De grootste regio van het Amerikaanse continent is het enige deel van de wereld waar Trump erin is geslaagd aanzienlijke vooruitgang te boeken bij het verwezenlijken van zijn doelstellingen op het gebied van nationaal veiligheidsbeleid. Op binnenlands vlak kampt Trump met grote moeilijkheden; daar probeert hij de verwachte nederlaag bij de tussentijdse congresverkiezingen in november zo veel mogelijk te beperken.

De mislukkingen van Trump

Niet alleen is zijn populariteit in eigen land gedaald door zijn oorlog tegen Iran, met zijn handlanger Netanyahu, maar hij verliest ook het conflict zelf. Op dit moment probeert het Witte Huis die vernederende nederlaag te verdoezelen. Op economisch vlak heeft de tarievenoorlog die het land tegen de hele wereld voert nog geen gunstige macro-economische resultaten opgeleverd – met name geen prijsdaling en geen utopische terugkeer van industrieën die de Verenigde Staten de afgelopen 35 jaar hebben verplaatst. Het zou wel eens helemaal geen succes kunnen blijken te zijn.

Op het voor Trump fundamentele vlak van de technologische concurrentie met China lijkt de situatie in een impasse te zijn geraakt, ondanks de grootschalige protectionistische maatregelen gericht tegen Chinese chips en AI – waarop Peking reageert met een verzoenende toon die de vergeldingsmaatregelen volgens het principe 'oog om oog, tand om tand' niet verhult.

Vooruitgang in Latijns-Amerika

De enige regio op aarde waar Trump, zijn miljardairvrienden en extreemrechts wereldwijd zich kunnen verheugen over hun vooruitgang, is zonder twijfel dat uitgestrekte deel van de wereld dat zich uitstrekt ten zuiden van de Mexicaanse Rio Bravo, die de Yankees hardnekkig de Rio Grande blijven noemen. Latijns-Amerika wordt belegerd – tot nu toe met succes – door de kolonialistische en autoritaire aanvallen van de wereldleider. Het hegemonische imperialisme lanceert een reeks offensieven, met als doel het ‘Schild van Amerika’ op te bouwen. [1] Die situatie zou niet mogelijk zijn zonder de min of meer enthousiaste steun van grote delen van de burgerlijke oligarchieën in Latijns-Amerikaanse landen, die een zichtbare draai naar het neofascisme maken.

Die extreemrechtse regeringen stellen hun grondgebied open voor Amerikaanse bedrijven en troepen, voeren ultraneoliberale bezuinigingsplannen door ten dienste van de meest reactionaire lokale bourgeoisieën en onderdrukken democratische en sociale verworvenheden. Het doel is om elke herinnering aan progressieve krachten uit te wissen, aan regimes die – zij het in beperkte mate – sociaal beleid, eerbiediging van de mensenrechten en verdediging van de nationale soevereiniteit hebben doorgevoerd. Alleen al in juni behaalden Trump en extreemrechts drie belangrijke overwinningen in de regio. Of, vanuit een andere invalshoek bekeken, de sociale bewegingen en links leden drie opeenvolgende nederlagen: twee verkiezingsnederlagen – in Peru en Colombia – en een verloren directe sociale confrontatie in Bolivia.

De schaduw breidt zich uit

Het hegemonische imperialisme is Midden-Amerika en het Caribisch gebied al binnengedrongen met een ongekend militair contingent, waardoor het, samen met bondgenoten zoals Bukele in El Salvador en Mulino in Panama, totale heerschappij in de regio handhaaft. Het probeert ook Cuba te verstikken en de kapitalistische restauratie te bevorderen – een koers waaraan het laatste economische plan van de Cubaanse Communistische Partij lijkt te voldoen.

De strategen van Trump rekenen, in het Grote Caribisch gebied, Colombia en Venezuela erbij. Die landen worden momenteel geteisterd door verwoestende aardbevingen waar het marionettenregime van Rodríguez in Venezuela niet tegen opgewassen is. [2] Sinds januari is het land van de Bolivariaanse revolutie een koloniaal protectoraat geworden. En Colombia zal binnenkort worden geregeerd door een extremist die uit het niets is opgedoken, geïnspireerd door Bolsonaro en Milei. Met de nipte verkiezingsoverwinning van Keiko Fujimori in Peru werpen rechts en extreemrechts een schaduw over Zuid-Amerika van regeringen die de overexploitatie, corruptie, privatisering, landoverdrachten, milieuvervuiling, plundering van hulpbronnen en intense repressie alleen maar zullen verergeren.

Toenemende polarisatie

Zonder die moeilijke realiteit en de tegenslag die deze regeringen voor de volkeren van de regio betekenen te bagatelliseren, moeten we de tegenstrijdigheden nader bekijken. En om de vraag te beantwoorden: garanderen die recente overwinningen het imperialisme een gepacificeerd, stabiel en onderdanig 'westelijk halfrond' (volgens de formule van de neofascist die in het Witte Huis aan de macht is)? Wat er in Peru en Colombia gebeurt, lijkt aan te tonen dat dat niet de meest waarschijnlijke hypothese is: in die twee landen hebben links en de sociale bewegingen voor een verrassing gezorgd. In Peru had men zich vóór de verkiezingscampagne niet kunnen voorstellen dat een progressieve vertegenwoordiger uit de provincies de tweede ronde zou halen.

