Een volksopstand in Nijmegen

01.06.2006

Door het bombardement van 22 februari 1944 werd een groot deel van het centrum van Nijmegen verwoest. Na de oorlog werd de binnenstad herbouwd, maar dit ging ten koste van de sanering van de 'Benedenstad' het gedeelte van de stad dat het dichtst bij de Waal ligt en dat al voor de Tweede Wereldoorlog in verval was geraakt. Het leven in de Benedenstad van de jaren vijftig paste niet in het optimistische beeld dat vaak van het naoorlogse Nederland geschetst werd. Veel mensen leefden er in krotten zonder enig comfort. De ruimte die vrij kwam nadat een aantal van die krotten werden afgebroken, werd gebruikt als parkeerplaats. Welvarende winkelbezoekers kenden de Benedenstad vooral als een handige plek om je auto te parkeren. Toen bewoners in de jaren zeventig bereikten dat in de Benedenstad sociale woningbouw volgens het oude stratenpatroon neergezet werd, het gebied is anno 2006 één van de mooiste stadswijken van Nederland, zag de gemeente zich geconfronteerd met een tekort aan parkeerruimte. Dat wilde men oplossen door de bouw van parkeergarages. Maar aan elke bouwlocatie kleefden wel nadelen. Toch bereikten PvdA en CDA een compromis: men zou een garage op de Zeigelhof bouwen. Daarvoor moesten een aantal huisjes in de aangrenzende Piersonstraat afgebroken worden.

Verzet De Piersonstraat en de aanliggende Karrengas vormden een kleine maar hechte gemeenschap, waar het leven zich grotendeels op straat afspeelde. De bewoners spraken zelf van een familiestraat. Een aantal van de oudere bewoners van deze wijk begon actie te voeren tegen de afbraak van een gedeelte van hun straat. Men was doodsbang dat deze hechte gemeenschap vernietigd zou worden. Toen alle wettelijke en onwettelijke actievormen - petities aan de gemeenteraad, een procedure bij de Raad van State, deelname aan de caranavalsoptocht, kortstondige bezettingen van een kruispunt in de stad - niet konden voorkomen dat de gemeente haar plannen doorzette, moesten de bewoners de af te breken huizen verbitterd verlaten. Deden ze dat niet op tijd, dan kregen ze geen vervangende woonruimte.

Krakers Vanaf de jaren zeventig werd er gekraakt in Nijmegen. De houding van de rest van de bevolking was wisselend. Een kraker vertelde over de situatie aan het eind van de jaren zeventig: 'Op een dag kraakten we een pand in de Benedenstad. Toen de bewoners dat zagen, waren ze niet vriendelijk. Men had het niet op studenten. Maar de stemming kon zo omslaan. Toen we uitlegden dat we kraakten voor een gehandicapte jongen die op een schandalige manier door zijn huisbaas uit zijn huis was gezet, brachten de buren direct eten.' Krakers die een ontruimingsbevel kregen lieten zich geweldloos wegslepen door de politie. Rond 1980 onstond er in de Nederlandse kraakbeweging weerzin om huizen zonder verzet te verlaten. Tegelijkertijd merkten Nijmeegse krakers dat de politie bereid was om met een grote overmacht in te grijpen op het moment dat krakers zich verzetten. De krakers vreesden dat verzet tegen uitzetting tot een isolement zou leiden. Toen de krakers door een van de leiders van het verzet tegen de bouw van de garage op de Zeigelhof gevraagd werden om de woningen in de Piersonstraat te kraken, doorbrak dat het mogelijke isolement. Voor die acties bestond immers voldoende draagvlak onder medebewoners. De bewoners die in de loop van 1980 de huizen moesten verlaten gaven hun sleutels aan de krakers. Die hadden ondertussen de bouw van barricades voorbereid. De oorspronkelijke bewoners van de Piersonstraat waren daar niet tegen, maar vreesden dat ze voor eeuwig uitgeleverd werden aan pesterijen van de gemeente als ze meebouwden aan de barricades. Ze bemoeiden zich daar dus zelf niet mee. Op de zondagnacht voordat de rechtbank in Arnhem uitspraak zou doen over een verzoek van de gemeente om de huizen in de Piersonstraat te ontruimen, bouwden de krakers barricades in de Piersonstraat en de Karrengas. Terwijl de krakers - geholpen door activisten uit het hele land, die in de het diepste geheim van de Nijmeegse plannen op de hoogte waren gesteld - aan de barricades werkten, trok 's nachts een demonstratie door de stad die alle aandacht van de politie opeiste. Nadat de barricades eenmaal gebouwd waren, kwam de politie tot de conclusie dat ze geen geschikt materiaal had waarmee ze die kon verwijderen. Omdat de uitspraak van het kort geding pas op vrijdag was en men de ontruiming van de kraakpanden - waarvoor een gerechtelijk bevel noodzakelijk was - en de afbraak van de barricades wilde combineren, bleven de barricades een hele week liggen. Veel krakers waren hierover stomverbaasd.

KWJ Relbeluste jongens begonnen in de loop van de week met stenen en eieren naar de krakers te gooien. Sommige krakers vreesden dat de barricades door de jongens ingenomen zouden worden. De ME greep zelfs in om de krakers tegen de jongens te beschermen. Gelukkig bestond in Nijmegen in deze tijd de KWJ (Katholieke Werkende Jeugd), een organisatie van werkende jongeren en LTS- en huishoudschoolleerlingen. De KWJ wist de juiste snaar bij de stenengooiende jongens te raken. 'We kenden die jongens zelf nog uit de tijd dat we op de LTS zaten, we spraken dezelfde taal, droegen dezelfde kleren, luisterden dezelfde muziek. We hebben ze eens uitgenodigd om zelf een kijkje achter de barricades te komen kijken,' zegt een KWJ'er uit die tijd. Er werden daarna geen stenen meer naar de krakers gegooid.

Solidariteit Maar ook in de rest van de stad groeide de solidariteit met de krakers. Mensen stuurden solidariteitsverklaringen, er werd eten en drank gebracht. Mensen voelden zich sterker dan normaal, een gevoel waar velen nog jaren later naar terugverlangden. Voor de barricades werden geweldloze menselijke blokkades gevormd. Tijdens de acties verdween de kloof tussen linkse studenten en de bewoners van de volksbuurten. Piratenzenders namen het signaal van de kraakzender over, patatzaken brachten frites, soep en frikandellen naar de barricades. Het beeld van wat mensen als 'typisch Nijmeegs' beschouwden veranderde.

Ontruiming. Op maandag 23 februari werden de barricades rond de Piersonhuizen door tanks verwijderd. Helikopters strooiden pamfletten uit waarop stond dat bij eventueel verzet geschoten werd. De geweldloze blokkade aan de Bloemerstraat werd met grof geweld uit elkaar geslagen. De krakers konden alleen maar vluchten voor de gigantische hoeveelheid traangas die werd gebruikt. De huisjes werden meteen afgebroken. De oorspronkelijke bewoners restte slechts huilend naar de sloop van hun huisjes te kijken, terwijl de ME feest vierde.

De ontruiming was voor het college een militaire overwinning, maar veranderde al snel in een politieke nederlaag. In de weken na de Piersonrellen demonstreerden duizenden Nijmegenaren tegen het politieoptreden, voor sociale woningbouw en tegen de bouw van de Zeigelhofgarage. Uiteindelijk werd de garage niet gebouwd. In de Piersonstraat kwamen nieuwe woningen. De oude bewoners keerden terug in hun familiestraat. De bewoners zijn nog steeds emotioneel over de gebeurtenissen in 1981, maar in gesprekken overheerst altijd een gevoel van overwinning.

Vijfentwintig jaar De Pierson leeft nog steeds in Nijmegen. Veel mensen vragen zich af waarom zo'n brede betrokkenheid bij acties toen mogelijk was. Mensen ervaren de Pierson vaak als iets dat spontaan ontstond. Maar de acties van de buurtbewoners waren georganiseerd, de bouw van de barricades gepland en de interventie van de KWJ gebeurde heel bewust. Voormalige krakers benadrukken nu vaak dat ze nog steeds dezelfde idealen hebben, maar daar op een andere manier uitdrukking aan geven. De generatie die in de jaren tachtig het slachtoffer werd van massale jeugdwerkloosheid hecht er tegenwoordig aan dat ze in haar werk vorm kan geven aan haar idealen. Maar deze generatie heeft juist door die jeugdwerkloosheid nooit hoeven nadenken over de vraag hoe je werk en politiek activisme combineert. Voor jonge activisten - zo bleek op een discussiebijeenkomst ter gelegenheid van vijfentwintig jaar Pierson - is dat juist wel een thema. De Pierson is niet alleen iets om met nostalgie aan terug te denken, maar levert nog steeds voldoende stof tot discussie op.

Boekje, tentoonstelling en NSF-workshop over de Pierson. Tot 22 juli is in het Nijmeegse museum de Stratenmakerstoren een tentoonstelling te zien over de Pierson. Ter gelegenheid van de tentoonstelling verschijnt een boekje, dat geschreven werd door Arthur Bruls. Het boekje is ook te bestellen in de webwinkel. Tijdens het Nederlands Sociaal Forum houdt het Paffencollectief een workshop over lokale linkse geschiedenis. Arthur Bruls zal daarbij spreken over de Pierson. Kijk in verband met een wijziging in het programma voor de exacte tijd van de workshop op de website van het NSF.

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.