Borderless

21 September 2019

Links na het vertrek: Brexit bood links slechte keuzes en de nasleep ervan heeft racistisch rechts aangemoedigd. Wat doen we nu?

In het debat dat vanaf het begin aan beide zijden gedomineerd werd door rechts, kon er in het referendum dat vorige maand over het Britse lidmaatschap van de Europese Unie gehouden werd maar één winnaar zijn - rechts.

Gezien het feit dat de oorspronkelijke beslissing om het referendum te houden bedoeld was als een politieke manoeuvre van de zijde van David Cameron om een opstand van de United Kingdom Independence Party (UKIP) te bedwingen, waren de basis-elementen van de campagne nooit aan veel twijfel onderhevig. Dit was in feite van het begin af aan een debat dat gestructureerd was als een moorddadige wedstrijd binnen en tussen rechts over kwesties die geïdentificeerd en ingekaderd zijn in voor een groot deel rechts van het midden staande neoliberale termen.

Aan de ene kant verenigt het mainstream Remain-kamp een waaier van politieke krachten onder de hegemonie van de 'gematigde' Cameron-vleugel van de Tories en de leidende secties van het kapitaal. Aan de andere kant organiseerde Leave een bonte alliantie onder leiding van hard rechts in de Tory Party en UKIP.

Omdat links niet op eigen terrein opereerde in een strijd waarin de belangrijkste kampen aan beide kanten onder leiding van tegengestelde facties van rechts werden gedwongen, was het voorspelbaar dat links weinig invloed op de wedstrijd zou uitoefenen.

Elke realistische inschatting van de kant van radicaal links van de waarschijnlijke gevolgen van een overwinning voor één van beide zijden moest concluderen dat geen van beide, een overwinning voor Remain noch voor Leave, een positief resultaat zou opleveren. De echte vraag was niet zozeer welke kant we zouden willen dat er wint, maar wie van hen we het liefst zouden willen laten verliezen.

Voor velen van ons, met uitzondering van een kleine groep van Links Vertrek ('Lexit') campagnevoerders, was het duidelijk welke van de twee de minst slechte optie was. Want, terwijl Remain weinig anders dan business as usual (neoliberalisme, soberheid, 'verstandige controle op de immigratie') onder auspiciën van het voortdurende lidmaatschap van de Europese Unie beloofde, vertegenwoordigt Leave iets veel gevaarlijkers.

Uiteindelijk kwam de slechtste optie als overwinnaar uit de bus
.
We moeten hier absoluut duidelijk over zijn: het stemmen voor de Brexit is een belangrijke overwinning voor de nationaal-chauvinistische krachten, voor vreemdelingenhaat, racisme en hard- rechts. Als zodanig is het een ramp voor werknemers - vooral allochtone werknemers - en voor links.

Veel media-commentaren zien de stemming als een anti-establishment opstand - een uiting van onvrede en woede over de status quo van de kant van vervreemde, armere delen van de samenleving. Lexit-links verkondigt langs dezelfde lijnen, maar met een marxistische intonatie, dat het referendum-resultaat een 'opstand van de arbeiders' tegen het neoliberalisme en bezuinigingen vertegenwoordigt.

Er is zeker iets over deze analyse te zeggen. Leave lijkt de steun van veel van de armsten in Groot-Brittannië gewonnen te hebben en was inderdaad in staat om uit een diepe bron van anti-establishment wrok - geboren uit vele jaren van groeiende klasse- en regionale ongelijkheid, deïndustrialisatie, structurele werkloosheid, baanonzekerheid en ga zo maar door – te putten.

Dat Leave - onder leiding van mensen uit de elite, zoals Boris Johnson en Nigel Farage - in staat was om dergelijk ongenoegen te kanaliseren, weerspiegelt de zwakte van de Remain-campagne.

Het feit dat de Remain-campagne in een tijd van anti-politiek populisme in staat was om de partijleidingen van de grote partijen (met de gedeeltelijke uitzondering van een halfvrijstaande Jeremy Corbyn), veel van de grote bedrijven, een groot gedeelte van de 'groten en goeden' uit de wereld van cultuur en entertainment en de vocale steun van machtige internationale politici en technocraten - van Jean Claude Juncker tot Barack Obama - te binden, bleek meer een verplichting dan een kracht te zijn. Het was bijna alsof de belangrijkste strategie van Remain was om zichzelf te presenteren als de stem van de Britse en internationale politieke- en economische elites die de gelederen sluiten. Dat werd dus afgestraft.

Maar, hoewel er een significante anti-establishment component aan de Leave-stemming zit, moeten we het idee dat de stemming op adequate wijze kan worden geïnterpreteerd als een soort opstand van de arbeidersklasse afwijzen.

Op de eerste plaats bevestigt de meest geavanceerde demografische analyse van de stemming die we nu bij de hand hebben - de Ashcroft poll - dit niet. De peiling is gebaseerd op een van de standaard Britse metingen van sociale klasse en de verdeling van kiezers in een klasse-hiërarchie, gemeten in termen van beroepsgroep.

De voorstanders van de 'de opstand van de arbeidersklasse'-thesis geven veel betekenis aan het feit dat volgens de Ashcroft-cijfers een meerderheid van AB kiezers - die in de top van de beroepen – Remain gestemd hebben en een meerderheid van de kiezers uit de laagste categorieën - C2 en DE – Leave stemden. Echter, de opdeling in beroepsgroepen werkt niet op basis van een marxistisch begrip van de klasse. Inderdaad, zoals Charlie Hore opmerkt:
AB omvat 25 procent van de bevolking, met inbegrip van belangrijke groepen werknemers die onlangs in strijd geweest zijn - leraren, verpleegkundigen, artsen en andere beroepen in de gezondheidszorg - en in feite de meeste vakbondsleden.

Verder worden de DE-cijfers vertekend doordat deze categorie gepensioneerden omvat (sommigen rijk, anderen arm), onder wie een grote opkomst was.

Verder laten de Ashcroft-cijfers zien dat 73 procent van de achttien- tot vierentwintigjarige kiezers en 62 procent van de 25-34-jarigen Remain koos, terwijl 'een meerderheid van hen die ouder dan 45 jaar zijn Leave gestemd hebben, oplopend tot 60 procent van de mensen van 65 jaar of ouder' – dit suggereert dat in feite leeftijd, in plaats van het inkomen of de klasse, de belangrijkste bepalende factor van deze stemming was.

De statistieken over de keuze van de kiezer op basis van ras en etniciteit zijn ook opvallend. Ze tonen aan dat, terwijl 53 procent van de blanke kiezers Leave koos, 'Tweederde (67 procent) van de mensen die zichzelf omschrijven als Aziatisch Remain gestemd heeft, net als driekwart (73 procent) van de zwarte kiezers' en dat 'zeven op de tien moslims Remain gestemd hebben.'

De regionale en de geografische verdeling van de stemming ondersteunt het idee van een 'opstand van de arbeidersklasse' ook nauwelijks. Alle grote steden, met uitzondering van Birmingham stemden voor Remain.

Alle districten in Schotland en nationalistische gebieden in Noord-Ierland - gebieden die delen met grote achterstand omvatten – hebben solide voor Remain gestemd net als de overgrote meerderheid van de stadsdelen van Londen, met inbegrip van die met een hoog armoedecijfer, zoals Lambeth en Hackney (die respectievelijk met 79 en 78 procent Remain stemden).

Dus zoals Hore het samenvat: "Het is een vreemde 'opstand van de arbeidersklasse', omdat Schotland, West-Belfast, Liverpool, Manchester, Leeds, Bristol, Londen, de meeste vakbondsleden, de meeste Zwarten en kiezers uit etnische minderheden en driekwart van de jonge kiezers niet is opgenomen."

De tweede belangrijke reden om het idee dat de Brexit-stemming staat voor een volksopstand die gevierd en gesteund moet worden af te wijzen, ongeacht het demografisch profiel van deze 'opstand', is haar specifieke politieke karakter, dat voor socialisten net zoveel uit zou moeten maken.

Er zijn natuurlijk populismen van links en van rechts - het is absurd om te denken dat deze politieke bewegingen inherent progressief zijn of op de één of andere manier een fundamenteel socialistische dynamiek in zich dragen.

Het is heel duidelijk dat de krachten die nu op de top van de Leave-overwinning rijden, hard-rechtse krachten in en buiten de conservatieve partij zijn. Hun strategische prestatie was, zoals Richard Seymour zegt, dat ze: "succesvol een breed anti-establishment sentiment gearticuleerd [hebben] – ontstaan door de verwondingen van de klasse, regionale achteruitgang, postindustriële verwoesting, generatiegerelateerde angsten enzovoort - langs onverdraagzame, nationaal-chauvinistische lijnen."

Met name het Leave-kamp richtte zich meedogenloos op immigratie, waarmee ze één van de meest racistische en xenofobe verkiezingscampagnes ooit in Groot-Brittannië voerde. En daarmee veranderde ze het referendum effectief in een volksraadpleging over immigratie.

Duidelijke aanwijzing hiervoor is te zien in de Ashcroft-poll waaruit blijkt dat een derde van de Leave-kiezers zei dat de belangrijkste reden voor hun keuze was dat Brexit 'de beste kans voor het Verenigd Koninkrijk bood om de controle over de immigratie en de eigen grenzen terug te krijgen.'

Uit bovenstaande cijfers over de verdeling van de stemmen onder Zwarten en kiezers uit etnische minderheden kunnen we ook afleiden dat de grote meerderheid van niet-blanke kiezers zich bewust was van de manier waarop de Leave-campagne om de rassenkwestie draaide.

Dit wil niet zeggen dat iedereen die voor Leave gestemd heeft racistisch of anti-immigrant was of dat de stemming niet onvrede over een aantal legitieme problemen uitte - maar dit was in feite de kern-'betekenis' die de Leave-campagne succesvol aan het referendum toekende.

Sterker nog, helaas - maar voorspelbaar - lijkt er een piek in het aantal gerapporteerde racistische aanvallen en haatmisdrijven sinds de Brexit-overwinning te zijn geweest. Het Britse nieuws is gevuld met dergelijke verhalen: xenofobe graffiti gekrabbeld op de deuren van een Pools gemeenschapscentrum in West-Londen; een man die tijdens de spits in een tram in Manchester verteld werd om 'terug naar Afrika te gaan'; geplastificeerde kaarten met de woorden: 'Vertrek uit de EU - geen Pools ongedierte meer' bezorgd bij de huizen van Poolse families in Huntingdon in Cambridgeshire; een moslim-meisje in het nauw gedreven door een groep in Birmingham dat verteld werd: 'Ga weg, we hebben vertrek gestemd.' Dit is slechts een kleine selectie van incidenten, zonder twijfel zijn er veel meer.

Op maandag kwam een radeloze studente met een Portugees paspoort naar mijn kantoor en vertelde me dat ze niet in een land wil blijven waar zij en haar familie 'niet welkom zijn.' Veel soortgelijke gesprekken zullen de afgelopen dagen hebben plaatsgevonden op werkplekken en in huishoudens in het hele Verenigd Koninkrijk.

Groot-Brittannië is een beangstigende plek geworden om buitenlander te zijn en veel allochtone mensen kunnen het referendum-resultaat duidelijk zien voor wat het is – de voorbode van geïntensiveerde vreemdelingenhaat en een politiek mandaat voor hard-rechts om anti-immigratie retoriek- en beleid op te rakelen.

Een sfeer van spanning, onzekerheid en angst is op het land neergedaald sinds de stemming. Er is een echt gevoel dat de dreiging van ernstig geweld en burgerlijke onrust net onder het oppervlak suddert en ligt te wachten om uit te barsten. In niet geringe mate komt dit omdat elke racistische en elke extreem-rechtse groep een belangrijke psychologische boost kreeg van het Brexit-resultaat. Ze voelen dat hun tijd gekomen is.

Hoewel geïntensiveerde vreemdelingenhaat de belangrijkste bepalende factor van de verhoogde angst in de hele Britse samenleving is op dit moment, is er ook een andere bron. De tekenen van een dreigende duik terug in een ernstige economische recessie zullen aan de aandacht van weinigen ontsnapt zijn.
De dag na de stemming duikelde de Sterling op de geldmarkten en werden de aandelenmarkten onrustig. Buitenlandse investeringen zullen in Groot-Brittannië naar algemeen wordt aangenomen, dalen, net zoals de groei van het BBP en op grote schaal wordt vermoed dat veel multinationals die naar Groot-Brittannië werden getrokken als een opstap naar de bredere EU-markt, overwegen hun Britse activiteiten af te bouwen.

Natuurlijk zijn de belangen van arbeid en kapitaal niet synoniem - niet alles zal slecht nieuws zijn voor bijvoorbeeld degenen die zich de huidige huizenprijzen niet kunnen veroorloven - maar ze staan ook niet in één of andere relatie tegenover elkaar waarin de één alles te verliezen heeft en de ander alles te winnen.

De structurele macht van het kapitaal scharniert immers op het feit dat loonarbeid in het kapitalisme afhankelijk is van de sociale klasse die haar uitbuit. Een recessie voor het kapitaal is ook een recessie voor werknemers - meer nog, in feite zijn de arbeiders en de armen altijd de dupe van herstructurering en aanpassingen die nodig zijn voor winstherstel.

De minister van Financiën, George Osborne, heeft al aangegeven dat Brexit meer bezuinigen betekent. Nogmaals, iedereen weet dit en kan het voelen aankomen. De meesten weten ook dat opstandig hard-rechts een visie van Groot-Brittannië heeft als een 'neoliberaal fantasie eiland', extremer dan Cameron en Osborne zich konden voorstellen.

Natuurlijk gaat niet alles van een leien dakje voor de krachten die de Leave-campagne geleid hebben. Velen hebben opgemerkt dat de Tories aan de Leave-kant er vreemd ingetogen uitzagen in de nasleep van de uitslag van het referendum (vergelijk dit met het sinistere leedvermaak van Farage in het Europees Parlement) - alsof ze zich, in de context van de economische instabiliteit die de Brexit heeft ontketend en de kennelijke onwil van de EU-elites om dingen makkelijk te maken met een minnelijke deal voor de Britse terugtrekking, realiseren dat ze net een vergiftigd geschenk is overhandigd. Misschien is dit de reden voor Boris Johnson om uit de race voor het Tory-leiderschap te stappen (om door een even irritante Michael Grove als de kandidaat van conservatief hard-rechts vervangen te worden).

Nu al zien we tekenen van een terugtrekkende beweging van Leave over kwesties zoals het vrije verkeer en het verlaten van de interne markt. Het gevaar is hier echter, dat als de conservatieven niet volledig leveren op de anti-immigratie retoriek van Leave en hun fantasieën over het herbouwen van het land tot een powerhouse van de wereldhandel, de krachten die klaarstaan om te profiteren van de massa-teleurstelling nog rechtser staan - UKIP of misschien zelfs iets veel smeriger dat momenteel op de loer ligt in de schaduw.

Hoewel de Tories zeker hun problemen hebben op dit moment, zijn die niets vergeleken met de burgeroorlog die nu in de Labour Party woedt. Volgens het Lexit-verhaal zou Brexit de Conservatieven splitsen en Jeremy Corbyn aan de macht brengen.
Maar dit is gewoon niet wat er gebeurt. Rechts in Labour heeft van de nederlaag van Remain gebruik gemaakt om een ernstige en aanhoudende poging te ondernemen om Corbyn te onttronen.

Gezien de vastberadenheid van Corbyn om aan te blijven als leider en zijn nog steeds voortdurende populariteit onder partijleden, lijkt het waarschijnlijk dat deze poging zal falen, althans op de korte termijn.

Maar het is duidelijk dat de Rubicon door rechts in Labour is overgestoken [een betwistbare daad stellen die men niet kan tenietdoen of waarop men onmogelijk kan terugkomen] en als ze zich niet onmiddellijk kunnen ontdoen van Corbyn, zullen ze proberen grote problemen voor hem te veroorzaken en als ze dat niet lukt vóór de volgende verkiezingen zullen ze proberen de kans op een Labour-overwinning zo klein mogelijk te maken om hun profetie dat Corbyn 'onverkiesbaar' is, te vervullen.

Dit - de ineenstorting van Labour en niet van de Tories - is een van de grootste politieke erfenissen van de uitslag van het referendum. Dus wat moet radicaal links doen in deze sombere omstandigheden?

Een prioriteit voor dat deel van Brits uiterst links, dat zich blijft misleiden over 'Lexit' - en ook voor die delen van de internationale linkerzijde die zich aan deze fantasie hebben overgegeven - moet zijn om de realiteit onder ogen te zien. Er staat geen Lexit op de kaart. En dat stond er ook nooit.

Wat we nu zien is een ernstige groei van officieel gesanctioneerd racisme en anti-immigranten vooroordelen, de inbedding van het reactionaire discours in de politieke mainstream, het kracht putten uit een gemobiliseerd reactionair populisme, de onmiddellijke verwachting van verdergaande bezuinigingen en de implosie van de Labour Party. We zijn niet in het offensief. Het referendum was geen overwinning voor ons.

Onze praktische prioriteiten op het gebied van mobilisatie en campagnes moeten zijn om migranten te verdedigen - een klein begin is al gemaakt in dit opzicht, maar we zullen veel meer moeten doen en dat zal moeten worden voortgezet. Een tweede praktische prioriteit moet zijn om te doen wat we kunnen om Corbyn te verdedigen.

Ik heb niet veel hoop dat Corbyn in de volgende algemene verkiezingen een overwinning boekt, maar zijn voortgezette leiderschap is alles dat staat tussen het hebben van een Labour Party die immigranten verdedigt en een partij die op basis van politieke opportuniteit, de politieke draai naar rechts volgt in de naam van 'legitieme zorgen over immigratie.'

Sommigen op links hopen op een tweede referendum of op een soort juridisch-constitutioneel blokkeren van de Brexit door de Schotse regering. Deze ontwikkelingen kunnen inderdaad nog gebeuren - en natuurlijk is de Europese Unie geen onbekende om referenda opnieuw te houden (of te negeren) totdat ze 'het juiste' resultaat krijgt. Maar het zou een grote vergissing zijn voor links om steun te geven aan dergelijke manoeuvres. Het zou lijken op de ergste vorm van antidemocratische manipulatie en enorm contraproductief zijn.

Bovendien hopen we niet op redding van boven. Onze primaire focus moet op de mobilisatie van onderop liggen. We moeten beginnen met defensieve maatregelen om de racisten af te houden en Corbyn aan het hoofd van de Labour Party te houden voor zo lang we kunnen en hopen dat het tij keert.
Ik denk niet dat onze kansen goed zijn. De kansen zijn tegen ons. Maar ja, dat zijn ze altijd.

Dit artikel verscheen op 1 juli op de website van Jacobin. Vertaling redactie Grenzeloos.

Dossier: 
Soort artikel: 

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren