Borderless

6 December 2019

Filmparanoia: They are already here!

Op 8 november gaat The Invasion in première. Nicole Kidman speelt de hoofdrol in deze derde remake van de sci-fi-klassieker Invasion of the Body Snatchers. Terugblik op vier generaties maatschappelijke angst.

Jack Finney schreef Invasion of the Body Snatchers in 1954 voor het Amerikaanse Collier’s magazine. Don Siegel verfilmde het twee jaar later: een krachtig sciencefictionverhaal, met fascinerende politieke en psychologische ondertonen.
Zaadpeulen
Dokter Miles Bennell (Kevin McCarthy) keert na een medische conferentie terug in zijn woonplaats Santa Mira. Al snel blijkt er iets vreemd aan de hand te zijn. Patiënten zijn van de ene op de andere dag weer kerngezond, maar hun familieleden klagen dat man, vrouw, vader of moeder zichzelf niet meer is. In de bloemenkas van zijn vrienden ontdekt Miles buitenaardse zaadpeulen, waaruit exacte replica’s groeien van hemzelf en zijn vrienden. Tijdens hun slaap nemen de wezens de lichamen van de bewoners van Santa Mira over. Ze lijken nog dezelfde, maar het zijn in werkelijkheid emotieloze aliens, die in de volmaakte harmonie van een individuloos collectief leven: ‘Desire, ambition, faith; without them life is so simple!’ Op de vlucht voor de bodysnatchers rennen Miles en zijn lief Becky Driscoll (Dana Wynter) de heuvels in… om daar een enorme plantage van die alien pods aan te treffen. ‘I wasn’t sure if there was anyone I could trust.’
De film is natuurlijk een product van de Koude Oorlog. Indertijd laaide in de VS de communistenangst op onder aanvoering van senator Joseph McCarthy. Vooral in sciencefictionfilms waren de tijden voelbaar. The War of the Worlds (1953), Them! (1954), The Incredible Shrinking Man (1957) en I Married a Monster from Outer Space (1958) handelen allemaal over de angsten van de nucleaire wedloop. Het aantal films over buitenaardse invasies is ontelbaar, maar The Thing from Another World (1951) en Invasion of the Body Snatchers springen er uit als de meest paranoïde. The Thing… eindigt met een vraagteken en een radioboodschap: ‘Watch the skies, everywhere! Keep looking. Keep watching the skies!’ De versie van Invasion of… die we tegenwoordig kennen bevat een happy ending, maar dat was een eis van de studio. In Siegels origineel waren de laatste woorden: ‘They are already here! You’re next!’
Universele kracht
Invasion of… bevat duidelijk anti-communistische elementen. Siegel zou later de neem-het-recht-in-eigen-hand film Dirty Harry maken, dus zijn conservatisme lijkt een uitgemaakte zaak. In de propaganda van destijds werden de Russen vaker als ‘koude emotieloze wezens’ afgeschilderd en in talloze scènes in de film wordt het individu tegenover het collectivisme gezet. Ga toch slapen, laat je overnemen, zeggen de aliens en ze geven utopische argumenten: ‘You are reborn in a untroubled world.’ In Miles wantrouwen weerklinkt de klassieke Amerikaanse kritiek op het communisme: ‘And everybody is the same?’
Er zijn echter ook argumenten om de film te ‘lezen’ als een kritiek op het McCarthyisme. Miles en Becky worden verraden door hun beste vrienden en opgejaagd door een samenleving en politie, die ‘Anderen’ niet dulden. De interpretatie is niet zo vergezocht als je bedenkt dat scenarist Daniel Mainwaring op de zwarte lijst stond van ‘subversieve’ Hollywoodfiguren. Een monoloog die hij schreef, in het begin van de film, is te lezen als een oproep je niet te laten meeslepen door de heksenjacht: ‘In my practice I see how people have allowed their humanity to drain away… only it happens slowly instead of all at once. They didn’t seem to mind… All of us, a little bit. We harden our hearts… grow callous… only when we have to fight to stay human do we realize how precious it is.’
Invasion of… is zo’n klassieker omdat het al die interpretaties toelaat. Siegel bood het verhaal een universele kracht met scenes die deel uitmaken van het canon van de horror- en sciencefictionfilm: Miles die met een hooivork zijn eigen duplicaat en dat van zijn geliefde Becky vernietigd… De moeder die een peul in de babykamer laat neerleggen, zodat haar kind kan worden overgenomen: ‘And there will be no more crying’… Miles en Becky die de straat oversteken en doen alsof ze al zijn overgenomen… Op een derde niveau gaat het niet om politiek, maar om herkenbare verlangens en angsten. Ons verlangen naar een gelukkig leven zonder complicaties. Onze gewoonte om de schijn op te houden. Onze angst voor de ander in wie we niet durven te vertrouwen. En natuurlijk de angst dat de mensen van wie we houden, opeens zullen verkillen en anders blijken te zijn dan we dachten. Of, om het te vatten in dat ene creepy filmmoment: ‘I didn’t know the real meaning of fear, untill I kissed Becky.’
Twijfel
In 1978 maakte Philip Kaufman een remake van Invasion of the Body Snatchers met in de hoofdrol Donald Sutherland (en ere-rolletjes voor Kevin McCarthy en Don Siegel!). Scenarist W.D. Richter maakt de grens tussen pods en echte mensen nog vager. ‘People are changing, they’re becoming less human,’ zegt Leonard Nimoy in de rol van psychiater. Hij heeft het dan niet over de bodysnatchers, maar over de me-generation van de jaren zeventig. In een andere scène ontdekt Sutherland dat zijn telefoon wordt afgeluisterd en dat zijn naam bekend is bij ‘hen’. Ook hier dus weer een duidelijke politieke implicatie. Alleen, dit waren de jaren na het Watergate-schandaal en Vietnam. De paranoia betrof niet de communisten, maar de almachtigen in het Witte Huis.
De horror- en sciencefictionfilms kenden eind jaren zeventig vaak verbijsterende special effects en Kaufman profiteerde daar volop van. Meer dan Don Siegels versie, zal deze Invasion of… ook het tegenwoordige publiek nog schrik aanjagen. Wanneer een bodysnatcher een mens op straat herkent die nog niet is overgenomen opent hij zijn mond en verlaat een afgrijselijke buitenaards geluid zijn keel… Heel eng.
Een derde versie maakte Abel Ferrara in 1993. Body Snatchers past niet helemaal in ’s mans oeuvre (Bad Lieutenant oa.) dat meestal worstelt met geloof, lust en schuld, maar profiteert wel van diens sombere toonzetting. De protagonist is ditmaal een tienermeisje en het verhaal concentreert zich daardoor meer op het thema van verlies van identiteit en op angstige puberfantasieën over de wereld van de volwassenen.
Samen met haar vader en stiefmoeder verhuist Marty (Gabrielle Anwar) naar een woning op een legerbasis. Vlak voor aankomst waarschuwt een angstige soldaat haar: ‘They get you when you sleep!’. Later ziet ze de man – met lege ogen – terug terwijl hij ’s nachts mysterieuze kisten van een legertruck laadt. De kisten belanden naast de slaapkamer van haar ouders…
Wat de film extra interessant maakt is dat de bodysnatchers een legerbasis kozen als startpunt voor hun wereldverovering. Dat levert een nieuwe laag van twijfel op. Het emotieloze gedrag van de aliens is namelijk niet te onderscheiden van het ‘normale’ gedrag van militairen! Ik vermoed dat co-scenarist Stuart Gordon een flinke invloed op die locatiekeuze heeft gehad. Gordon (Re-animator, Fortress) plaatste zijn films vaker in kille militaire keldercomplexen en bureaucratieën. Ik associeer de sfeer met de Reagan-periode, toen het Doemdenken hoogtij vierde, maar dit is zeker de minst nadrukkelijk politieke film.
Botox
Abel Ferrara gebruikte al de tweede helft van de oorspronkelijk titel, dus restte Oliver Hirschbiegel niet meer dan The Invasion. Half werk dus, en die typering is eigenlijk nog te aardig voor zijn de versie die in november draait.
Veronica Cartwright (zij trad dertig jaar geleden ook op in Kaufmans versie) komt bij psychiater Carol Bennell (Nicole Kidman). ‘Mijn man is niet mijn man’ zegt ze, en ze staaft dat met een akelige anekdote. Wij weten: hier is iets mis. Alleen Carol Bennell reageert niet, ze schrijft pillen uit. Is ze dom, of is de heldin al meteen aan het begin van de film overgenomen door bodysnatchers? Dat zou een prikkelende gedachte zijn… We weten natuurlijk al hoe het zit omdat de film opende een ruimtevaartramp. Tijdens de berging van de wrakstukken leren we dat een buitenaards organisme op aarde geland is. Voor wie het dan nóg niet begrepen heeft, laat men haar zoontje Oliver tegen een buurjongen zeggen: ‘Something’s wrong with my dad.’ ‘Yeah, mine too.’ Sprankelende dialoog. Tijd voor Carol om te googelen op trefwoord ‘My son is not my son’: 1.188.400 hits!
Het verhaal wordt ditmaal opgehangen aan de weeïge moeder-zoon relatie. Mama’s jongen is voor het weekend bij haar ex-man is die op het punt staat overgenomen te worden door enge buitenaardsen. Moeder en zoon sturen elkaar voortdurend sms-jes en video’s met hun mobiele telefoon. Spannend? …of de sponsor?
Tot overmaat van ramp doen de makers net alsof ze iets te zeggen hebben. Het huidige politieke klimaat in de VS zou een politieke subtekst, zoals die in de vorige versies te vinden was, zeker rechtvaardigen. Maar alle verwijzingen naar de oorlog in Irak, Darfur, en zelfs Hugo Chávez ten spijt – de makers durven het niet echt aan. Maak er een angstaanjagende sluipende dictatuur van ultraconservatief rechts van, of voor mijn part een paranoïde verhaal over vriendelijke Arabische buren die opeens al jaren moslim blijken te zijn en vliegles nemen. Maar dit is een gemiste kans om in deze alarmerende tijden een vervolg te geven aan een serie gedenkwaardige angstkreten. ‘They are already here! You’re next!’ was het in 1956. Nu schrijft Kidman haar zoontje: ‘Don’t sleep & txt me!’
Wat een knoeiboel! Wat moet je denken van het feit dat haar ex-man, overgenomen door de aliens en dus in flagrante tegenspraak met de premisse van de film, nu opeens wél in staat is zijn gevoelens te uiten? ‘Ik kwam voor jou altijd op de derde plaats.’ Boe-hoe! En dat terwijl Kidman, die toch als enige menselijk dient te blijven, nauwelijks emotie toont. Probeert ze niet op te vallen tussen de bodysnatchers? Is het de botox? Bestaat heel Hollywood zo langzamerhand uit neppers? Hebben de bodysnatchers dan toch gewonnen?

Soort artikel: 

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren