Het radicaal-linkse SYRIZA speelt nu een sleutelrol in de Griekse politiek. In de verkiezingen van zes mei kregen Nieuwe Democratie (ND) en PASOK, de twee partijen die het meest geïdentificeerd zijn met het uitvoeren van de orders van de trojka van de Europese Bank, het Internationaal Monetair Fonds en Europese Unie, harde klappen. Hoe kon SYRIZA tijdens deze verkiezingen de tweede partij worden? En wat zijn de vooruitzichten voor Grieks radicaal links?

  Een interview met Antonis Davanello, actief in het revolutionair socialistische Internationalistisch Arbeider Links, een van de organisaties die in 2004 aan de wieg stonden van SYRIZA.

Wat zijn volgens jou de belangrijkste redenen voor de verkiezingsoverwinning van SYRIZA van zes mei?

De belangrijkste reden was het verzet van de mensen. In de drie jaar na het tekenen van het zogenaamde 'memorandum' met de trojka is er enorm verzet gegroeid, verspreid door het hele land. SYRIZA werd vanaf het begin herkend als dat deel van links dat tegelijkertijd duidelijk 'nee' zei tegen dit memorandum en tegelijkertijd de bewegingen steunde. Het beleid van SYRIZA, om een verenigd front van links en de beweging na te streven, maakte dit makkelijker voor ons.

In hun dagelijkse ervaringen kwamen mensen tot de conclusie dat SYRIZA het verzet versterkte. Dat was het belangrijkste succes van SYRIZA voor de verkiezingen.

Maar ook benadrukte SYRIZA, in de maanden voor de verkiezingen, dat we kunnen winnen. Dat was belangrijk omdat de Communistische Partij (KKE), die een grotere organisatie is dan SYRIZA, stelde dat we niks kunnen doen. Zij kozen ervoor de mensen te vertellen dat alle pogingen om iets te veranderen, hier en nu, en niet pas in een vage toekomst onder een 'volksregering', een illusie zijn. SYRIZA stelde daarentegen dat we de huidige regering kunnen verwijderen en een nieuwe linkse regering kunnen vormen. We zeiden dat we deze gelegenheid moesten nemen om een einde te maken aan het memorandum en aan de bezuinigingen op lonen, pensioenen, onderwijs, gezondheidszorg en uitkeringen.

Dat wierp natuurlijk de vraag op; wie gaat dat betalen? Het antwoord van SYRIZA is altijd duidelijk geweest: stop de betalingen aan de internationale en lokale banken, het IMF, de Europese Centrale Bank et cetera. Ten tweede, belast de rijken en de grote bedrijven. Ten derde, breng de banken onder democratische controle. Dit waren antwoorden waar veel mensen mee in konden stemmen. Daarom konden we op zes mei zo'n goed resultaat behalen. Het was een politieke aardbeving, ongeveer 3,4 miljoen kiezers keerden hun rug toe aan PASOK en ND en de meeste van hen steunden links – alhoewel de nazi's ook groeiden.

Op welke manier is SYRIZA aanwezig in de bewegingen en in de buurten?

SYRIZA is een coalitie van partijen en organisaties maar ook ongeorganiseerde mensen nemen er aan deel. We hebben geen gemeenschappelijke politieke lijn maar zijn het in zeer grote mate met elkaar eens over wat nu de belangrijkste punten zijn. SYRIZA is georganiseerd in de vorm van lokale comités, de band met lokale bewegingen is erg belangrijk gebleken. SYRIZA steunt ook een coalitie van linkse vakbondsactivisten en op deze manier werken we ook nauw samen met activisten van de radicaal-linkse coalitie ANTARSYA. In de bonden, in demonstraties, in de grote bewegingen werken we samen.

Omdat we zo actief zijn, kennen veel mensen SYRIZA-leden als activisten. Maar het was ook belangrijk om op landelijk niveau een politiek profiel te hebben. Onze parlementariërs steunden de bewegingen en dat zagen mensen in het nieuws. Er is sterke druk op ons uitgeoefend. Een paar jaar geleden, in december 2008, brak een jongerenopstand uit nadat de politie een 15-jarige jongen had gedood. Anderhalve maand lang was Athene in rep en roer en SYRIZA was de enige partij die zei: 'blijf demonstreren, geef niet op'. SYRIZA verloor toen veel stemmen maar we winnen nu veel steun op basis van ons verzet tegen de bezuinigingen. Mensen hebben vertrouwen in SYRIZA.

In het parlement dat aantrad in 2009 hadden we dertien vertegenwoordigers en zij deden goed werk. De voorzitter van onze fractie bijvoorbeeld, Alexis Tsipras, was een scherpe criticus van het regeringsbeleid, hij gaf uiting aan de woede van veel mensen. Daarnaast brachten cruciale punten als de kortingen op lonen en pensioenen of de kritiek op anti-stakingswetten naar voren. Mensen begrepen de algemene politieke boodschap van SYRIZA; dat we ons moeten verzetten en dat we kunnen winnen.

Wat is er veranderd sinds zes mei?

De Griekse banken en bazen eisten dat er een regering zou komen en PASOK en ND deden erg hun best om een regering van nationale eenheid van de grond te krijgen. Ze beloofden ons gouden bergen, zolang we maar deel zouden nemen aan de regering. Ze hoopten SYRIZA te vangen in een regering die de memoranda zou blijven volgen, dat is immers het beleid dat kapitalisme en de Europese Unie vereist.

Het was erg belangrijk dat we hier niet aan toe gaven. Wij bleven 'nee' zeggen. We hadden eerder gezegd dat we alleen deel zouden nemen aan een linkse regering, aan een regering die het memorandum en de wetten van de afgelopen drie jaar aan zal passen. Na de ineenstorting van de pogingen om een regering van nationale eenheid te vormen werden nieuwe verkiezingen aangekondigd en volgens polls zal SYRIZA nog meer zetels winnen.

Dit is een ongelooflijk vooruitzicht, het is geen revolutionaire of pre-revolutionaire situatie maar SYRIZA kan de grootste partij van het land worden. Als dat gebeurt kunnen we een regering vormen die echt iets kan veranderen. Maar we beseffen dat dit niet makkelijk zal zijn en wat voor krachten er werkzaam zijn in de banken, het leger en de politie.

Wat betekent het voor SYRIZA om zich voor te bereiden op de verkiezingen?

We hebben een enorme verantwoordelijkheid jegens de mensen die ons steunen. We moeten duidelijk zijn over wat we kunnen en willen veranderen. We moeten ook de situatie op links veranderen. We zullen de KKE opnieuw oproepen om met ons samen te werken en er bij ANTARSYA op aan dringen in de verkiezingen samen op te trekken.

Tegelijkertijd moeten we eerlijk en duidelijk stellen dat alleen als mensen zich organiseren en de straat op gaan, we echte veranderingen af kunnen dwingen. In de week na de verkiezingen van zes mei, toen de druk op ons om deel te nemen aan een regering enorm was, organiseerde SYRIZA openbare discussiebijeenkomsten om deze kwesties te bespreken. De opkomst was onvergelijkbaar met alles wat we eerder gezien hebben. In een arme wijk tussen Athene en Piraeus bijvoorbeeld kwamen er 1000 mensen opdagen terwijl dat er vroeger misschien 30 of 40 geweest zouden zijn.

Is er iets dat links buiten Griekenland kan doen om SYRIZA te steunen?

Absoluut, wij hebben altijd benadrukt dat de uitweg uit de crisis een Europese oplossing moet zijn. Daar bedoelen we niet de euro mee, we bedoelen dat de oplossing ligt in de banden tussen de arbeidersbeweging en links in Griekenland, Italië, Spanje,Portugal, Brittannië enzovoort. Wij steunen het aangaan en versterken van banden tussen links in Griekenland en heel Europa. Dat kan Europa veranderen. Als Griekenland een voorbeeld kan geven, kan de koers van Europa veranderen.

De arbeidersbeweging in Europa, traditioneel sterk in Italië, Frankrijk, Spanje en andere landen, heeft nog een enorm potentieel. Internationale solidariteit is geen onmogelijke droom. Nu al tonen mensen in demonstraties hun solidariteit met Griekenland. Solidariteit van onderop is noodzakelijk om de situatie te veranderen.

Ik denk dat we de komende weken grote provocaties zullen zien. De heersers van Griekenland zijn bang, ze hoopten dat de burgerlijke partijen een coalitie zouden kunnen vormen maar nu beseffen ze dat dit onmogelijk is. Als SYRIZA de verkiezingen wint, zal het voor hen moeilijker worden ons te stoppen - maar niet onmogelijk. Wat rechts in deze crisis gaat doen weten we niet – ze kunnen de banken sluiten of weigeren de pensioenen uit te betalen of iets dergelijks. Als er zoiets gebeurt zullen we de steun van Europees links nodig hebben. Als Angela Merkel of andere politici een linkse regering in Griekenland zullen proberen te wurgen moeten onze linkse broeders en zusters daar hen stoppen.

Alan Maass en Ahmed Shawki zijn actief in de Amerikaanse International Socialist Organisation. De tekst is van Karen Domínguez Burke. Dit is een bewerkte versie van een interview dat eerder verscheen op socialistworker.org.