Borderless

21 August 2019

Een nieuwe crash?

Terwijl de euro-crisis voortduurt krijgen onze politieke leiders constant de kritiek dat ze 'achter de feiten aanlopen' of 'het hen aan visie ontbreekt' (alhoewel anderen vermoeden dat onze politici ze zien vliegen...). Misschien is het tijd om eens boven de schermutselingen in de markt voor nationale waardepapieren uit te kijken, de kristallen bol af te stoffen en het over de volgende bankencrisis te hebben.

Terwijl de euro-crisis voortduurt krijgen onze politieke leiders constant de kritiek dat ze 'achter de feiten aanlopen' of 'het hen aan visie ontbreekt' (alhoewel anderen vermoeden dat onze politici ze zien vliegen...). Misschien is het tijd om eens boven de schermutselingen in de markt voor nationale waardepapieren uit te kijken, de kristallen bol af te stoffen en het over de volgende bankencrisis te hebben.

Het wordt steeds duidelijker dat de Europese banken voor veel grotere problemen staan dan een afwaardering van vijftig procent van de waarde van hun Griekse waardepapieren – problemen die te maken hebben met de kern van wat er mis is met de handelingspraktijk en gewoontes van de financiële sector.

Een bank heeft drie grote bronnen van inkomsten; aandeelhouders, spaarders en kredietverstrekkers. De aandelenhouders leveren het risicokapitaal, zoals in elke kapitalistische firma. Spaarders zoeken een veilige en gemakkelijke manier om hun geld apart te zetten en waren traditioneel de grootste bron van het geld dat de bank uitleende aan zijn klanten. Een bescheiden deel van het door spaarders weggezette geld werd apart gehouden om geldopnames uit te kunnen betalen. Kredietverstrekkers leveren extra fondsen door het kopen van verhandelbare waardepapieren.

Kredietbubbel
In de aanloop naar de kredietcrisis van 2007-8 breidden banken hun activiteiten in hoog tempo uit. Dit konden ze vooral doen door meer geld te lenen. Het hogere risico verbonden met aandelenkapitaal maakt dit een dure manier om fondsen te verzamelen en meer aandelen worden alleen uitgegeven wanneer het absoluut nodig is of overheidsregulatie het verplicht stelt. Het totaal aan spaartegoeden hangt grotendeels af van de groei van de economie – het aantrekken van meer spaargeld ten koste van de concurrent is alleen mogelijk door hoge investeringen in marketing of service. Maar op het hoogtepunt van de economische boom was het wel makkelijk en goedkoop om geld te lenen. Banken als de Royal Bank of Scotland (RBS) en Lehman Brothers zetten bij het lenen van geld alle voorzichtigheid overboord. Hun schulden stegen enorm vergeleken met hun aandelenkapitaal en reserves. Door voor relatief korte periodes, een tot vijf jaar, geld te lenen drukten ze de kosten van het lenen. Deze banken veronderstelden dat het geen probleem zou zijn om deze schulden te herfinancieren wanneer deze zouden aflopen – of dat ze dze zelfs af zouden kunnen lossen met de verwachte winsten of nieuw aandelenkapitaal.

Maar zoals alle kredietbubbels knapte ook deze. Het begon met de 'sub-prime' hypotheken in de Verenigde Staten: steeds meer onafgeloste schulden maakten een einde aan het sprookje van risico-vrij lenen. Het wijdverspreide gebruik van derivaten, contracten voor het overnemen van (een deel van) het risico op leningen, die gebaseerd waren op modellen die weinig of niks te maken hadden met het werkelijke functioneren van de financiële markten creëerde een keten waarlangs de besmetting zich kon verspreiden naar de uithoeken van de financiële sector. Naarmate investeerders de werkelijke risico's van hun obligaties door begonnen te krijgen en deze vergeleken met de marktwaarde van hun tegoeden herhaalde zich een klassiek patroon: ze ruilden onbetrouwbaar geachte tegoeden in voor geld. Als gevolg hiervan kreeg de sector van leningen tussen banken met een geldtekort te kampen. In deze situatie konden banken hun aflopende leningen niet herfinancieren en droogde de belangrijkste geldbron van vrij te besteden krediet van de banken op. Zoals zo vaak liep Groot-Brittannië voorop met de val van Northern Rock in september 2007. Daarna kwam het afglijden naar de wereldwijde bankencrisis.

Het klopt dat de centrale banken en regeringen er in de meeste landen in geslaagd zijn het banksysteem te stabiliseren door op grote schaal krediet te verstrekken, hetzij in de vorm van aandelenkapitaal (zoals de aandelen van de Britse regering in RSB en Lloyds), leningen door centrale banken of het door centrale banken opkopen van financiële effecten (quantitative easing, 'kwantitatieve versoepeling', het vergroten van de geldvoorraad door de opkoop van effecten door centrale banken). Het klopt ook dat toen de wereldeconomie in 2009 zich leek te herstellen, de spaartegoeden weer enigszins groeiden en de aandeelkoersen van banken weer omhoog gingen waardoor enkele banken zelfs nieuw aandelenkapitaal of krediet konden verzamelen.

De komende jaren?
Maar banken zitten nog steeds met enorme schulden die ze voor het barsten van de kredietbubbel opdeden. De termijnen van deze schulden zullen de komende jaren aflopen: Lloyds Bank bijvoorbeeld heeft 295 miljard pond geleend in de vorm van wholesale funding, korte-termijn leningen verstrekt door andere banken en financiële instituten. Van de helft hiervan zal de komende 12 maanden de termijn aflopen (1). Volgens analisten van de Deutsche Bank 'moeten Europese financiële instituten de komende vijf jaar bijna 2000 miljard euro financieren', terwijl de laatste drie maanden banken juist meer schulden maakten. De credit spread is weer van hetzelfde recordniveau is als in 2008. (credit spread is de extra rente die privé bedrijven als banken moeten betalen vergeleken met als risico-vrij beschouwde schuldenaren) (2).

Ook verontrustend is dat vorige maand bekend werd dat 'credit default swaps' (CDS) in de eurozone het niveau van voor de ineenstorting van Lehman Brothers in 2008 overstijgen. CDS zijn overeenkomsten waarin een derde partij zich garant stelt voor het kredietrisico dat een geldschieter loopt. En zoals de Financial Times schreef: 'de CDS markt is als de kanarie in de kolenmijn, ze brengt alarmsignalen over en kan zo verkopen in aandelen en obligaties veroorzaken die misschien groter zijn dan als deze signalen er niet waren'. Vandaar de pogingen van politici in de eurozone om de CDS-markt in te perken door het in de ban doen van 'naked trading' waarbij de instrumenten (CDS contracten) verkocht worden terwijl men niet in het bezit is van de obligaties die er ten grondslag aan liggen', vervolgde hetzelfde artikel. Deze pogingen zijn tot mislukken gedoemd omdat London een centrum is van dergelijke handel en de Britse regering weigert deze handel aan banden te leggen. Deze namelijk is een aanzienlijke bron van inkomsten van de handelaren in het financiële centrum, de City.(3)

Toen het rating-kantoor Moody's in oktober de waardering van twaalf Britse kredietverleners verlaagde gaf het als enige reden dat het Vickers Report over hervorming van de Britse bankensector een teken was dat in het geval van een toekomstige crisis, overheidssteun minder vanzelfsprekend zou zijn.(4)

Maar de problemen die Europese banken in de komende jaren zullen hebben met het herfinancieren van hun schulden is een veel grotere bron van zorg over hun kredietwaardigheid. Het zou ook een deel van de verklaring kunnen zijn waarom de aanbevelingen in het Vickers Report over de scheiding van handels- en investeringsbanken zo zwak zijn.

Hugo Radice doceert aan de School of Politics and International Studies, University of Leeds. Dit artikel verscheen eerder in The Bullet, nieuwsbrief van Socialist Project.

  1. Lloyds in chaos as boss steps back,” Jill Treanor, The Guardian, 3 November 2011 p.30.
  2. Europe's banks face funding problems,” Tracy Alloway, Financial Times, 9 September 2011, p.33.
  3. 4. “CDS leap highlights funding worries,” David Oakley and Tracy Alloway, Financial Times, 5 October 2011, p.21.
  4. 5. “Moody's hits 12 British lenders with downgrades,” Megan Murphy and Jim Pickard, Financial Times, 8-9 October 2011, p.13.
Tags: 
Dossier: 

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren