Borderless

17 October 2019

Onafhankelijkheid in Atjeh

In verschillende delen van Indonesië wordt gestreden voor autonomie of onafhankelijkheid en tegen de voortdurende repressie door het Indonesische leger. Grenzeloos sprak met studentenleider Erwanto van de SMUR (Solidaritas Mahasiswa Untuk Rakyat- Studenten in Solidariteit met het Volk), een deelorganisatie van het Volksfront voor Democratisch Atjeh FDPRA (Front Perlawanan Demokratik Rakyat Aceh).

De Atjeese oppositie tegen het bewind in Jakarta dateert al van de jaren vijftig. 'Atjeh heeft altijd gestreden voor de onafhankelijkheid van Indonesië, maar Sukarno heeft dit niet beloond', vertelt Erwanto. Integendeel, er werd geen enkele vorm van autonomie verleend en Atjeh werd samengevoegd met Noord-Sumatra. Hoewel er al in de jaren vijftig een moslimbeweging (Darul Islam) actief was die streefde naar autonomie voor Atjeh - als deel van een Indonesische moslimstaat - kwam de kwestie van onafhankelijkheid pas weer op in 1973.

In dat jaar werd de GAM (Gerakan Aceh Merdeka - Beweging voor Vrij Atjeh) opgericht. Deze streefde naar onafhankelijkheid van Indonesië. 'Slechts twee- of driehonderd mensen waren hierbij betrokken. Slechts weinig mensen wisten wat de GAM precies inhield en waar ze voor streed. Omdat in 1989 de militaire noodtoestand werd afgekondigd in Atjeh, werd er niet veel bekend over de GAM. Wel werd een speciale wet aangenomen waarbij Atjeh een zekere autonomie kreeg, voornamelijk op het gebied van geloof, onderwijs en cultuur'.

Stroomversnelling

Vanaf 1997 kwamen de politieke ontwikkelingen in Atjeh in een stroomversnelling.

De economische crisis in Indonesië liep uit op een politieke crisis. Er ontstond een massale opstand tegen de Indonesische regering. Het verzet kwam uit verschillende sectoren: studenten, vrouwen, arbeiders, boeren. In 1998 begon de studentenbeweging in Atjeh te groeien.

'De democratiseringsbeweging in Atjeh had toen dezelfde thema's als die in Indonesië en had de nationale kwesties op de agenda staan. Langzamerhand werden dat meer specifieke, op Atjeh gerichte eisen; bijvoorbeeld de afschaffing van de noodtoestand. Na de val van Suharto kwam meer ruimte voor democratisering door de impact van de hervormingen in Indonesië. Toen pas vertelden inwoners wat Indonesische militairen hen hadden aangedaan en kwam er media aandacht voor de slachtoffers. Er kwam een nieuwe beweging op, geleid door studenten. De SMUR maakte hier deel van uit. De FPDRA is ontstaan uit vier verschillende studenten- en jongerenorganisaties in Atjeh. Deze organisaties zijn samen gaan werken omdat ze dezelfde ideeën hebben over onafhankelijkheid.

'Het grote verschil tussen SMUR en de GAM is dat wij een linkse groepering zijn', benadrukt Erwanto, 'daarom zijn we ook nooit samen gegaan met de GAM. We proberen in de discussies duidelijk te maken dat Indonesië niet onze enige vijand is. Tot nu toe hebben we geen enkel probleem met de GAM gehad, er bestaat wederzijds respect tussen onze groeperingen. Zij hebben een zware strijd geleverd. Het is belangrijk dat we met elkaar blijven communiceren'.

Het voornaamste doel van de nieuwe oppositiebeweging werd het terugdringen van de militaire macht van Indonesië. Er werd gepoogd de strijd in de steden te verbinden met de strijd op het platteland, studenten gingen het platteland op om met de boeren te discussiëren en om te zoeken naar een methode om hun doel te bereiken. De eisen van de mensen op het platteland gingen veel verder dan alleen terugtrekking van het Indonesische leger: zij wilden onafhankelijkheid en steunden de GAM.

Als verklaring voor de brede steun voor de GAM noemt Erwanto de misdaden van het Indonesische leger. Tijdens de noodtoestand zijn er minstens 3000 Atjeeërs vermoord. In de media werd hier uitgebreid verslag van gedaan. En er was maar één organisatie die tegen de onderdrukking van Indonesië in verzet kwam: de GAM. 'Boeren waren er trots op dat ze lid waren van de GAM, ook al wisten ze niet wat deze beweging precies inhield, wat de structuur was. Lid zijn van de GAM was vooral een daad van verzet’.

Referendum

'Door onze contacten op het platteland en de vele discussies werden we radicaler. De noodtoestand werd in augustus 1998 opgeheven, maar tegelijkertijd kwamen er alleen maar meer Indonesische militairen naar Atjeh. Tegenwoordig is ons belangrijkste doel onafhankelijkheid'. Het eerste massale protest van SMUR was gericht tegen de eerste verkiezingen na Suharto. 'Onze eis was dat eerst de militairen uit Atjeh moesten vertrekken eer wij daaraan mee zouden werken. We vonden dat de mensen niet in vrijheid konden kiezen met al die militairen om hen heen. Toen hier geen gehoor aan werd gegeven riepen we een boycot van de verkiezingen uit. Zeventig procent van de Atjeeërs deed hieraan mee.

In 1999 organiseerden de studenten een congres in Bandar-Atjeh. Daar werd een resolutie aangenomen die een referendum over de vraag van onafhankelijkheid eiste. Alle andere organisaties hielden ook congressen en spraken zich tevens uit voor een referendum. De GAM was het met ons eens dat een referendum de beste manier was om tot onafhankelijkheid te komen. Bijna elke dag waren er demonstraties voor een referendum, georganiseerd door verschillende groepen, organisaties en universiteiten. Het hoogtepunt was de massademonstratie van 11 november 1999. Maar liefst twee miljoen Atjeeërs deden mee'.

Maar waarom blijft Jakarta desondanks vasthouden aan Atjeh? Als verklaring geeft Erwanto de natuurlijke bronnen zoals aardgas en olie. Daarnaast zou de Indonesische regering bang zijn dat als Atjeh onafhankelijk wordt, meer delen van Indonesië zullen volgen. Als derde reden noemt hij tenslotte het leger. 'De militairen hebben een eigen belang bij het voortzetten van de oorlog; deze rechtvaardigt de voortdurende opbouw van het Indonesische leger'.

Onderhandelingen

'Tijdens zijn presidentschap zei Wahid: 'Als Oost-Timor een referendum krijgt, waarom Atjeh dan niet ook?' Onder Wahid begon de regering te praten met de GAM. Volgens Erwanto was dit echter alleen een poging om de GAM te isoleren van de bevolking en de GAM tot concessies te bewegen. 'Doel was het zaaien van tweespalt in de onafhankelijkheidsbeweging. Een andere reden voor de onderhandelingen was om aan de internationale gemeenschap te laten zien dat Indonesië was gedemocratiseerd'.

Over het verloop van de onderhandelingen is niet veel bekend. De eerste onderhandelingen gingen over het sluiten van een wapenstilstand om humanitaire hulp te kunnen geven. Erwanto was tijdens deze onderhandelingen waarnemer namens de civil society. Verder waren het geheime besprekingen. Volgens Erwanto stelde Indonesië eisen waar de GAM het niet mee eens kon zijn. Zo moest de GAM haar onafhankelijkheidseis laten varen.

Uiteindelijk kwam in december 2002 een overeenkomst tot stand. Deze overeenkomst had drie belangrijke punten. Ten eerste moesten beide kanten ontwapenen: de GAM moest haar wapens inleveren. In ruil hiervoor zou een deel van de Indonesische militairen zich uit Atjeh terugtrekken. Ten tweede zou de humanitaire hulp op gang moeten komen voor de binnenlandse vluchtelingen. Ten derde zou de speciale autonomiewet geëvalueerd worden.

Aan het begin van de onderhandelingen waren de effecten ervan duidelijk zichtbaar: het aantal moorden en martelingen daalden, maar er kwam tegenstand van de kant van de militairen. Doordat de kracht van democratiseringsbeweging in Indonesië afnam kon het Indonesische leger terugslaan door net als in Oost-Timor met milities en geweld chaos te creëren.

'Vanaf maart 2003 probeerde ze de op twee manieren de onderhandelingen op te blazen. In Atjeh probeerden ze mensen te mobiliseren tegen het gezamenlijke veiligheidscomité. In Oost-Atjeh en Centraal-Atjeh hebben ze de kantoren van het comité platgebrand. Ze maakten daarbij gebruik van burgermilities van transmigranten uit Java. In de rest van Indonesië werd flink propaganda gevoerd met als thema dat na Oost-Timor het land niet nog eens een deel ervan kwijt zou moeten raken. Tegelijkertijd stuurde het leger een groot aantal extra soldaten naar Atjeh'.

In mei 2003 werd in Tokio opnieuw een bijeenkomst tussen de strijdende partijen georganiseerd. De civil society kwam tot een gezamenlijke verklaring waarin benadrukt werd dat de bijeenkomst alleen maar zou gaan over punten die tot een oplossing zouden kunnen leiden. 'Wij zijn van mening dat de afspraken zoals ze in december 2002 zijn gemaakt een goed begin waren. We waren bang dat Indonesië de bijeenkomst in Tokio zou gebruiken om onder de afspraken van december 2002 te komen. Dat gebeurde ook. Weer stelde Indonesië eisen waarvan het op voorhand wist dat de GAM daar niet mee kon instemmen. Vijf minuten nadat de onderhandelingen waren afgebroken startte het leger een grootschalige militaire campagne tegen de GAM. Overigens zonder veel succes: de GAM is onaangetast en heeft zich weer teruggetrokken in de bergen van waaruit zij guerrilla-acties organiseert'.

'Wij denken niet dat Indonesië de strijd in Atjeh kan winnen. De militairen kunnen niet winnen van de guerrilla. Maar daar gaat het de Indonesische militairen ook niet om. Ze weten dat ze niet kunnen winnen van de Atjeese strijders. Hun enige doel is de civil society te vernietigen. De strijd in Atjeh zorgt er ook voor dat de militairen hun budget blijven krijgen.'

Op de vraag hoe hij zich de onafhankelijkheid van Atjeh voorstelt heeft Erwanto geen duidelijk antwoord. Wel hoopt hij dat Atjeh niet hetzelfde pad zal volgen als Oost-Timor, dat door de internationale gemeenschap de kapitalistische wereld in werd gesleept. 'We kunnen natuurlijk niet alle banden met de rest van de wereld verbreken. Maar we gaan nu vooral door met het geven van scholingen, we gaan met mensen in discussie. Wij vinden dat alle Atjeeërs gelijke rechten hebben - politiek en economisch. Daar past geen elite in die meer te zeggen heeft dan de rest van de bevolking. We moeten constant werken aan de verbetering van het politiek niveau. Wij Atjeeërs zijn gewend aan het vechten voor ons recht'.

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren