Borderless

14 November 2019

Tegen de consumptie-universiteit

Het was even wennen, aan het begin van het collegejaar 2001-2002: geëngageerde studenten die actie voeren voor een kritische en onafhankelijke universiteit. Vooral de groep Kritische Studenten Utrecht liet van zich horen. Wie zijn ze en wat willen ze? Grenzeloos sprak met KSU'er Liefke: ‘Het ultieme doel is alle Europese studenten bijeen te brengen.’

?e bent actief voor de KSU. Wat is dat nu precies voor een groep?
De KSU is een groep studenten die een kritischer houding op de universiteit propageert. Wij willen dat studenten niet alleen maar hun studie doen en daar zo snel mogelijk doorheen fietsen. Meer uit interesse studeren dan voor het geld, dat is zo'n beetje de basisgedachte achter de kritische studenten. Vroeger was de universiteit veel meer een vrijplaats. Nu is het zo je er aankomt en snel naar je college gaat. Iedereen vliegt meteen ook weer weg, er is geen moment van discussie meer onder de studenten buiten de werkgroepen. Er is sprake van een mentaliteitsverandering. Ik zou graag zien dat er meer debat komt op de universiteit: minder alleen de stof consumeren die voorgeschoteld wordt.

Wat is het verschil met de studentenvakbonden?
Wat wij tegen bijvoorbeeld de Landelijke Studentenvakbond (Lsvb) hebben is dat deze te los staat van de studenten. De Lsvb vertegenwoordigt niet meer voldoende de mening van de studenten. Zij benadert de student meer en meer als consument en richt zich eerder op dienstverlening dan op echte belangenbehartiging. Er wordt veel gepolderd. Dat heeft tot gevolg dat de studentenvakbonden nauwelijks nog echt radicale standpunten durven in te nemen. Wij willen dat er vanuit de studenten zelf een gevoel ontstaat dat er wat moet gebeuren, bijvoorbeeld omdat zij het niet eens zijn met de invoering van het Bachelor/master-systeem (Bama).
Daarnaast zijn wij meer bezig met de grotere structuren, dan met pragmatische vragen. Die zijn soms ook belangrijk, maar we zien grotere problemen op de loer liggen, zoals de privatisering van het Europese onderwijs. Als KSU vinden we dat we ons beter eerst kunnen bezighouden met de grotere lijnen dan met de vraag of er meer computers moeten komen op de universiteit. Daar moet de Lsvb maar wat aan doen.

Dan zijn jullie dus eigenlijk een soort aanvulling op de bonden?
Ik denk dat we de Lsvb en het ISO [Interstedelijk Studenten Overleg, red.] meer zien als aanvulling op ons. We geloven gewoon niet zo in deze organisaties, omdat ze de regering napraten en met Bama meedoen. Ze hebben een paar punten die ze veranderd willen zien, maar ze hebben zich nog nooit concreet tegen de Bama uitgesproken.

Jullie willen meer fundamentele kritiek leveren?
Ja. Zo zijn we veel bezig met GATS. Daar hoor je de Lsvb nooit over. GATS betekent General Agreement on Trade and Service. Het is een verdrag binnen de EU waarin staat dat de hele dienstensector geprivatiseerd moet worden, dus ook onderwijs en zorg.
Discussiëren over dergelijke verdragen en structuren is denk ik wel een grote denkstap voor veel studenten, maar als je het bijvoorbeeld over de privatisering van de NS hebt kunnen veel mensen zich daar wat bij voorstellen. Waar het ons om te doen is, is dat mensen weten dat de universiteit geprivatiseerd gaat worden. Op het moment dat je dat uitspreekt ben je al weer een stap verder, nu wordt het helemaal niet genoemd. De Lsvb brandt zijn vingers er niet aan, het bestuur van de universiteit vindt het alleen maar goed.

Maar hoe is de KSU dan ontstaan? Ik neem aan dat jullie niet op een dag zomaar tegen elkaar zeiden ‘hé, die GATS verpesten mijn hele leven’?
Het is ermee begonnen dat een paar mensen een brandbrief schreven aan het college van bestuur van de Universiteit Utrecht ten tijde van de WTO-top in Qatar, waarin zij vroegen of het zich tegen het beleid van de WTO kon uitspreken. Het college van bestuur heeft hier toen niet voldoende op gereageerd, waarop wij verder zijn gaan nadenken over hoe het nu eigenlijk zit met de invloed van bedrijven en commercie op onze universiteit.
Toen kwam de oorlog in Afghanistan. Met de kritische studenten wilden we graag dat er naast de drie minuten stilte voor de slachtoffers in de VS ook drie minuten stilte voor de slachtoffers in Afghanistan werd gehouden. Dat is geweigerd door het college van bestuur. In ruil voor ‘onze drie minuten’ mochten we wel een 'studium generale' organiseren. Die hebben we gewijd over de onafhankelijke positie van de universiteit in de maatschappij. Voor een staats- of een bedrijfsuniversiteit, dat was de vraag. We zijn nu weer bezig een studium generale te organiseren, over of er nog een onderwijsfilosofie op de universiteit heerst. In november houden we die.

Zien jullie mogelijkheden om iets met HBO studenten te doen?
Om ons standpunt, dat we voor onafhankelijk wetenschappelijk onderwijs zijn, duidelijker te maken kunnen we dat beter niet doen. Het HBO is namelijk al zo doorspekt met het bedrijfsleven. Er zijn veel mensen die voor een beroep opgeleid willen worden, die keuze moet er zijn, dan kun je ook beter naar het HBO gaan.

Geef je het HBO dan niet een beetje op?
Nee. Ik zou gewoon liever willen dat praktische opleidingen als geneeskunde en rechten naar het HBO gingen. Je kunt dan beter onderscheid maken tussen praktische, bedrijfsgerichte opleidingen en wetenschappelijke studies.

Jullie bekritiseren de invloed van het bedrijfsleven op de universiteit, en de rol van organisaties als de Wereldhandelsorganisatie WTO daarbij. Maar wat is jullie alternatief, willen jullie dat de staat weer meer invloed krijgt op de universiteit?
We willen dat het onderwijs weer een centrale plaats krijgt in de maatschappij. Financiering vanuit de staat hoeft niet automatisch te betekenen dat de onafhankelijkheid in het geding komt. Het is voor de overheid makkelijker om onafhankelijk geld te geven omdat het 'nut' van de investering terug te vinden is in de maatschappij. De maatschappij heeft er baat bij als er een groep kritische onafhankelijke mensen wordt opgeleid. Bedrijven zien daarentegen liever concreet rendement van hun investeringen.

Over alternatieven gesproken: heeft de KSU een bepaalde politieke kleur? Jullie komen links over.
De opzet van de kritische studenten is dat we ons bezig houden met bepaalde vraagstukken zoals commercialisering of de oorlog in Afghanistan. Daarover kun je dan zelf je mening bepalen. Op het moment dat je het niet eens bent met de andere kritische studenten dan doe je op dat onderwerp gewoon even niet mee. Daardoor kunnen veel mensen aansluiting vinden bij ons, vaak ook tijdelijk. In de praktijk is het wel zo dat er hier redelijk wat linkse types rondlopen, maar dat is niet onze doelstelling. We willen een zo breed mogelijke groep studenten bereiken. Omdat het ultieme doel is alle Europese studenten bijeen te brengen kunnen we nooit alleen in de linkse hoek blijven. Privatisering van het onderwijs gaat alle studenten aan.

Jullie stellen dus geen criteria aan geïnteresseerden?
Nee, we staan in principe open voor iedereen. Maar het lijkt me duidelijk dat onze groep weinig sympathie heeft voor intolerant gedachtegoed. We zijn actief in de strijd tegen racisme en intolerantie.

Hoe gaan de kritische studenten in de toekomst verder?
Er zijn nu groepen in Amsterdam, Groningen, Nijmegen en Twente. De eerste stap is om ook in Leiden een groep op te zetten. We krijgen vaak mails van mensen die zeggen dat ze het leuk zouden vinden iets met ons te doen. We hoeven dus niet heel hard de kar te trekken.

Is er dan een gezamenlijke noemer waaronder alles moet vallen? Of is het zo dat iedereen de naam kritische studenten mag gebruiken en daaronder acties kan voeren?
Meer dat laatste. Wel hebben we binnen de KSU afgesproken om af en toe landelijke vergaderingen te houden, zodat je een beetje op de hoogte blijft van wat iedereen aan het doen is. Dat is ook prettig voor groepen die net ontstaan zijn. De meeste groepen zijn wel met commercie en GATS bezig: de hoofdthema's zijn gelijk. Maar de exacte invulling, dat doet iedereen zelf.

En het Europese netwerk, zijn er contacten met andere landen?
Zelf ben ik een aantal maanden geleden naar de Europese studentenprotesten en het onderwijsforum in Salamanca geweest. Daar waren zo'n zevenhonderd mensen. De beweging is daar veel actiever en dat geldt voor veel andere Europese landen. Ik denk dat het moeilijker is om in Nederland iets op te bouwen. In Salamanca waren er discussies over hoe het nu verder moet in Europa, maar in Nederland is het vooralsnog het belangrijkste dat we eerst groter worden.

Meer informatie: www.kritischestudenten.nl

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren