Opstandigheid en fatalisme

30.08.2008

De familie van zijn vader bestaat uit goed betaalde zijdewevers, de familie van zijn moeder bestaat uit arme Poolse boeren. De talloze generaties worden telkens in korte hoofdstukjes beschreven die je ook allemaal door elkaar als aparte verhalen kunt lezen. De tegenstelling tussen de rationalistische, individualistische, maar ook standbewuste familie van handwerkslieden en geschoolde arbeiders van zijn vader en de fatalistische, aan hun dorp gehechte, en uiterst bescheiden familie van boeren en mijnwerkers van zijn moeder is één van de centrale thema's van het boek. De verhalen zijn soms kleine kluchten, soms melancholiek, soms maatschappijkritisch en soms ook alleen maar uitermate sfeervolle beschrijvingen van de manier hoe handwerkslieden en boeren in de Renaissance, in de tijd van de godsdienstoorlogen, in het verdeelde Polen en tijdens de industriële revolutie in het Ruhrgebied leefden.

Der Junge mit den Blutige Schuhen, het tweede deel van de trilogie is minder een geschiedenisboek en volgt het leven van de schrijver als kind. Het is een prachtig beschrijving van het leven in Bilk en één van de meest indrukwekkende romans die de afgelopen jaren in Duitsland zijn verschenen. Moeilijk te lezen is het trouwens niet. Net als in het eerste deel gaat het boek over de manier waarop mensen met weinig geld en weinig macht hun menselijkheid in een menselijke wereld proberen te behouden. Net als in het eerste deel speelt de tegenstelling tussen rationalisme en fatalisme ook weer een belangrijke rol in het boek. Het communisme is voor de arbeiders in Bilk net zo belangrijk als het carnaval, de drank en een op een heel eigen manier beleefd katholiek geloof. Het Bilk zoals Forte dat beschrijft is volstrekt chaotisch, sociale verbanden worden doorlopend door mensen zelf uitgevonden en creatief in elkaar geknutseld. Dat laatste gaat trouwens steeds moeilijker als de Nazi's aan de macht komen en proberen deze chaotische gemeenschap hun orde op te leggen. De buurt gaat pas echt ten onder tijdens de Tweede Wereldoorlog als Bilk verschillende malen gebombardeerd wordt. Fortes beschrijving van die bombardementen is indringend, maar het meest shockerend is toch de manier waarop hij beschrijft hoe de vluchtelingen uit Düsseldorf ontvangen worden op het Zuid-Duitse platteland.

In het laatste deel van de trilogie In der Erinnerung beschrijft Forte hoe hij na de oorlog samen met zijn moeder doodziek terugkeert in het totaal verwoeste Düsseldorf. Het is het het meest verdrietige deel van de trilogie. In hun drang om te overleven wordt de solidariteit van de buurt steeds meer ondermijnd. In vrij korte tijd sterft een groot gedeelte van zijn familie of gaat anderszins ten onder. De rest van de familie ontwikkelt een opvallend sceptische houding ten aanzien van het materialisme waarin Duitsland zich na de Tweede Wereldoorlog wentelt. Het is wel triest om te zien hoe de teleurstelling in het burgerlijke vooruitgangsideaal eindigt in scepsis ten aanzien van de mogelijkheid de wereld überhaupt te veranderen. Na een paar duizend jaar strijd tussen opstandigheid en fatalisme heeft het fatalisme even gewonnen. Maar wie Das Haus auf meinen Schultern helemaal uit heeft, weet ook dat dat nooit lang kan duren.

Dieter Forte Das Haus auf meinen Schultern €14,90

Soort artikel

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.