‘Met dit akkoord geven we een duidelijke richting aan’, verklaarde Rob Jetten. Die richting is hard rechts, uitgesproken neoliberaal, volstrekt asociaal en een keuze voor het kapitaal. Het is een richting van zware bezuinigingen op sociale voorzieningen, van aanvallen op migranten en vluchtelingen, van ruim baan voor bedrijven en oplopende militarisering. Kortom, het is dezelfde richting als het vorige kabinet, alleen de retoriek is anders. Een strijdbaar antwoord van de vakbonden is van het grootste belang.

Commissie Wennink

De invloed op het akkoord van het rapport van de commissie Wennink is duidelijk.
De commissie Wennink, oud-topman van ASML, werd najaar 2025 ingesteld door demissionair minister Karremans (niet toevallig VVD) om met aanbevelingen te komen voor het ‘verdienmodel’ van Nederland in de toekomst. Het geldt als de Nederlandse uitwerking van de aanbevelingen die oud-ECB-president Mario Draghi in september 2024 voor Europa formuleerde omdat het achterop is geraakt ten opzichte van de VS en China.

Het Europese en Nederlandse kapitaal wil in staat zijn om te concurreren met die grootmachten en daarvoor vergaande maatregelen nemen. In de praktijk betekent dat zoveel mogelijk subsidie voor het bedrijfsleven, afschaffing of vermindering van regelgeving voor bedrijven en verdere afbraak van te ‘dure’ sociale voorzieningen. Vanuit kapitalistisch oogpunt is de factor arbeid duur voor de concurrentiestrijd met China en de VS. Daarom moet een verdere aanval op de voorzieningen van de werkende klasse die kostenpost omlaag drijven.

Dat het weer een VVD kabinet lijkt is logisch. De VVD komt het meest tegemoet aan de belangen van het kapitaal. Dat D66 en het CDA daarin meegaan is geen verrassing. D66 is in de eerste plaats een neoliberale partij. Nu er een harder neoliberaal beleid nodig is past ze zich moeiteloos aan. Het CDA is altijd de partij geweest die onder het motto van klassensamenwerking en 'verantwoordelijkheid nemen' de samenleving in dienst stelde van de bedrijven.

Afbraak voorzieningen

Als het bijvoorbeeld over de woningnood gaat, dan bestaat volgens dit kabinet het probleem eruit dat de vastgoedsector aan te veel regels gebonden zou zijn. Nog steeds is het ‘de markt’ die de oplossingen moet bieden en daarom moeten bijvoorbeeld huisjesbaasjes nog meer kunnen verdienen. Het zijn vooral verhuurders en investeerders die zullen profiteren van dit beleid. De hypotheekrenteaftrek blijft onaantastbaar maar ‘alle vormen van migratie’ (dus ook vluchtelingen) worden wel genoemd als probleem.

In de zorg gaat niet alleen het eigen risico verder omhoog, ook wordt er minder zorg vergoed. Vooral mensen die langdurige zorg nodig hebben en ouderen zullen de dupe zijn van het nieuwe beleid. CDA, VVD en D66 kiezen ervoor de zwakste schouders de zwaarste lasten te laten dragen.

Klimaatbeleid in dienst van het bedrijfsleven

Als het om klimaat gaat heeft het akkoord erover gekozen dat ‘de overheid de regie in handen neemt’. Dat betekent nucleaire energie, overheidsgeld voor CO₂ opslag en zogenaamd ‘groen gas’. Het EU doel is dat in 2040 er een reductie van 90 procent van broeikasgasemissies zal zijn ten opzichte van 1990. Dat doel was het minimum van wat de Europese wetenschappelijke adviesraad voor klimaatsverandering adviseerde, en om zelfs dat maar te halen zal de afname de komende jaren sneller moeten gaan dan voorheen. Maar het akkoord heeft het vaag over een ‘aanvullende inspanning’ en met een formulering over ‘zoveel mogelijk aansluiten’ wordt er al een voorschot op genomen dat ook dit doel niet gehaald zal worden. Ook als het gaat om een concreet punt als de miljardensubsidies voor fossiele energie in bijvoorbeeld de vorm van belastingvoordelen, hult het akkoord zich in vaagheid. Er wordt slechts gesproken over het ‘afbouwen van financiële prikkels voor fossiele brandstoffen’ zonder dat er concrete doelen gesteld worden.

Militarisering

Tegelijkertijd gaan de defensie-uitgaven sterk omhoog, zogenaamd om zo ‘onze vrije manier van leven’ te beschermen.Waar het in feite om gaat is om ervoor te zorgen dat Nederland als onderdeel van Europa zich zal wapenen om de belangen van het Europese kapitaal te verdedigen. Om het moeilijker te maken om dit beleid terug te draaien wil het kabinet de NAVO-norm van 3,5 procent wettelijk vastleggen. Dat betekent 19,3 miljard in 2035. En zelfs ten opzichte van de uitbreiding van het Europese bezit van atoomwapens staat het nieuwe kabinet ‘positief’. Maar niet toevallig moeten de enorme kosten grotendeels door de bevolking worden opgebracht: 2/3 door ons, 1/3 voor de bedrijven.

Tegen de werkende klasse

De plannen van Jetten 1 zijn voor een belangrijk deel gericht tegen de werkende klasse. De pensioenleeftijd gaat sneller omhoog bij een hogere levensverwachting; de werkeloosheidsuitkering (WW) wil ze terugbrengen naar één jaar; de volledige arbeidsongeschiktheidsuitkering wil ze afschaffen; mensen moeten eerder werk accepteren; bedrijven worden niet meer verplicht om mensen een vergoeding te betalen als ze na twee jaar ziekte op straat worden gezet en ook cao’s worden verder uitgehold.

Naar aanleiding van die maatregelen merkte Linda Vermeulen, FNV vakbondsbestuurder voor de winkelstraat, op BlueSky terecht op 'Wat ik mis in het debat over de verslechtering van de #ww en de verhoging van #aow-leeftijd... is de vraag: waarom doet het kabinet dit? Mijn stelling is: om bedrijven tegemoet te komen in hun vraag naar meer goedkope arbeidskrachten.'

Voortzetting PVV asielbeleid

Op asiel blijft er veel hetzelfde. Dus asociaal en racistisch. Zo blijven de asielwetten van PVV-minister Faber in stand. Daarnaast zal ernaar gestreefd worden om vluchtelingen in kampen buiten Europa te houden. Het is opvallend cynisch dat het akkoord dat beleid omschrijft als bijdragen aan stabiliteit en het ‘terugdringen van de invloed van Rusland en China’. Het ‘outsourcen’ van het EU vluchtelingenbeleid aan landen als bijvoorbeeld Libië betekent steun aan autoritaire regimes en voortdurende schendingen van mensenrechten.

Ondertussen is het een open vraag hoe lang het kabinet Jetten I zal standhouden. Een regeerakkoord dat zo uitgesproken rechts is wordt natuurlijk positief ontvangen door het bedrijfsleven en rechtse media. Van de ‘progressieve’ kanten van D66 of het ‘sociale gezicht’ van het CDA blijft weinig meer over dan retoriek. Hoewel de felle, PVV geïnspireerde toon veranderd is, blijft de koers rechts en gericht op het uithollen van tegenmacht zoals de inperking van het demonstratierecht. l.

Welk antwoord van links en de vakbeweging?

Verzet vanuit links en de vakbeweging zal hoognodig zijn. Enerzijds om de directe belangen van de bevolking te verdedigen, anderzijds om te voorkomen dat extreemrechts gaat profiteren van de teleurstellingen als gevolg van de verslechteringen. Maar juist nu staan die linkse partijen en de vakbeweging er zwak voor.

GL-PvdA onder leiding van Jesse Klaver wil het liefst ‘constructief’ en ‘verantwoordelijk’ zijn omdat ze denkt dat dat de kortste weg naar regeringsdeelname is. Tegelijkertijd beseft Klaver ook wel dat deze maatregelen te ver gaan en dat hij rekening moet houden met zijn achterban. Aan welke van de twee – 'constructief' meehelpen aan afbraak of verzet – de partij zal toegeven, zal vooral afhangen in hoeverre er breder maatschappelijk verzet en uitgesproken onvrede komt.

De SP en PvdD spreken beide terecht van een akkoord dat de rijken ontziet en een aanval is op werkende mensen. Maar gezien de machtsverhoudingen is er veel meer nodig dan tegenstemmen in het parlement. Grootschalig verzet zal in de eerste plaats van de kant van de FNV moeten komen. Maar die is ernstig verzwakt. Structureel door veertig jaar neoliberalisme en de daarbij opgelopen nederlagen. En actueel, door het besluit van de Ondernemingskamer en de ingreep van PvdA coryfeeën Asscher en Heerts. Het Algemeen Bestuur is vertrokken en de ledendemocratie en daarmee de invloed van de basis wordt teruggedrongen. Het is nu afwachten hoe het door de twee PvdA'ers samen te stellen nieuwe bestuur eruit gaat zien. Er wordt gezocht naar ‘professionals’ die de FNV kunnen vertegenwoordigen in Den Haag en in overlegorganen als de SER.

FNV leden wijzen echter massaal de plannen van Jetten 1 af en daar zal rekening mee gehouden moeten worden. Uit de voorlopige resultaten van de enquête van de vakbond blijkt dat 80 procent van de FNV-leden tegen de verkorting van de WW-uitkering is, 87 procent tegen de stijging van de pensioenleeftijd is en 90 procent vindt het onterecht dat de grootste klappen bij werkende mensen vallen en veel minder bij bedrijven. De enquête staat nog meer dan een week open, maar is al door 35.000-40.000 leden ingevuld.

De beste reactie komt zowaar van CNV voorzitter Piet Fortuin. Hij zei: 'Op deze wijze kunnen we het Malieveld alvast reserveren.'

Het gaat er nu om te proberen de ontevredenheid onder de FNV-leden te versterken en ons te organiseren om de druk op de FNV-leiding zo groot mogelijk te maken. De FNV zal ondanks de beperking van de directe invloed van de leden toch van onderop onder druk moeten worden gezet om met het noodzakelijke antwoord te komen op deze zware aanvallen op de positie van werkende mensen.