Borderless

9 December 2019

Niet alleen voor transseksuelen

De documentaire She’s a Boy I Knew toert momenteel wereldwijd langs gay and lesbian filmfestivals, maar verdient eigenlijk een veel breder publiek. Grenzeloos sprak met regisseur Gwen Haworth.

De jonge Canadese filmmaker Gwen Haworth werd als jongen geboren, maar voelde zich van meet af aan vrouwelijk. Over transseksualiteit zijn vele films gemaakt, maar She’s a Boy I Knew is bijzonder omdat niet Gwen centraal staat, maar de reacties van vrienden, toenmalige partner en familieleden. En wat helemaal verfrissend is: het is geen klaagzang geworden op het onbegrip dat transseksuelen treft. De familie worstelt zichtbaar met de geslachtsverandering, maar blijft liefdevol. Het levert indringende momenten op. Gwens humoristische moeder klaagt dat échte dochters vaker bellen. Vader houdt zich groot en begripvol, tot ter sprake komt dat zijn Steven z’n naam inruilde voor dat van een meisje.
‘Een filmjournalist schreef dat het ongeloofwaardig is, dat mijn familie zo positief blijft,’ vertelt Haworth. ‘Maar ik portretteer ze helemaal niet alleen positief. Hun frustraties toon ik ook. Ik heb alleen het geluk gehad dat mijn familie bij elkaar is gebleven. De film is gemaakt voor de familieleden en vrienden van transgenders. Ze moeten weten dat hun angsten en twijfels legitiem zijn. Steun is nooit eenvoudig. Wat vaak gebeurt is dat de familie er niet over praat. Of ze praten wel, maar ze luisteren niet. Vaak hoort de transgender alleen maar de twijfels en voelt geen steun. Ondertussen heeft de familie het gevoel dat hun angsten en zorgen niet gehoord worden. Het is goed daarover te praten. Het hoeft echt niet het einde van de familierelatie te zijn.’
Haworth haalde al haar naasten voor de camera. Partner Malgosia herinnert zich de tijd en plaats waar zij voor het eerst hoorde dat haar partner vrouwelijk wilde zijn - en lesbisch bovendien. Moeder Colleen denkt, na de plastische chirurgie, terug aan de mooie ‘Kirk Douglas’ kin van haar zoon. En vader Thomas stelt de vraag die iedereen zou stellen: ‘Wat als het een vergissing blijkt?’ Haworth zelf heeft ondertussen weinig twijfels en vertelt met humor en verwondering over haar transformatie: ‘Thank God, for my first yeast infection!’
Haworth: ‘Als ik het publiek hoor lachen, weet ik dat het ze aanspreekt. Op de een of andere manier heb ik een ode aan mijn familie gemaakt, waar meer mensen iets mee kunnen. Ik krijg twee soorten complimenten. De ene is: waar kan ik een exemplaar van de film krijgen om aan mijn familie te laten zien? En de andere: Ik heb ook iets vertellen, en ik ga ook een camera pakken.’

DIY, Do It Yourself… ‘Precies. De manier waarop ik de film gemaakt heb, is belangrijk. Zelf gefinancierd, een consumentencamera; een beetje de mentaliteit van de punkbeweging. Ik wil anderen aanmoedigen om een film te maken over hun gemeenschap, familie of over iemand die zij persoonlijk kennen. Ik denk echt dat dit soort films leiden tot empathie. En dat heb ik liever dan sympathie, want dat wordt soms zo paternalistisch.’

Ben je het dan eens met de kritiek dat films als Boys Don’t Cry, hoewel goedbedoeld, teveel de nadruk leggen op de problemen? ‘Producers verwarren conflict vaak met inhoud. Ze brengen een verhaal terug tot hoofdlijnen, en laten dan bij voorkeur de conflicten zien. Dat brengt het publiek terug na de reclame, maar het doet geen recht. Niet aan de mensen die hiermee te maken hebben, en niet aan de nuances. Ik denk dat je ook films nodig hebt, die vanuit de gemeenschap zelf komen. Samen geven ze een compleet beeld.’

Zelf vertel je in de documentaire dat je veel last hebt gehad van negatieve filmvoorbeelden. ‘Als tiener zag ik Silence of the Lambs, maar je kunt ook denken aan Dressed to Kill of de talkshows. Al zeggen ze dat het niet bedoeld is als representatie van transseksualiteit, de waarheid is dat er geen andere beelden zijn. Dit was het enige dat ik op die leeftijd daarover op tv kon zien. Wanneer ze transgender verbinden met psychotisch gedrag, is het heel moeilijk niet te denken dat de samenleving beiden als negatief ziet. Die films leerden me dat ik er maar beter niet over kon praten. En dat geldt ook voor je familie. Het is niet zo dat ze je niet willen steunen, maar ze hebben niet genoeg positieve voorbeelden. Wat ik bijvoorbeeld wel heel leuk vind, is John Lithgow in The World According to Garp. Hij speelt een ex-American Football-speler die vrouw is geworden. En ze is echt enorm. Maar zij omarmt het feit dat ze naast vrouwelijke, ook veel mannelijke eigenschappen behouden heeft. Dat is prachtig, en niet alleen voor transseksuelen. We hebben allemaal mannelijke en vrouwelijke trekken, we hebben alleen geleerd ze niet altijd te tonen.’

Heel bijzonder is de openheid waarmee je familieleden vertellen. Hoe heb je dat voor elkaar gekregen? ‘Ik was ook verbaasd, vooral over mijn vader. Ik heb voorinterviews gehouden. Tegen de tijd dat we gingen filmen, wisten ze waar het heenging en waren ze meer uitgesproken. En, ten tweede, ik was alleen met ze tijdens het interview. Er was geen cameraman, geen geluidstechnicus. Ik wist dat ze anders dingen voor zich zouden houden. Tot slot, en dat is iets wat je eigenlijk niet hoort te doen bij documentaires: ik liet ze pas achteraf een akkoordverklaring tekenen. Ik wilde dat ze wisten dat ik het niet later zo zou monteren dat het iets anders zou betekenen dan ze bedoeld hebben. Voor mij was het belangrijk dat ze het eindresultaat zouden zien en commentaar konden leveren. Het blijft toch mijn familie, en ik wil ze de rest van mijn leven bij me houden. Gelukkig heeft niemand om grote veranderingen gevraagd.’ Lachend: ‘Ze wilden ook dat ik eindelijk eens afstudeerde, dus dat was mijn troefkaart.’

Een grappig moment in je film is een korte animatiesequentie over de vraag ‘Hoe word ik een goede dochter?’ En, is het gelukt? ‘Mijn moeder zegt dat ik er nog hard aan zal moeten werken. Ik bel wel meer dan vroeger. Ze zou ook willen dat ik opener was over mijn gevoelens. Ik ben gevormd naar mijn vader, met het idee dat ik in zijn voetsporen zou treden, en ik heb nog van die oude manieren van zijn. Gedachtes als: ik kan het wel alleen wel af, ik moet anderen daarmee niet lastigvallen. Niet alleen vrouwen hebben last van hun genderpositie; jongens wordt al heel jong geleerd hun emoties niet te uiten. Dat leidt is frustratie en kwaadheid. Er is veel psychologische schade bij jonge mannen. Als lesbische vrouw zijn er nu zeker plekken waar ik minder makkelijk binnenkom, maar het was een goede ruil. Wat ik ervoor terugkrijg is onbetaalbaar: het recht om mezelf te zijn, in 3-d.’

Meer info: www.artflick.com

Soort artikel: 

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren