Borderless

23 August 2019

Het grote herkauwen

Nu al kan 2005 in de annalen van de filmgeschiedenis wegzinken als een weinig vruchtbaar jaar. Een jaar van remakes en sequels. Toch is niet alles wat overnieuw wordt gedaan slecht.

Opeens waren dit jaar The Fockers en Miss Congeniality weer terug. Net als de Volkswagen ´Lovebug´ Herbie en de verschrikkelijke Dukes of Hazzard. In haar vraatzuchtige gebrek aan inspiratie ging Hollywood verder met het plunderen van stripverhalen. Na Spiderman, Hellboy en de X-men, kregen we dit jaar Constantine, Sin City en de zeer fantasieloze verfilming van de Fantastic Four. En het is nog lang niet afgelopen. Sin City 2 en X-men 3 staan al op de rol. En houdt u 4 mei 2007 alvast vrij voor de première van Spiderman 3? Het grenst aan het respectloze: voor Superman Returns (2006) zal zelfs die arme Marlon Brando (op archiefbeeld) postuum weer moeten opdraven.
Eigen schuld?
Het gaat slecht met Hollywood. De bezoekersaantallen lopen dramatisch terug. Brachten in de periode 1997-2003 de tien best verkopende films in de VS nog tussen de 3 en 5 miljard dollar op, met als absolute hoogtepunt de 600 miljoen voor Titanic; dit jaar wordt in de VS de 2 miljard ternauwernood gehaald. Zelfs de sequel waar iedereen op zat te wachten Star Wars: Episode III wist deze zomer de trend niet te keren.
Hollywood geeft de schuld aan piraterij en de opkomst van de thuisbioscoop, maar eerlijk is eerlijk, het ligt ook aan de films die ze uitbrengen. Voor de Oscars 2005 worden momenteel getipt: Cinderella Man, Memoirs of a Geisha (26 januari in de bioscoop) en War of the Worlds. Dat spreekt boekdelen. Als dit het beste is wat ze dit jaar hebben gemaakt?
De oorzaak van het gebrek aan creativiteit ligt vooral in de enorme financiële risico´s die de grote filmmaatschappijen tegenwoordig lopen. Titanic kostte 200 miljoen dollar (de boot zelf omgerekend slechts 7,5 miljoen) en Paramount en Twentieth Century Fox riskeerden er destijds hun faillissement mee. Men sprak toen schande van de obscene kosten, maar inmiddels is dat door War of the Worlds (201 miljoen) alweer ingehaald.
Dat een romantische liefde tussen arm en rijk op een spectaculair zinkend schip zijn geld opbracht mag nauwelijks verrassend heten, maar een artistiek hoogtepunt was Titanic zeker niet. Hoe groter de financiële risico´s, hoe meer managers zich ermee bemoeien en hoe meer de films zelf risicomijdend gedrag vertonen. Het resultaat is dat alle interessante films dit jaar van elders kwamen (Bin-Jip, Mar Adentro, Dear Wendy), terwijl Hollywood oude succesnummers recycled.
Nipponhorror
Het ergerlijkst vind ik het plunderen van de door mij zo geliefde Japanse horrorfilms. Vorig jaar werd het doodenge verhaal over een vervloekte videoband Ringu al ge-remaked tot het door een volledig blanke cast gespeelde Ring. Dit jaar verschenen remakes als The Grudge (Oorspronkelijk Ju-On van Takashi Shinizu) en The Ring 2. Vanaf 20 oktober draait de Amerikaanse versie van Dark Water (evenals Ringu naar een film van Hideo Nakata) in de Nederlandse bioscopen.
Nipponhorror, of zoals ze het daar zelf noemen Kaidan Eiga (letterlijk: spookverhalen) is niet iets van de laatste jaren. De allereerste, Kyoren no Onna Shisho, dateert al uit 1926. Dit in Japan beroemde verhaal van de negentiende-eeuwse dichter Encho Sanyutei, begint met de moord op een blinde masseur door een samoerai. Wanneer de geest van de masseur hem achtervolgt, vermoordt de samoerai per ongeluk zijn vrouw, zakt weg in de waanzin en pleegt uiteindelijk zelfmoord. Het verhaal, dat bekender is onder de titel Kaidan Kasanegafuchi (De Geest van het Kasane-moeras) werd in 1957 opnieuw verfilmd door Nobuo Nakagawa. Nakagawa maakte negen klassieke griezelfilms vanuit de Shintoho studio in Tokyo, en is de grondlegger van het genre dat gekenmerkt wordt door gruwelijk enge spookverhalen en beeldschone, ingehouden fotografie.
De huidige heropleving van Japanse griezelfilms haakt bij die traditie aan. Het draait in Ringu en Ju-On niet om bloedvergieten, seksbeluste adolescenten of sadisme zoals in de meeste westerse horrorfilms, maar om spoken, waanzin en zelfmoord. Bovenal draait het om de notie dat de ziel van een dode niet zal rusten voordat gerechtigheid is geschiedt; een eenvoudig, maar nog steeds huiveringwekkend idee dat we hier in het westen bijna vergeten leken te zijn.
In Dark Water (de oorspronkelijke, uit 2003) betrekken Yoshimi en haar zesjarige dochtertje Ikuko een appartement in een grauwe flat. Yoshimi is aangeslagen door een deprimerende echtscheidingsprocedure. In de naargeestige gangen, langs het vochtige beton, ziet haar dochter een mysterieus meisje lopen. Op het dak vindt ze een rood kinderschooltasje. Een donkere vochtvlek op het plafond wordt steeds groter, maar in de etage erboven woont niemand. Er komen vieze dingen uit de kraan...
Regisseur Hideo Nakata gebruikt het grootste deel van de 103 minuten heel sluw om de geestestoestand van de schichtige hoofdpersoon te schetsen. De echtscheiding, het nieuwe appartement, een nieuwe baan en de onverklaarbare gebeurtenissen versterken Yoshimi´s onzekerheid en angst. Tel daarbij op de desolate stadsarchitectuur, de fotografie vol wonderschone tinten groengrijs en uiteindelijk blijkt er niet veel meer nodig te zijn dan wat bruin water om de kijker de stuipen op het lijf te jagen.
Hollywood liet Walter Salles een remake opnemen. Ziet u dit verhaal al voor zich, maar dan op locatie in Roosevelt Island, New York? Met in de hoofdrol geen kwetsbare Japanse met lang steil zwart haar, maar Jenifer Connelly? Boycotten die film! Huur de oorspronkelijke versie, doe het licht uit en de gordijnen dicht en ik beloof u dat u niet meer zo lichtvaardig over lekkage zult denken.
Ongemakkelijke vragen
Natuurlijk zijn remakes of sequels niet per definitie slecht. Sommige van de bovengenoemde titels zijn best te pruimen, maar het gebeurt zelden dat een regisseur op basis van het werk van een ander een originele eigen weg weet te vinden. Enthousiast ben ik op voorhand wél over de verfilming die David Cronenberg maakte van een stripverhaal van John Wagner en Vince Locke. A History of Violence komt op 10 november uit, en ook al maakt Cronenberg wel eens een mindere film, hij is altijd eigenzinnig en interessant.
Deze Canadese regisseur werd eind jaren zeventig berucht door horrorfilms als Rabid, Scanners (die met het ontploffende hoofd!) en Videodrome. Hij reisde naar Hollywood af voor zijn publieksdoorbraak The Fly om daarna doodleuk de zeer artistieke William Burroughs-verfilming Naked Lunch te maken en iedereen te shockeren met Crash, waarin mensen orgastisch plezier beleven aan auto-ongelukken, mutilatie en blikschade. Net als je denkt dat je ´m door hebt, komt Cronenberg dan in 2003 met Spider. Een verhaal over een autistische man, gefilmd op een manier die zo intiem, zo in zichzelf gekeerd is, dat je bijna van een antifilm kunt spreken. Een film die, net als de hoofdpersoon, nauwelijks communiceert en daarom dus ook ontzettend flopte. Cronenberg is geen regisseur die probeert te behagen. Hij vindt dat je ook wat van je publiek mag vrágen en dat lef is zeer in hem te bewonderen.
In A History of Violence leiden Tom Stall en zijn vrouw Edie een vreedzaam bestaan met de kinderen in Millbrook, Indiana. Hun leven wordt overhoop gegooid door een daad van extreem geweld. De verrassing is dat het geweld van Tom komt. Hij vermoordt uiterst efficiënt en tot zijn eigen verbazing twee gangsters, die net een serveerster hebben omgelegd. De tweede verrassing is dat Tom daarvoor in de pers wordt bejubeld als een grote held, iets waarbij hij zich allesbehalve gemakkelijk voelt. Net op het moment dat Tom en zijn gezin hun gewone leven weer willen oppakken, duikt er een gruwelijk verminkte gangster in Millbrook op. Hij is na vijftien jaar gevangenisstraf net op vrije voeten en meent in Tom een zekere ´Joey´ te herkennen. Tegenspraak heeft geen zin en een absurdistische nachtmerrie begint...
Naar verluidt is het voor zijn doen een redelijk ´normale´ film geworden, maar Cronenberg zou Cronenberg niet zijn als hij ons niet zou confronteren met onplezierige vragen. Hoeveel geweld huist er in onszelf? Kan geweld ook goed zijn, of lekker? Waarom worden we soms voor geweld bestraft, en soms beloond? Wie worden we als we aan onze gewelddadige neigingen toegeven? In voorgaande films wist Cronenberg met dit soort Existentiële Vragen iets neer te zetten wat gelukkig allesbehalve zweverig was. Wie zich The Fly of Crash herinnert, zal zich vooral de zeer fysieke, plastische beelden voor de geest kunnen halen. Cronenberg is geen regisseur die imponeert met esthetische beeldcomposities. Zijn cameravoering is efficiënt maar onnadrukkelijk en laat zo alle ruimte aan de onthutsende betekenis van wat hij vertelt en laat zien.
Zijn films zijn kortom uniek. Bij de vertoning van A History of Violence op het filmfestival in Cannes werd er regelmatig, maar ongemakkelijk, gelachen. Cronenberg is, zoals een recensent het uitdrukte, ´te akelig droog om ironisch te zijn en te angstaanjagend om als absurdistisch op te vatten.´
Alleen de eerste vijftien minuten van de film volgen het oorspronkelijke stripverhaal, daarna doet Cronenberg zijn eigen ding. En zo hoort het ook. A History of Violence zal Hollywood zeker niet redden, maar dat hoeft wat mij betreft ook niet. Bovendien, in december komt de klapper die de grote studio´s ongetwijfeld uit de zorgen zal helpen. Peter Jackson, regisseur van Lord of The Rings, komt dan met King Kong. Alweer een remake?

Dark Water, in de oorspronkelijke versie van Hideo Nakata, is in vrijwel iedere videotheek verkrijgbaar. De Amerikaanse remake van Walter Salles verschijnt op 20 oktober in de Nederlandse bioscopen. A History of Violence (David Cronenberg) komt op 10 november in Nederland uit.
De première, tot slot, van Peter Jacksons´ King Kong is wereldwijd op 14 december.

Soort artikel: 

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren