Borderless

22 November 2019

Lebanon: Een mens is van staal, een tank is maar van ijzer

Lebanon zal zeker niet de laatste oorlogsfilm zijn. Het is wél de ultieme tankfilm. Lebanon laat je meebeleven hoe het is om met vier man ‘s ochtends vroeg in de buik van een metalen monster de oorlog tegemoet te rijden. De terechte winnaar van een Gouden Leeuw op het filmfestival van Venetië in 2009.

Eerste Libanon-oorlog
Bij Lebanon zit je 93 minuten lang in een tank. Je ziet uitsluitend wat de vier bemanningsleden zien in hun metalen omhulsel en door de kijkgaten daarvan. Eén van de eerste dingen die we in de tank zien is een spreuk op het dashboard: ‘Een mens is van staal – een tank is maar van ijzer’. Vervolgens zien we door de kijkgaten hoe de tank in de vroege morgen van 6 juni 1982 vanuit Israël door een maisveld Libanon binnenrijdt. De eerste Libanon-oorlog is begonnen. Samen met een peloton paratroepers wordt onder andere een gebombardeerd Libanees dorp ‘schoongeveegd’. Door de kijkgaten van de tank maken we kennis met de gruwelen van de oorlog. Kapotgeschoten huizen, kapotgeschoten mannen, vrouwen en kinderen. De tank draagt daar het zijne aan bij. In de tank heersen verwarring, ontzetting, maar vooral de drang tot overleven.
De stank
De regisseur van Lebanon, de Israëli Samuel Maoz, was er op die zesde juni zelf bij. In een tank. Toch kun je de vraag stellen of hij wel een realistisch beeld schetst. Kameraad Kamphuis, voormalig commandant van een Nederlandse tankeenheid, maakt enkele kleine kritische kanttekeningen. Zo was het hem nooit gelukt om bij een draaiende motor in een tank een gesprek te voeren, laat staan om gesprekken buiten de tank te volgen. Ook vindt hij het ongeloofwaardig hoe gemakkelijk het luik keer op keer wordt geopend, het lijkt wel of dit zelfs van buitenaf gedaan kan worden. Een normale tankbemanning is zich veel te bewust van de eigen kwetsbaarheid, je bent immers een soort rijdend munitiedepot, om zo ‘gastvrij’ te zijn. Maar is dit wel een normale tankbemanning? Kamphuis verbaast zich over het zooitje dat ze ervan maken. Letterlijk en figuurlijk. Zo flikkeren ze al hun troep, peuken en blikjes, op de bodem. En de chauffeur weet af en toe niet hoe hij zijn motor aan de praat moet krijgen, de schutter schiet niet, de lader maakt ruzie en de commandant heeft geen greintje overwicht. Het maakt in ieder geval die spreuk op het dashboard tot een gotspe. Hoezo mensen van staal? Misschien is de jeugdigheid van deze dienstplichtigen een verklaring.
Wel overtuigend is de vrij egalitaire verhouding onder de bemanningsleden. Je bent zo enorm op elkaar aangewezen, dat verschillen in rang snel wegvallen. Kamphuis vindt vooral de sfeer raak getroffen. De troep in en om de tank is een perfecte metafoor voor de oorlog. Chaos, kots en diarree. Totale desoriëntatie en doodsangst. En de stank daarvan. Dat is wat het is. Zeker in een tank.
Vrede nu
Lebanon is door de sfeer die wordt opgeroepen een universele anti-oorlogsfilm. Maar de maker wil meer. Regisseur Samuel Maoz wil dat zijn film nu en in het Midden Oosten bijdraagt aan de vrede. Hij richt zich daarbij in de eerste plaats op de publieke opinie in Israël. In een interview in de Filmkrant van maart 2010 heeft hij aangegeven dat hij met deze film de vanzelfsprekendheid en de veronderstelde eensgezindheid waarmee Israël steeds weer ten strijde trekt, wil ondermijnen. Om acceptabel te zijn voor meer dan alleen medestanders heeft Maoz enige concessies gedaan. Zo worden zijn tanksoldaten wel erg naïef en dus onschuldig afgeschilderd. Wat zij aanrichten is weliswaar verschrikkelijk, maar grotendeels een gevolg van onbeholpenheid. Als ze de kans krijgen, tonen ze hun goede inborst. Zo behandelt de commandant in de tank een gevangen genomen Syrische soldaat als ware hij de Barmhartige Samaritaan zelve. En het echte Grote Kwaad wordt vertegenwoordigd door een echte schoft, een fascist van de Libanese Falange, en dus niet door een Israëli. Maoz wil vooral laten zien dat de Israëlische tankbemanning bestaat uit gewone, bange jongens die ook een dure rekening betalen voor de oorlog in het Midden Oosten. Hij hoopt dat het zichtbaar maken van de ellende van het conflict voor alle partijen en het gedeeld verlangen naar een lekker, normaal leven de vrede dichterbij zal brengen. De film van Maoz is ijzersterk, zijn vertrouwen in de mens is van staal.

Dossier: 
Soort artikel: 

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren