Borderless

9 December 2019

Een nieuw strijdprogramma

Een andere politiek; een nationaal strijdprogramma voor links en een campagne voor een nieuwe Mexicaanse Grondwet. Dat zijn, in een notendop, het strijdplannen die de Zapatistas beschrijven in hun zesde Declaración de la Selva Lacandona.

Het Ejército Zapatista de Liberación Nacional (EZLN) discussieerde tussen 21 en 26 juni met de gemeenschappen over heden, verleden en toekomst van hun strijd. Volgens het CCRI-SG, de leiding van het EZLN, spraken meer dan tienduizend mensen mee over de nieuwe koers, die werd aangenomen met 98 procent van de stemmen.

Gebroken beloftes
Nadat de Mexicaanse regering in 2001 de belofte brak die zij aan de onderhandelingstafel had gedaan, werd het betrekkelijk stil rond de Zapatistas. De beloofde inheemse rechten en autonomie kwamen er niet, en dus besloten de Chiapaneekse gemeenschappen zelf de San Andrés Akkoorden uit te voeren. Een aspect daarvan was het uitbouwen van de democratische basis in de gemeenschappen. ‘Acties en beslissingen die voordien waren uitgevoerd en genomen door het [niet-democratische, want militaire] EZLN werden, beetje bij beetje, overgedragen aan de democratische gekozen autoriteiten in de gemeenschappen’ schrijft het CCRI-SG in een terugblik. Daarnaast werd geïnvesteerd in gezondheidszorg, onderwijs, huisvesting en voedsel. ‘Wij (…) hebben ons in deze tijd gewijd aan onze basis, aan de mensen die ons steunen. En de situatie is inderdaad enigszins verbeterd. Niemand kan zeggen dat de Zapatista-organisatie en -strijd zinloos zijn geweest’ concludeert de tekst, maar ‘(we) hebben een punt bereikt waarop we niet verder kunnen, en waarop het zelfs mogelijk is dat we alles verliezen als we blijven zoals we zijn en niets meer doen om vooruit te gaan. Het moment is gekomen om weer een risico te nemen….’

Nationale campagne
De relatieve rust is voorbij. Geruchten over een nieuw militair offensief worden door de Verklaring echter uitdrukkelijk tegengesproken: het EZLN opent weer de politieke aanval.
Meer dan in voorgaande verklaringen verschuift het accent van de strijd voor de rechten van de Inheemse volkeren (wat overigens nooit de enige reden was voor de strijd van het EZLN), naar de strijd voor alle onderdrukten. In twee lange hoofdstukken analyseren de Zapatistas de wereldwijde dominantie van de kapitalistische globalisering, haar neoliberale ideologie en de manier waarop dat in Mexico doorwerkt. Een belangrijke verschuiving in hun analyse: waar het EZLN zich in 1994 nog kon baseren op de revolutionaire Mexicaanse grondwet van 1917, moet het, nu die grondwet is gewijzigd, strijden voor een nieuwe grondwet die weer wel de belangen van de armen dient.

‘Wat we willen doen in Mexico is een overeenkomst sluiten met alleen personen en organisaties van links, want we geloven dat het politiek links is waar het idee van verzet tegen de neoliberale globalisering leeft, het idee van een land waar rechtvaardigheid, democratie en vrijheid voor iedereen heerst. (…) En met deze linkse personen en organisaties zullen we een plan maken om naar alle delen van Mexico te gaan waar bescheiden en eenvoudige mensen zijn (…) En we gaan ze niet vertellen wat ze moeten doen of bevelen geven. We gaan ze ook niet vragen om op een kandidaat te stemmen (…) We gaan ze ook niet vragen zoals ons te zijn, noch in gewapende opstand te komen. We gaan ze vragen hoe hun leven is, hun strijd, hun ideeën over ons land en wat we zouden moeten doen om niet verslagen te worden. En misschien vinden we overeenstemming (…) en vinden we zoiets als een programma dat alles heeft wat we willen. En een plan over hoe we dat programma gaan realiseren, wat het ‘Nationale Strijdprogramma’ zal heten. (…) Het wordt zoals een campagne, maar dan heel anders, want het wordt geen verkiezingscampagne.’

Lessen uit het verleden
Deze ‘nationale campagne voor de opbouw van een andere manier van politiek bedrijven, een programma van nationale strijd van links, en voor een nieuwe Grondwet’ roept herinneringen op aan voorgaande politieke initiatieven van de Zapatistas. In de derde Declaración de la Selva Lacandona, in januari 1995, riep het EZLN op tot de Nationale Democratische Conventie en de vorming van een ‘Nationale Bevrijdingsmacht’. De vierde verklaring (januari 1996) kondigde de oprichting aan van het Frente Zapatista de Liberación Nacional (FZLN). De Nationale Democratische Conventie mislukte door onenigheid over de deelname van de grootste linkse partij PRD. Het FZLN bestaat nog steeds maar is geenszins de brede nationale oppositiekracht geworden waarop werd gehoopt.
Helaas doet het EZLN geen enkele poging om te analyseren waarom voorgaande pogingen om de strijd op het nationale politieke toneel te krijgen, mislukten. Dat het EZLN vanuit het geïsoleerde Chiapas alleen verandering in Mexico kan bewerkstelligen is uitgesloten, en dat sluit het EZLN ook zelf uit. Een antwoord zal dus moeten komen van allianties.
Enige lessen uit vorige ervaringen lijken er wel getrokken te zijn. Het is bijvoorbeeld opvallend dat het EZLN de campagne expliciet als antikapitalistisch definieert. Voorbij zijn de illusies – die er bijvoorbeeld wel nog waren ten tijde van verkiezingsoverwinning van de PAN – over rechts. Het EZLN streeft nu, schrijft ze, een ‘alliantiepolitiek na met niet-electorale organisaties en bewegingen die zich, in theorie en praktijk, definiëren als links’. Deze formulering sluit ook de PRD uit, die meewerkte aan een ‘indianenwet’ die in de plaats van het Akkoord van San Andrés kwam.
Maar het meest opvallende is de fluïde formulering die het EZLN kiest als het gaat om de vorm die de samenwerking moet krijgen. Terwijl vroeger altijd gezocht werd naar een of andere organisatorische formule, laat het EZLN dat nu volledig in het midden. Ze richt geen nieuw front op, geen nieuwe partij, geen civiele tak van het EZLN. ‘We gaan door met onze strijd voor de Inheemse volkeren van Mexico, maar nu niet alleen voor hen en niet met alleen hen, maar voor alle uitgebuitenen en onteigenden in Mexico, met hen allemaal en over het gehele land,’ schrijft het EZLN en dat zou zelfs gelezen kunnen worden als het openstellen van de rangen van het EZLN zelf.
Duidelijk is in ieder geval dat het alternatief wat hen voor ogen staat breed is, maar de ervaring heeft hen geleerd dat er nog geen organisatorische vorm voor handen is die werkt. Die zal moeten ontstaan, of zoals Subcomandante Marcos het ooit formuleerde: ‘Andar andando’, al lopend zoek je de weg. Op den duur zul je – zeker in een land als Mexico waar veel mensen nog op de PRD vertrouwen, de vak- en boerenbonden vaak corrupt zijn en radicaal links versplinterd is – toch ook nieuwe organisatievormen moeten vinden. Vooralsnog is het echter geen slecht idee om je te concentreren op wat je samen wilt doen, voordat je elkaar met organisatiediscussies om de oren slaat.

Volgend jaar in Chiapas?
Concreet kondigt de tekst aan dat het EZLN een ‘delegatie van haar leiding zal sturen om hieraan te werken, over het gehele nationale grondgebied en voor onbepaalde tijd.’ Behalve een dergelijke tournee, lijkt ook een grote bijeenkomst, zoals we die eind jaren negentig zagen, in de planning te liggen: ‘We nodigen de ongeregistreerde politieke en sociale bewegingen, en degenen die links zeggen te zijn en geen deel uitmaken van de geregistreerd politieke partijen, uit om ons te ontmoeten.’
Ook internationaal gaan de Zapatistas weer van zich laten horen. Om te beginnen grapt Marcos dat hij met een oude roestige vrachtwagen maïs en olie wil gaan afgeven bij de Cubaanse ambassade, om zo hun solidariteit te betuigen tegen de Amerikaanse blokkade. En misschien kunnen de Europese solidariteitsbewegingen biologische Zapatista-koffie gaan verkopen, en als ze die niet verkopen, zelf opdrinken ‘terwijl ze praten over de anti-neoliberale strijd?’
Hopelijk serieuzer is het plan om weer een Encuentro Intercontinental te organiseren. De ‘Intergalactico’ in 1996 vormde één van de eerste succesvolle tegentoppen van de globaliseringsbeweging en werd door tienduizenden bezocht in de bergen en het oerwoud van Chiapas. ‘Misschien in december dit jaar, of volgend jaar januari, we moeten er nog over nadenken’, schrijft Marcos. In ieder geval zal er dan veel zijn om over te praten. Sinds 1996 is er veel veranderd en de Zapatistas zijn zeker niet meer de enigen die ‘Ya basta’ roepen.

Bronnen:
Independent Media Centre Chiapas, http://chiapas.indymedia.org
Communiques CCRI-CG EZLN, www.ezln.org

Barend de Voogd is hoofdredacteur van http://www.noticias.nl, de meest actuele Nederlandstalige website voor nieuws en achtergronden over Latijns-Amerika.

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren