Borderless

14 November 2019

Together

De jaren zestig van de vorig eeuw waren zo leuk, omdat zo veel mensen tegelijkertijd met alles in de weer waren. Vooral jongeren experimenteerden massaal op politiek en persoonlijk vlak. De nieuwste film van Lukas Moodyson, Together, gaat over de periode erna, toen er verwoedde pogingen werden gedaan de eensgezindheid te behouden.

De jaren zestig. Machtsverhoudingen, seks, rolpatronen, kunst, niks was heilig. Als je liefhebber was van de Beatles of van de Rolling Stones botste je vanzelf al op eeuwige waarden en de hoeders daarvan: de autoriteiten. Dat gaf een band. ‘s Ochtends maakte je ruzie met je ouders over de lengte van je haar, daarna ging je met je klas klooien bij een strenge wiskundeleraar, ‘s middags keek je met een paar honderd mensen naar een klup avant-gardisten die elkaar in het openbaar naakt beschilderden en na een portie ratatouille op de grond bij vrienden demonstreerde je ‘s avonds met duizenden tegen de oorlog in Vietnam. Iedereen bemoeide zich met alles. Nou ja, iedereen, de meeste mensen gingen gewoon elke dag weer met een broodtrommeltje achter op de fiets naar hun werk of koffie drinken bij de buurvrouw. Maar goed, aardig wat volk was toch flink in beweging. En erg duidelijke scheidslijnen waren er nog niet: hippies gingen mee de straat op voor de vrede, kunstenaars proclameerden zich tot revolutionair, politieke activisten praktiseerden de vrije seks.

En daarna?
In de loop van de zeventiger jaren waaierde de boel uiteen. Je kreeg specialismen: vrije kunstenaars, alternatieve relatie-beoefenaren, macrobioten, feministen, radikaal-feministen, trotskisten, stalinisten, maoïsten, enzovoort. Je kwam elkaar niet meer automatisch tegen. En velen sukkelden het grijze-gehaktballen-bestaan in waar ze zich zo heftig tegen hadden verzet.
Eén van de pogingen om de uiteenlopende types en idealen bijeen te houden, was de ‘commune’. Over zo’n commune gaat de nieuwste film van Lukas Moodysson, bekend van Fucking Amal, met de spreekwoordelijke titel Together.

Samen, of niet?
De film speelt in het jaar 1975 in Zweden. Een woongroep met de naam Tillsammans telt vogels van divers pluimage. Een dartele jongedame met een hele softe vriend, een stel dat net uit elkaar is en waarvan zij heeft ontdekt dat ze lesbisch is en hij uiteindelijk in bed beland met de ‘huisvrouw in een mannenlichaam’, een natuuraanbiddend echtpaar, een in de industrie ingeplante communist en een kind. Ze gaan met zijn allen uit hun dak wanneer ze horen dat Franco dood is, maar verder discussiëren ze over van alles en zijn het zelden eens: “Jij moet ook eens een keer de afwas doen.” “Afwassen is burgerlijk!”
De commune komt in een stroomversnelling als de door haar man mishandelde zus van de softie met haar twee kinderen intrekt. De middelpuntvliedende krachten van de buitenwereld worden met hen in huis gehaald. De communist kan ook aan de nieuwkomers zijn politieke ei niet kwijt en gaat weg. Voor het natuurpaar is het afgelopen wanneer er een keer vlees op tafel komt en er een televisie - weliswaar klein, tweedehands en zwart-wit - wordt aangeschaft. Ook zij vertrekken. De dartele dame wordt door haar softie letterlijk de deur uitgegooid wanneer deze ziet hoe doortastend zijn zus haar ex-man afpoeiert. Hun plaatsen worden ingenomen door een overbuurvrouw met haar zoontje, een eenzame oudere man en uiteindelijk ook de ex van de zus. De film eindigt met een happy-end: de hele commune speelt in de besneeuwde tuin een bevrijdend en ongecompliceerd potje voetbal, waarbij het natuurlijk niet uitmaakt wie waar scoort.

Typetjes
Een karikatuur? Vrijwel alles in de film heb ik in die tijd wel eens met eigen ogen en oren gezien en gehoord. Maar dan wel in vijf jaar en niet in anderhalf uur. Met artistiek ‘indikken’ is niets mis, alleen gebeurt het in Together wel erg weinig subtiel. Vooral omdat de karakters nauwelijks worden uitgewerkt en je daardoor een hoog gehalte aan ‘typetjes’ krijgt voorgeschoteld. De politieke activist die voor de revolutie in de fabriek is gaan werken, bijvoorbeeld, is niet alleen de zoon van een bankdirecteur, maar daar bovenop van adellijke afkomst én hij neukt om over politiek te kunnen praten in plaats van andersom. Effe te veel clichés voor een pakkend tijdsbeeld en iets te veel gemakkelijke overdrijving om echt te kunnen lachen. Eigenlijk halen alleen de kinderen een acceptabel niveau van echtheid. Hun gedrag en observaties zorgen tenminste voor enige vertedering en humor.

Lesjes leren
Merkwaardig genoeg is de film toch geen afrekening met een voorbij verschijnsel. In een interview in de Filmkrant van april geeft Lukas Moodysson zelf aan dat dat ook niet zijn bedoeling was. Zoals gezegd zijn aan het eind van de film alle overgebleven en nieuwe commune-leden happy. Oók de aanvankelijk zeer sceptische kinderen. Moodysson’s boodschap lijkt te zijn dat je zonder extremisten en extremiteiten samen een heel eind kunt komen. De politieke, seksuele en milieu-fundamentalisten zijn opgehoepeld. De overblijvers hebben hun lesje geleerd: de softie dat ie best voor zichzelf mag opkomen, zijn zus dat ze geen huisslaafje hoeft te zijn, de macho dat een man ook lekker kan pijpen, de mishandelende echtgenoot dat hij zijn drankgebruik en agressie moet intomen, de kinderen dat een commune best gezellig kan zijn. Met andere woorden: niet te moeilijk doen en gezamenlijk wat van het leven brouwen. Een nogal magere message die bovendien door zijn krappe karaktertekening maar matig overtuigt.

Soort artikel: 

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren