Sinds 25 juni zijn ongeveer honderdvijftig uitzendkrachten, vooral Poolse arbeidsmigranten, bij distributiecentra van Albert Heijn in staking tegen de ‘sjoemelcao’ en voor gelijke beloning en behandeling. De staking begon gelijktijdig bij de distributiecentra in Pijnacker en Geldermalsen en breidde zich al snel uit naar Zwolle en Tilburg.

Maandag 14 juli heeft de staking zich uitgebreid naar een aantal distributiecentra van Jumbo. Het aantal stakers is gegroeid naar ongeveer driehonderd. Na drie weken staken is de staking tijdelijk opgeschort om aan de uitbreiding van de staking te kunnen werken. Bovendien is afgedwongen dat eind augustus een overleg met de ABU (Algemene Bond Uitzendondernemingen) en de NBBU (Nederlandse Bond van Bemiddelings- en Uitzendondernemingen) over een goede cao, een van de eisen, zal plaatsvinden.

Karin Heynsdijk, bestuurder FNV Flex: ‘Er is de afgelopen weken iets op gang gekomen dat niemand voor mogelijk had gehouden: uitzendkrachten, bijna allemaal arbeidsmigranten, komen op voor hun eigen rechten. Ondanks intimidatie van uitzendbureaus, ondanks hun onzekere positie op de arbeidsmarkt en ondanks de financiële risico’s die ze daarmee lopen.’

'Dit is de eerste keer dat uitzendkrachten op zichzelf staken, en dan ook nog eens allemaal arbeidsmigranten,' aldus FNV-er Cihan Ugural .

De staking is vanuit de stakers zelf georganiseerd met steun van FNV Flex. Paulina Nietupska is een van de stakingsleiders. Zij werkt al negen jaar als uitzendkracht in het distributiecentrum van Albert Heijn in Tilburg. 'Mensen moeten wakker worden. Wij zijn geen slaven. We betalen hier belastingen, we sturen onze kinderen hier naar school en we komen hier wonen. Wij zijn hetzelfde als Nederlanders.'

Tegen de ‘sjoemelcao’ en voor gelijke behandeling

De bazenorganisaties ABU en NBBU kwamen eerder een cao overeen met de kleinere vakbond LBV, maar die is volstrekt onvoldoende en wordt door de stakers een ‘sjoemelcao’ genoemd.

In het ultimum voorafgaand aan de staking eiste de bond een cao met gelijke beloning voor gelijk werk, volledige transparantie over arbeidsvoorwaarden en betere bescherming van arbeidsmigranten. De cao die wél werd gesloten, maakt het volgens de FNV mogelijk dat uitzendbedrijven eigen voorwaarden verzinnen 'zonder toetsbare gelijkwaardigheid', aldus een bericht van de bond. Volgens het CBS 'verdienen uitzendkrachten gemiddeld 37 procent minder dan vaste collega’s. Zelfs als rekening wordt gehouden met opleiding en ervaring blijft een verschil van 13 procent bestaan.'

Daarnaast zijn er nog andere verschillen in secundaire arbeidsvoorwaarden. Uitzendkrachten hebben jaarlijks maar 20-25 vakantiedagen. Ze krijgen geen 13e maand. Vaste krachten hebben 2 tot 3 keer langere pauzes. En in april werden de uitzendkrachten gekort op hun bonussen en verlofdagen en werden hun targetnormen verhoogd. Dat terwijl uitzendkrachten vaak jarenlang, 9 jaar zoals Paulina eerder in dit artikel, anderen 10-15 jaar, op dezelfde plek werken en eigenlijk vaste krachten zijn.

En dan is er nog de huisvesting. Het afhankelijk zijn van het uitzendbureau is op zich al een punt. Sommige kamers zijn goed en sommige zijn echt slecht uitgerust, waar niemand zou moeten wonen. Zo bieden ze kamers aan zonder ramen en toegang tot daglicht. Schimmel in de kamer, die een gevaar voor de gezondheid vormt, komt ook vaak voor. Dat tegen huren die niet lager zijn dan op de markt.

Deze actie is van groot belang, zo stelt Cihan Ugural van de FNV. 'In roosters, beloningen, vakanties, doorbetaling bij ziektes, noem maar op. Dagelijkse merken ze het verschil met vaste krachten.' 

De uitbouw van de staking

In eerste instantie hebben de stakers zich gericht op de distributiecentra. Daar hebben ze bijeenkomsten gehouden, zichtbaar actie gevoerd en hun verhaal gedeeld met collega’s. Ook zijn ze met bussen bij andere distributiecentra langsgegaan.

Maar vanaf 4 juli zijn ze ook meer naar buiten actie gaan voeren, om meer zichtbaar te worden en meer aandacht in de media te krijgen. Op die dag verzamelden de stakers uit Tilburg, Pijnacker, Zwolle en Geldermalsen zich in het Buizenpark in Rotterdam. Dat ligt naast het nieuwe migratiemuseum. Het doel was tweeledig. Proberen het museum een spandoek aan te bieden waarop de stakers hun namen hadden geschreven. Want met deze staking door arbeidsmigranten schrijven ze geschiedenis, en over een tijdje zal dat spandoek een museumwaardig stuk zijn. Daarnaast was het doel om na twee weken staking even weg te zijn van de kale bedrijventerreinen en gezellig samen te zijn.

Op 8 juli gingen meer dan honderd stakende Poolse uitzendkrachten langs bij het kantoor van de bazenorganisatie VNO-NCW en bij het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenhein Den Haag.

Onder het motto 'Equal pay now! Stop de sjoemelcao' lieten ze zien en horen dat ze gelijk willen worden behandeld als werkers met een vast arbeidscontract.

Bij VNO-NCW werd een petitie aangeboden die begint met de tekst: 'Ik ben het zat! Ik doe hetzelfde werk als mijn collega’s met een vast contract. Maar ik krijg minder loon, minder rechten en minder zekerheid. Dat is niet eerlijk. Ik eis gelijke behandeling en ik wil meepraten over mijn arbeidsvoorwaarden. En dat begint bij een eerlijke cao.' Na het aanbieden moest er een gesprek op gang komen om na te gaan wat de bazen van VNO-NCW de uitzendwerkers te bieden hadden.

Daarna gingen de stakers naar het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Daar werd aan twee ambtenaren waaronder de woordvoerder van minister Eddy van Hijum de situatie van de uitzendkrachten duidelijk gemaakt onder meer door een toespraak van Paulina.

Na een onderbreking van twee uur op de Koekamp (Den Haag) waar de FNV onder andere een snackkar had geregeld, vervolgden de stakers hun actie door bij het distributiecentrum van Jumbo in Bleiswijk hun collega’s te informeren over hun staking en hen ertoe te bewegen ook in staking te gaan. Om zodoende de staking te verbreden en krachtiger te maken.

Op 11 juli zouden de stakers naar het kantoor van OTTO gaan en daar actie voeren, maar het grootste uitzendbedrijf van Poolse arbeidsmigranten weigerde met de voornamelijk Poolse stakers te praten.

Daarna besloten de stakers naar de ABU (Algemene Bond Uitzendondernemingen) van de ‘sjoemelcao’, te gaan en daar te protesteren. Maar ook daar weigerden de sjoemelaars om de stakers te woord te staan.

Tegenwerking door OTTO en Albert Heijn

Uitzendbureau OTTO en Albert Heijn gebruiken verschillende intimidatietactieken en verspreiden valse informatie om de staking tegen te gaan. Werkers werd bijvoorbeeld verteld dat ze ontslagen of overgeplaatst konden worden als ze zouden besluiten te staken, dat staken 'illegaal' is en dat ze in werkelijkheid al gelijk behandeld zouden worden. Daarnaast zetten ze stakingsbrekers in door personeel van andere distributiecentra naar de centra waar wordt gestaakt te halen. Dat werd in het verleden al verboden door de rechter.

Andere betrokken uitzendbedrijven zijn Carrière, Covebo en Tempo Team

Jumbo doet mee

Op 14 juli en 15 juli zijn ook uitzendwerkers bij distributiecentra van Jumbo mee gaan doen met de staking. Het gaat om de distributiecentra in Bleiswijk (Jumbo online), Breda, Veghel en Woerden. Gedurende een aantal uren van de dag was daar een picketline.

De stakers bij Jumbo zijn ook arbeidsmigranten maar dan vooral Bulgaren en Roemenen. Het contact met de Poolse stakers bij AH ontstond omdat ze in dezelfde arbeidershostels wonen. Bij Jumbo was het de eerste staking, die in het begin op wat organisatorische problemen stuitte. Maar met steun van de Poolse stakers en FNV flex konden die worden opgelost.

Staking niet opgeschort, toch opgeschort

Op vrijdag 11 juli gingen de stakers niet alleen bij de ABU (Algemene Bond Uitzendondernemingen) langs maar ook bij de FNV. De FNV wilde namelijk de staking vanwege de zomer opschorten. Maar omdat de staking meer weerklank begon te krijgen, ook bij andere bedrijven, wilden de stakers daar niets van weten. Daarom gingen ze na het bezoek aan de ABU naar het hoofdkantoor van de FNV. Nadat de stakers hun standpunt overtuigend hadden toegelicht kregen ze hun gelijk en zou de staking niet worden opgeschort.

Maar in de loop van afgelopen week is het besef gekomen dat de huidige staking een smalle basis heeft en dat uitbreiding noodzakelijk is. Daarom is besloten om vanaf week 30 (21 t/m 27 juli) de staking op te schorten om zich volledig te kunnen richten op het uitbreiden van de contacten met andere uitzendkrachten. Dat wil zeggen contact leggen op de werkplekken en woonlocaties. Om van daaruit de staking indien nodig te verbreden en te versterken.

Met het overleg eind augustus over een goede cao is al een eerste resultaat geboekt. Daarnaast heeft OTTO tijdens de staking onder hun uitzendkrachten een flyer verspreid met concrete toezeggingen.

De FNV richt ondertussen een noodloket in voor uitzendkrachten die hebben meegedaan aan de eerste fase van de staking. Mochten zij te maken krijgen met intimidatie of ander ongeoorloofd gedrag op de werkvloer, dan zal daar direct tegen worden opgetreden.

Karin Heynsdijk, bestuurder FNV Flex: ‘Wat we de afgelopen weken hebben opgebouwd, stopt niet. We blijven organiseren, we blijven zichtbaar, en als het nodig is blijven we staken. Na augustus komen we nog sterker terug en met nog meer mensen.’

Stakingsleider Paulina Nietupska, werkzaam via OTTO bij het distributiecentrum van AH in Tilburg: ‘Wij zijn in staking gegaan omdat we gelijke rechten willen. Hetzelfde werk, hetzelfde loon en dezelfde zekerheden als vaste krachten. En we geven niet op voordat dat geregeld is.’

Solidariteit van het grootste belang

Flexwerkers en arbeidsmigranten vormen een belangrijk onderdeel van de arbeidersklasse die vaak moeilijk te organiseren zijn. Het succes van deze staking kan dat proces stimuleren. Het organiseren van solidariteit om de staking te steunen en te versterken is daarom van het grootste belang.

Maar onderlinge solidariteit is een van de zwaktes van de FNV en de werkende klasse. Die solidariteit moet georganiseerd en gestimuleerd gaan worden. Vakbondsleden Solidair met Palestina hebben de eerste aanzet daartoe gegeven door een app FNV Solidair Polski Strajk te openen. Die appgroep is voor iedereen toegankelijk. Het is de bedoeling om vanuit die groep de solidariteit te organiseren en te stimuleren. Extra steun kunnen de stakers nu ze de staking tijdelijk hebben opgeschort goed gebruiken. Extra druk op de uitzendbedrijven en op Albert Heijn en Jumbo kan helpen om tot een goede cao te komen.

Voor dit artikel is onder meer gebruik gemaakt van de verklaring van de FNV over het opschorten van de staking en van artikelen van Doorbraak en socialisme.nu.

John Cozijn is actief in de klimaatbeweging, zit in de nieuwe appgroep FNV Solidair Polski Strajk en is lid van SAP – Grenzeloos.