Die confrontatie eindigde in een bijna-gelijkspel, wat de voortzetting inluidt van de regeringscrisis die dat Andesland al decennia lang doormaakt. In Colombia werd alles, naast de waarschijnlijke fraude en de schaamteloze inmenging van het imperialisme in de verkiezingscampagne – met financiële en technologische steun voor de golf van desinformatie – in de hand gewerkt door een geprivatiseerd politiek systeem. Maar nog nooit stond links zo eensgezind achter dezelfde kandidaat en behaalde die zo’n hoog resultaat. Dat voorspelt moeilijkheden voor de regering van La Espriella.

In Bolivia is de uitkomst moeilijker te beoordelen. We waren getuige van de nederlaag van een opstand van boeren, inheemse volkeren en arbeiders, die voor het eerst in decennia werd aangevoerd door (verdeelde) krachten die verschilden van de voormalige Beweging naar het Socialisme (MAS). Het is nog te vroeg om definitieve conclusies te trekken, maar die versnippering – veroorzaakt door de zelfvernietiging van de leiders van de voormalige partij-beweging – en de onmetelijke moeilijkheid om een gekozen regering omver te werpen in een zeer ongunstige regionale context, zullen de hoofdrolspelers van de opstand dwingen zich af te vragen of het niet verstandiger was geweest om zich op een georganiseerde manier terug te trekken, nadat de beweging de kostbare overwinning had behaald door de neoliberale decreten inzake prijzen en grondbezit te hebben geblokkeerd.

De Braziliaanse strijd

De volgende grote strijd is in Brazilië al begonnen. Brazilië, Mexico en Uruguay zijn momenteel de drie Latijns-Amerikaanse landen waarvan de regeringen, op de een of andere manier, links georiënteerd zijn. Het is van cruciaal belang voor extreemrechts wereldwijd, en voor Trump in het bijzonder, om Lula bij de verkiezingen in oktober te verslaan.

Het lijdt geen twijfel dat Trump en de techreuzen in Brazilië dezelfde desinformatieoorlog zullen voeren als in Colombia. De leider van het Yankee-imperialisme heeft al – met foto’s en publicaties ter ondersteuning – zijn steun uitgesproken voor Flávio Bolsonaro, de oudste zoon van de voormalige president die via een staatsgreep aan de macht kwam en die de enige levensvatbare kandidaat aan de rechterzijde is. Maar er is meer: de Verenigde Staten proberen zich rechtstreeks te mengen in de stemming van de Brazilianen. Dat is het geval op het gebied van openbare veiligheid, waarbij Trump twee in Brazilië gevestigde criminele organisaties als 'terroristische organisaties' heeft bestempeld en, op grond van de Amerikaanse handelswetgeving, de tarievenoorlog tegen het land heeft opgevoerd.

Directe Amerikaanse inmenging in de Braziliaanse aangelegenheden wordt in het land afgekeurd, zelfs onder sommige delen van het electoraat van de zoon van Bolsonaro. Maar de zwaktes en beperkingen van de PT-regeringen, en van Lula in het bijzonder, zullen hun tol eisen in de verkiezingscampagne. Zo steunde de partij met name president Rodrigo Paz op het hoogtepunt van de Boliviaanse volksopstand en stelt ze maatregelen uit in plaats van snel en meedogenloos af te rekenen met haar leden die betrokken zijn bij financiële schandalen.

Dat alles mag echter niet verhinderen dat de hele linkse beweging, progressieve en democratische kringen in Latijns-Amerika en over de hele wereld de kandidatuur van Lula steunen. Voor een nieuw mandaat, tegen de terugkeer van de groen-gele-coalitie en het internationale neofascisme. Net zoals de stappen van de Cubaanse regering in de richting van kapitalistische restauratie ons er niet van weerhouden onvoorwaardelijk aan de zijde van Cuba te staan in zijn strijd voor soevereiniteit tegen de reus uit het noorden.

Eenheid tegen imperialisme en extreemrechts

In Latijns-Amerika is de kwestie van nationale soevereiniteit tegenover het imperialisme op dit moment, meer dan in welke andere uithoek van de wereld ook, een centrale pijler van het programma van verzet tegen het neofascisme. Van het historische Colombiaanse Pact, dat nu gelegaliseerd is en de steun geniet van de helft van het land, tot de brede linkse coalities in Peru, Argentinië, Chili en Mexico, tot de verzetsstrijders van het heldhaftige Venezuela en Midden-Amerika: we hebben eenheid en wederzijdse steun nodig in deze nieuwe strijdperiode die zich ontvouwt tegen de extreemrechtse regeringen (of welke andere regering dan ook die onder de duim van Trump zit) die al aan de macht zijn, terwijl we hopen op een verkiezingsnederlaag voor Trump bij de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen in november.

Noten

1. Een initiatief voor militaire samenwerking dat zogenaamd tot doel heeft multinationale criminele organisaties, met name drugskartels, te bestrijden.

2. Het Grote Caribisch gebied bestaat uit veertig gebieden, waaronder een archipel van Caribische eilanden en een continentale zone van landen in Zuid- en Latijns-Amerika.

Ana Cristina Carvalhaes, journalist en federaal ambtenaar, is een van de oprichters van de PSOL en lid van het uitvoerend bureau van de Vierde Internationale.

Dit artikel stond op International Viewpoint. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.