalisering een alternatieve globalisering van het onderwijs, van onderop, te stellen.
De opkomst van kritische studentengroepen in verschillende steden, en het succes van de demonstratie op 12 november, laat zien dat ook in Nederland mogelijkheden liggen voor een dergelijke beweging. (Koen Haegens)

Op www.grenzeloos.org/studenten vind je een dossier over de ontwikkelingen in het hoger onderwijs, en de protesten daartegen.

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren