Borderless

23 August 2019

Gezocht: antiracisme beweging

Juist in een tijd waarin meer dan ooit behoefte is aan een sterke antiracismebeweging lijkt deze in een crisis te verkeren. Hoog tijd voor een tegenoffensief, vindt Alex de Jong, actief voor het nieuwe platform ‘Allemaal anders, allemaal gelijk’. Om een nieuw debacle zoals rond Fortuyn te voorkomen, moet dan wel lering worden getrokken uit het verleden.

Al tijdens de opkomst van Fortuyn bleek hoe fragiel en oppervlakkig het ‘taboe’ op vreemdelingenhaat en xenofobie in Nederland eigenlijk was. Veel vormen van racisme, zoals islamofobie of subtiele dagelijkse discriminatie, werden niet als zodanig herkend. Dit beperkte begrip van racisme is een van de factoren waaraan Fortuyn zijn snelle opkomst dankte. Daarnaast wist hij zich tot woordvoerder te maken van een vage, maar breed gedeelde afkeer van het politieke establishment. Zijn uitgesproken standpunten tegen allochtonen, in het bijzonder moslims, vonden een omvangrijk gehoor. Daarbij kon hij inspelen op de na 11 september ook in Nederland stormachtig toegenomen islamofobische sentimenten.

Nieuwe lichting
De antiracistische beweging wist niet hoe te reageren op de spectaculaire opkomst van Fortuyn. Maar al te vaak zetten mensen hem neer als een soort neofascist, zonder dat voldoende ingegaan werd op zijn denkbeelden en waarom deze bestreden zouden moeten worden. Antiracisten leken er nog steeds op te vertrouwen dat het ‘taboe’ op grove racistische uitingen zou voldoen, ook om meer geraffineerde vormen van xenofobie te stoppen.

Na de moord op Fortuyn verslechterde de situatie in Nederland verder. Toegegeven: de LPF bleek een zeldzaam zooitje ongeregeld, meer geschikt voor een circus dan voor de politiek. Maar de populariteit van hun denkbeelden nam niet af. Integendeel: gevestigde rechtse partijen namen Fortuyn zijn ideeën en retoriek geheel of gedeeltelijk over. De moord op Van Gogh bracht dit alles in een stroomversnelling. Mohammed B. bewees de autochtone racisten een grote dienst.

Inmiddels is een nieuwe lichting woordvoerders van xenofobie en racisme opgestaan, vaak extremer dan Fortuyn zelf ooit was. Extreemrechtse splinters lijken weliswaar niet in staat door te breken naar de landelijke politiek, maar zittende parlementariërs flirten openlijk met ideeën die nauwelijks minder radicaal zijn. Nawijn gaat op bezoek bij Filip Dewinter van het Vlaams Blok/Belang, Wilders zou graag zien dat moslims in Nederland beroofd worden van enkele grondwettelijke rechten.

Tegenoffensief
Hoog tijd voor antiracisten om in de tegenaanval te gaan. Wat nog over is van een antiracistische beweging in Nederland moet uit zijn isolement treden, nieuwe bondgenoten vinden en zo massaal mogelijk verzet opbouwen tegen racisme. Daarbij is het zaak niet opnieuw in dezelfde valkuilen te stappen als met de opkomst van Fortuyn gebeurde. In plaats van blind te varen op makkelijke, onbehouwen slogans moeten antiracisten de tijd nemen hun standpunten uit te dragen en te verduidelijken. We moeten uitleggen waarom iemands ideeën nou precies als racistisch aangemerkt kunnen worden. Alleen zo kan voorkomen worden dat andere politieke groepen racistische ideeën klakkeloos overnemen. Het betekent ook dat we duidelijk stelling moeten nemen tegen uitlatingen van politici als Nawijn en Wilders. Het afkeuren van racisme in het algemeen, zonder namen te noemen, is niet genoeg.

Gevallen als Nawijn en Wilders zijn overigens nog relatief makkelijk aan te pakken voor een beweging, juist omdat ze zo extreem zijn. Een groter probleem vormen politici als Hirsi Ali, Verdonk en brede stromingen binnen CDA en VVD die met hun uitlatingen en beleid racisme aanwakkeren. Zonder deze mensen zomaar als racisten te brandmerken, moeten we wel uitleggen hoe hun beleid en uitspraken racisme in de hand werken en wat de overeenkomsten zijn tussen hun denkbeelden en ‘klassiek’ racisme. In tegenstelling tot de aanvallen op Fortuyn moet niet langer op de man of vrouw gespeeld worden maar op de inhoud.

Rookgordijn
Die inhoud gaat verder dan alleen zaken als discriminatie en islamofobie, hoe belangrijk die ook zijn. Racisme is schadelijk voor iedereen: het sluit niet alleen allochtonen uit van het maatschappelijke leven; het treft op een andere, meer indirecte manier ook autochtonen. Het creëert een klimaat van angst en onveiligheid en vormt een rookgordijn waarachter een hele reeks van asociale bezuinigingen worden doorgevoerd. Dit was duidelijk te zien bij de ontwikkelingen na 2 oktober, toen duidelijk was geworden hoe groot de afkeer van het kabinetsbeleid was. Na de moord op Van Gogh verdween het sociale verzet plotseling naar de achtergrond en konden de rechtse politici en opiniemakers opnieuw het maatschappelijk debat domineren.

De antiracistische beweging zou dat gedeelde belang, om samen tegen racisme te vechten, meer kunnen benadrukken. Samen tegen racisme, dat betekent ook dat de beweging minder ‘wit’ moet zijn. De buitenproportionele rol die blanke mannen spelen bij acties en manifestaties is een aloude zwakte van de beweging tegen racisme, en van links in het algemeen. Zelfs de grote antiracismemobilisaties die Nederland Bekent Kleur jaren geleden organiseerde waren veel te wit. Een blanke antiracismebeweging loopt het risico te verzanden in een abstracte, morele afkeuring van racisme. Waar en hoe dit racisme precies uitwerkt krijgt zo’n beweging immers niet te horen. En door de onbekendheid met de werkelijke situatie van allochtonen bestaat het gevaar van een paternalistische opstelling waarbij over en niet met allochtonen gesproken wordt. Deelname aan een politieke beweging door achtergestelde groepen biedt bovendien een uitstekende gelegenheid om te emanciperen en verschillen met de rest van de samenleving te overbruggen. Intensief samenwerken door autochtonen en allochtonen in een gezamenlijke strijd tegen racisme zal meer goeds doen voor de integratie van allochtonen in Nederland dan welke inburgeringscursus dan ook. Tenslotte is plaatselijke worteling van groot belang voor een nieuwe antiracistische beweging. Als dit niet gebeurt ligt het gevaar op de loer dat activisten veranderen in professionele bureaucraten.

Hoop voor de toekomst
Een dergelijke multiculturele, actieve beweging komt natuurlijk niet zomaar uit de lucht vallen. Gelukkig zijn er diverse hoopvolle aanzetten waar te nemen. In verschillende plaatsen zijn na de moord op Van Gogh min of meer spontane antiracisme acties georganiseerd. Helaas bleef het vaak bij een eenmalige actie, beperkt tot een enkele stad. Om dit te voorkomen is een landelijke organisatie nodig die activisten uit verschillende steden in contact brengt en ondersteunt. Daarom is op 15 februari het platform ‘Allemaal anders, allemaal gelijk’ opgericht. Dit platform zal rondom 21 maart, internationale antiracismedag, een landelijke week tegen racisme organiseren, met als afsluiting op 28 maart een landelijke demonstratie onder de leus ‘Samen Leven: in vrijheid, gelijkheid en solidariteit’.

‘Allemaal anders, allemaal gelijk’ is een breed gedragen platform. De deelnemende organisaties lopen uiteen van Novib tot het platform tegen de Nieuwe Oorlog. Ook de SAP is actief in het platform. Erg positief is daarnaast de grote rol die migrantenorganisaties als DIDF en EMCEMO spelen in dit nieuwe initiatief, dat in eerste instantie ook voortkwam uit het Marokkaans initiatief voor sociale cohesie en burgerschap. Er is dus goede hoop dat de dominantie van blanke Nederlanders doorbroken kan worden. En daarmee is er voor het eerst sinds jaren weer een initiatief dat aan de wieg kan staan van een nieuwe, succesvolle antiracismebeweging.

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren