Borderless

17 July 2019

Het begin van een nieuw internationalisme - Verzet tegen de kapitalistische globalisering

Het verzet tegen de kapitalistische globalisering is de laatste paar jaren om verschillende redenen gegroeid. Een van de meest recente en spectaculaire voorbeelden daarvan waren de mobilisaties tijdens de Top in Seattle.
Dit artikel is een ingekorte vertaling van de conceptresolutie van de Vierde Internationale, die zal voorliggen op het 15e Wereldcongres.

De strijd voor solidariteit.

Tijdens de jaren tachtig heeft het begrip ‘internationalisme’ zijn aantrekkingskracht om verscheidene redenen verloren: manipulatie vanuit Moskou, Peking enz.; onvoldoende solidariteit met de Derde Wereld; nederlagen van de arbeidersklasse in Noord; de tanende geloofwaardigheid van het socialismeEr zijn echter ook positieve kanten aan de erfenis van de jaren zeventig en tachtig. De stalinistische last is nagenoeg van onze schouders gevallen. In vele landen streed een gehele generatie tegen racisme en fascisme. Vrouwenbewegingen konden op wereldschaal netwerken opzetten. Hetzelfde geldt vandaag de dag voor de homobeweging. Tot slot heeft de nieuwe visie op de milieucrisis de deur open gezet naar verschillende soorten strijd. Een nieuw internationalisme zal uit al deze elementen moeten bestaan.

Zwakke plekken
De gevolgen van kapitalistische globalisering dringen door tot elk aspect van het sociale leven. Allereerst op economische gebied: de groeiende autonomie van de financiële sector, de drastische, ongelijke en oneerlijke liberalisering van kapitaalbewegingen en handel (ten koste van het Zuiden), het grote aantal megafusies, de verdere openstelling van gebieden en sectoren voor concurrentie, deregularisering, privatisering
Tegelijkertijd belemmert de neoliberale orde de mogelijkheden van de bourgeoisie om haar toevlucht te nemen tot de gewoonlijke systemen van sociaal-politieke reglementeringen gebaseerd op herverdelingsmechanismen: sociale compromissen in Europa, staten gebaseerd op cliëntelisme in Afrika, populisme in Latijns Amerika en etatisme in Azië.
Dit laat haar eerste zwakke plek zien. Juist omdat deze neoliberale orde zo wijdverbreid is, creëert ze een objectieve schakel – een gezamenlijk lot – tussen verzetsvormen over de gehele wereld.
De neoliberale orde is een uitzonderlijk grove vorm van klassendictatuur; de besluitvormende macht wordt steeds verder geplaatst van de gekozen organen. Dit is de tweede zwakke plek; in crisisperioden kan zij geen democratische legitimiteit opeisen, noch kan zij sociale legitimiteit, gebaseerd op het verminderen van ongelijkheid, verkrijgen.
Haar stabiliteit is afhankelijk van de passiviteit of verdeeldheid van de onderdrukten. Verdeel en heers: het kapitaal plaatst werklozen tegenover werkenden, de privé-sector tegenover overheidssector, werkende vrouwen tegenover werkende mannen, banen voor jongeren of immigranten tegenover banen voor volwassenen en autochtonen. Maar de neoliberale orde produceert een natuurlijke afweerstof die nieuwe vormen van solidariteit creëert. Overal ter wereld leggen dezelfde organen hetzelfde beleid op; hiermee wordt een basis gelegd voor internationaal georganiseerd verzet.
Verdeeldheid of eenheid: wat zal zegevieren? Of de toekomstige strijd gewonnen of verloren zal worden zal voornamelijk afhangen van het feit of solidariteit bereikt wordt.

De nieuwe situatie

De huidige reorganisatie van kapitaal op wereldschaal en het effect van de eerste crises (1997-1998) geeft de aanzet tot nieuwe vormen van strijd; tegen speculatie op de financiële markt en de dictatuur van de markt, voor een gezond milieu en veilig voedsel.

Internationale strijd
De strijd voor kwijtschelding van de schuldenlast in de Derde Wereld kwam in 1999 op spectaculaire wijze terug tijdens de campagnes in Keulen en de Jubilee 2000-campagne (met Jubilee Zuid als de radicale vleugel). In de nasleep van de financiële crises in 1997 en 1998 strekte het verzet tegen de structurele aanpassingsprogramma’s (SAP’s) van het IMF zich uit van Zuid-Korea tot Latijns Amerika. In 1998 veroorzaakte de Multilaterale Akkoord inzake Investeringen (MAI) binnen enkele maanden een democratisch schandaal in Noord-Amerika en West-Europa. In datzelfde jaar nam het verzet toe tegen de speculatie op de financiële markt: de opmerkelijke groei – voornamelijk in Frankrijk - van de basisbeweging ATTAC. Initiatieven op wereldschaal volgden elkaar de afgelopen paar jaar snel op: in 1996 de Intergalactische Bijeenkomst tegen het Neoliberalisme in Chiapas, georganiseerd door de Zapatista’s in Mexico; in 1999 de internationale bijeenkomsten in Keulen van Jubilee 2000 en de demonstraties in Seattle (VS).
Het eerste slachtoffer van de globalisering is de Derde Wereld die al uitgezogen was door de schuldenlast: multinationals in het Zuiden werden geconfronteerd met een groei die abrupt beëindigd werd; nationale markten zijn eenzijdig opengegooid; de lokale landbouw is nog sneller vernietigd. Solidariteit met de bevolking van het Zuiden blijft nog even noodzakelijk als altijd.
Tegelijkertijd verwoesten uitsluiting en onzekerheid ook de samenleving in imperialistische centra. In het Noorden zijn er de daklozen, in het Zuiden de landlozen; de werklozen en de statenlozen zijn overal. Het is vandaag de dag mogelijk om de traditionele (en nog steeds noodzakelijke) solidariteit van het Noorden met het Zuiden te combineren met de oprichting van een gezamenlijk front tegen de wereldomvattende, neoliberale politiek.

Arbeiders en boeren
De vakbeweging bevond zich in een zwakke positie toen zij geconfronteerd werd met de aanvallen van de globalisering. Zelfs de organisatie van werknemers binnen één multinational bleef, op een paar uitzonderingen na, onderontwikkeld. Onder deze omstandigheden daalde het loonaandeel in het BNP aanmerkelijk.
De sociale basis van vakbonden is een complete chaos geworden door zowel de herstructurering als de toekomstige veranderingen in de organisatie van arbeid. De komende reorganisatie van het kapitalisme moet opgevolgd worden door een algehele reorganisatie van de arbeidersbeweging. Zij zal zichzelf moeten internationaliseren, participerende democratie garanderen; radicaal de rol en leiderschap van vrouwen moeten vergroten en de invloed onder minderheden en immigranten moeten herwinnen; organiseren of helpen organiseren van flexwerkers en werklozen en terugwinnen van de politieke mogelijkheden om alternatieven op wereldschaal naar voren te brengen. In enkele landen – zoals Frankrijk, de Verenigde Staten en Zuid-Korea was er vernieuwing waarneembaar. Maar deze veelbelovende ontwikkeling is nog steeds onzeker en beperkt zich tot afzonderlijke sectoren.
De recente ontwikkeling van het kapitalisme was voor de landbouw uitzonderlijk ingrijpend; eerst de ontwikkeling van de landbouwindustrie en daarna van genetisch gemodificeerd voedsel.
Door de grote onzekerheid waar boerenbedrijven in leven, krijgt deze groep steeds meer gemeen met andere sectoren. Zelfs voor geïndustrialiseerde landen blijkt het noodzakelijk om deze boerenbedrijven te verdedigen. De desastreuze gevolgen van de ontwikkeling van kapitalistische landbouwindustrie betreffen de consumptie (kwaliteit van voedsel), het milieu (kwaliteit van water en grond) en het ecologisch evenwicht (behoud van ecosystemen en biodiversiteit; invloed op de biosfeer), de ontwikkeling van landbouw ( het landschap; het tegenhouden van de leegloop van het platteland en het behoud van voorzieningen op het platteland), werkgelegenheid (invloed van de leegloop van het platteland op werkloosheid), homogenisering van soorten gewassen, en de overheersende, imperialistische structuren (Derde Wereldlanden die afhankelijk zijn van voedselimport).
De arbeiders- en boerenorganisaties (de Braziliaanse MST, de Franse Boeren Federatie) waren in staat om wederom betrokken te raken bij de strijd op wereldschaal. Boeren in het Noorden en het Zuiden voeren een gezamenlijke strijd (met in het bijzonder de oprichting van Via Campesina).

Vrouwen en migranten.
Door het neoliberale model van overheersing groeien alle vormen van ongelijkheid met betrekking tot klasse, sekse, bevolkingsgroep en regio. Vrouwen ervaren al deze onderdrukkende mechanismen in al hun hevigheid. Zij zijn de eerste slachtoffers van de groeiende onzekerheid op de arbeidsmarkt. De opkomst van het fundamentalisme in sommige landen (zoals Afghanistan) heeft tragische gevolgen voor vrouwen; maar ook in andere landen openen reactionaire maatregelen de aanval op hun waardigheid en grondrechten, zoals burgerrechten, het recht om te kiezen en het recht op gezondheidszorg (waaronder anticonceptie en abortus). De strijd voor vrouwenbevrijding is en blijft een punt waar de algemene strijd voor gelijke rechten en sociale veranderingen samenkomen. Vrouwenstrijd speelt een prominente rol in het internationalisme; een bewijs hiervan is de Vrouwen Wereld Mars in 2000.
Het lot dat de nieuwe neoliberale orde voor immigranten in petto heeft is veelzeggend: de statenloze, een rechteloze vrouw, gedoemd tot uitbuiting in een bedrijf of huishoudelijk werk, ook al heeft ze in het land van herkomst een goede opleiding genoten. Niets is zo symbolisch voor een systeem dat algehele onzekerheid tot doel heeft.
Vandaag de dag leven immigranten in extreme onzekerheid. In vele landen waar zij vandaan komen is het geld dat zij naar huis sturen een grote bron van inkomsten: emigratie als menselijke opoffering.
Immigranten hebben zich gestort op de strijd tegen hun clandestiene situatie waarin zij verkeren; voor erkenning en een legaal bestaan. Hiermee hebben zij in verscheidene Europese landen aanzienlijke, zij het gedeeltelijke, overwinningen geboekt. Ze hebben een nieuw front opgezet voor de gezamenlijke strijd voor waardigheid, gelijkheid en solidariteit.

Ecologie
Als we de milieucrises en hun toenemende dynamiek op wereldschaal analyseren, leidt dit automatisch tot een kritiek op het productivisme. De beperkingen van het milieu en de behoeften op maatschappelijk gebied, vereisen bovendien dat op wereldschaal een economisch beleid wordt gevoerd op de lange en zeer lange termijn. Dit is totaal in tegenspraak met de dogma’s van de vrije markt en de kapitalistische liberalisering die hand en tand verdedigd worden door het IMF en de WTO.
De neoliberale globalisering zet vaart achter het vergroten van de heerschappij van de markt; de belangrijkste natuurlijke bronnen, zoals water, worden steeds vaker geprivatiseerd. Het marktsysteem eist zelfs het recht op het patenteren van levende organismen. Dit toont een nieuw, tweeledig bewustzijn: het bewustzijn van de ernst van wat er op het spel staat en van de snelheid waarmee gebeurtenissen plaatsvinden.

Democratie
‘De wereld is niet te koop’, deze leus van de anti-WTO acties gedurende de conferentie in Seattle is een goede samenvatting van het verzet tegen de marktorde dat zich aan het verspreiden is. Het verzet keert zich tegen ‘het systeem’, maar van een antikapitalistisch bewustzijn is nog geen sprake, voornamelijk vanwege het gebrek aan een geloofwaardig, socialistisch alternatief op wereldschaal. De hedendaagse kritiek op de marktorde spitst zich toe op de volgende essentiële kwesties: tegen de superioriteit van geld en concurrentiedrang die intermenselijke relaties naar beneden haalt, en voor bevestiging van het primaat van burgerrechten boven handelsrechten.
De neoliberale globalisering heeft de neiging om de burgerlijke democratie van alle inhoud te ontdoen. Gekozen organen laten zichzelf beroven van hun macht in het voordeel van instituten die noch gekozen, noch ter verantwoording geroepen kunnen worden. Kapitalistische globalisering bemoeilijkt de mogelijkheid om politiek keuzes te maken, op welk gebied dan ook: gezondheidszorg of onderwijs, de verdediging van sociale zekerheden of van een gezond milieu. In deze context geplaatst krijgen eisen voor meer democratie een nieuwe, subversieve dynamiek.
De politieke invloed van het IMF is opvallend afgenomen na de val van het Suharto-regime in Indonesië. Met de WTO is het na het fiasco in Seattle ook bergafwaarts gegaan. Tegenstellingen tussen imperialistische blokken zijn de laatste tijd verhevigd (het conflict tussen de VS en de EU in Seattle bijvoorbeeld). Zelfs elitegroepen in de Derde Wereld komen in verzet (zoals de maatregelen tegen het IMF genomen door Mahathir in Maleisië). Een veelbelovende combinatie: verdeeldheid aan de top, mobilisaties aan de basis. Maar om hier profijt van te trekken zullen sociale en progressieve bewegingen hun politieke onafhankelijkheid moeten handhaven.
De Europese Unie zou het liefst alle progressieve bewegingen onder haar vlag willen scharen. Maar de Europese macht die zij probeert op te bouwen staat mijlenver van een sociaal Europa solidair met het Zuiden en het Oosten. Hetzelfde geldt voor de protectionistische ‘nationale terugtrekking’ die sommige sectoren van de bourgeoisie in Noord bepleiten. Autoritaire en dictatoriale regimes of partijen in de Derde Wereld hopen progressieve bewegingen te kunnen neutraliseren, zogenaamd omwille van het verzet tegen IMF-dictaten. Maar voor ons moet het verzet tegen het imperialisme onlosmakelijk verbonden blijven met de strijd voor democratie en gerechtigheid.

Oorlogen
De neoliberale wanorde voedt internationale en regionale conflicten. In de huidige context kunnen nationale en regionale eisen tot conflicten tussen gemeenschappen leiden die zelfs tot ‘etnische zuiveringen’ kunnen komen. Globalisering verkleint de rol en effectiviteit van de politiek; zonder die ruimte zal het uiterst moeilijk worden elkaars rechten te erkennen en tot solidariteit in de toekomst te komen. Imperialistische interventies verschuilen zich tegenwoordig achter humanitaire noodsituaties, zoals tijdens de oorlog in Kosovo. In de nasleep van deze oorlog bevestigde de Navo tijdens de viering van haar 50-jarige bestaan haar strategische ambities in Oost-Europa (en Azië), en verleende zichzelf het recht op ingrijpen waar ook ter wereld, zonodig buiten de VN om. Als gevolg hiervan zijn de spanningen tussen de grote machten - Washington, Moskou en Peking – nieuw leven in geblazen.
De verzwakking van de anti-oorlogbeweging moet snel overwonnen worden: door versterking van de strijd voor kernontwapening - een strijd die gevoerd wordt door zowel Pakistaanse en Indiase organisaties als door het netwerk Abolition 2000 op wereldschaal; door versterking van de strijd tegen de Navo; en door nogmaals de oplossing van nationale en regionale kwesties in het kader van solidariteit te plaatsen.

De wederopbouw van een internationaal alternatief

Sociale bewegingen (vakbonden en andere basisbewegingen) staan langzamerhand weer centraal. Dit is een mogelijkheid voor progressieve Ngo’s om banden met de sociale basis te creëren, een politiek perspectief te ontwikkelen en actief de institutionalisering te weerstaan.
Om de internationale strijd meer inhoud en een blijvende dynamiek te geven, is het noodzakelijk een internationaal alternatief voor het kapitalistische sociale model te ontwikkelen. Dit vereist een aanzienlijke inspanning van progressieve en revolutionaire partijen. Zij zullen een bijdrage moeten leveren aan de versterking van het collectieve denken van bewegingen; zij zullen een nieuw, radicaal en democratisch internationalisme nieuw leven moeten inblazen en hun analyses aan een grondige modernisering moeten onderwerpen.
Nieuw is het vermogen van progressieve en revolutionaire partijen om in sommige delen van de wereld de coördinatie te voeren op internationaal niveau (zoals de Asia-Pacific Solidarity Conference in Sydney in 1998 liet zien). Maar er is nog steeds niets blijvends bereikt; de dynamiek van het Sao Paulo Forum in Latijns Amerika is al weer weggeëbd. West- Europa kent nog steeds geen partijachtig initiatief. De lidorganisaties van de Vierde Internationale moeten actief een bijdrage leveren aan de vernieuwing van het internationalisme. V

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren