De Venezolaanse waarnemend president Delcy Rodríguez vatte de situatie in het land kort en krachtig samen: 'We zitten in een nieuwe politieke fase.'

De Amerikaanse interventie, met twee uur lang bombardementen op Caracas, La Guaira en andere plaatsen, en de meest beschamende gebeurtenis in de geschiedenis van de nationale strijdkrachten, lijkt een verre herinnering.

De kreet van voormalig president Hugo Chávez, 'Fucking Yankees, go to hell!', klinkt nog steeds na buiten het Miraflores-paleis. Maar de afgelopen weken hebben de microfoons van het presidentiële paleis afgemeten aangegeven dat eventuele klachten over 3 januari (waaronder de ontvoering van president Nicolás Maduro en first lady Cilia Flores) uitsluitend via diplomatieke kanalen zullen worden geuit.

De bewering van de Amerikaanse president Donald Trump op de middag van 3 januari kan niet worden weerlegd door de feiten: Rodríguez heeft beloofd mee te werken en de fouten van Maduro niet te herhalen.

Tussen 2014 en 2025 heeft Maduro het nationale volksprogramma dat Chávez belichaamde ontmanteld, maar hij is er niet in geslaagd de politieke, juridische en institutionele maatregelen volledig door te voeren om Venezuela in een nieuwe Amerikaanse kolonie te veranderen.

Maduro's fout was niet een kwestie van principes, maar van politieke berekening: hij dacht dat hij kon onderhandelen over zijn voortdurende macht in ruil voor de verkoop van de rijkdommen van het land aan de VS.

Ontmanteling van de Bolivariaanse revolutie

Het Bolivariaanse proces bereikte 3 januari als een zombie die zich voedde met retoriek zonder enige basis in de realiteit.

De neergang begon al vóór de Amerikaanse sancties. Die versnelden echter duidelijk de overgang van chaos naar contrarevolutionaire ontbinding – het meest duidelijk tot uiting komend in het pakket economische maatregelen van 2018, dat de last van de crisis op de arbeidersklasse legde.

De regering-Maduro werd ook autoritair en ontmantelde zelfs de meest elementaire democratische vrijheden.

Maar de vraag die iedereen zich stelde was of de imperialistische aanval op Venezuela op 3 januari een interne revolutionaire reactie zou kunnen uitlokken, onder leiding van de nieuwe regering. De gebeurtenissen die daarop volgden hebben die illusie aan diggelen geslagen.

Niet alleen worden de diplomatieke banden tussen Caracas en Washington weer normaal binnen een koloniaal en niet zo liberaal kader. Ook zorgen de nodige hervormingen ervoor dat de nieuwe status van de betrekkingen tussen de VS en Venezuela steeds steviger wordt.

Nieuwe koloniale betrekkingen

Op verzoek van Rodríguez heeft de Nationale Assemblee de handelsregels wat versoepeld om beperkingen op buitenlandse investeringen weg te halen. Ook heeft ze hervormingen ingezet van de Koolwaterstoffenwet om het plunderen van de Venezolaanse olie en de terugkeer van multinationale bedrijven die door de Bolivariaanse revolutie waren verdreven, legitiem te maken.

Die snelle herstelmaatregelen zijn bedoeld om Venezuela in lijn te brengen met de doelstellingen van Trump, die hij presenteerde aan de 16 oliemagnaten die bijeenkwamen om een investeringsfonds van 100 miljard dollar op te richten.

Venezuela sluit zich weer aan bij het SWIFT-banksysteem, waardoor lokale financiële transacties via de VS kunnen worden verwerkt. Vier particuliere banken (BNC, BBVA Provincial, Banesco en Mercantil) hebben al toestemming gekregen van de regering-Trump om een deel van de buitenlandse valuta te ontvangen die vanuit de olieverkoop naar het land wordt overgemaakt.

Het lijkt erop dat die privébanken de buitenlandse valuta gaan verkopen, terwijl de Centrale Bank van Venezuela alleen de bolívars krijgt die de veiling opbrengt, minus de kosten voor tussenpersonen.

Op 9 januari maakte het Witte Huis zijn uitvoeringsbesluit bekend, 'Bescherming van de Venezolaanse olie-inkomsten ten behoeve van het Amerikaanse en Venezolaanse volk' — de belichaming van een koloniale relatie als het gaat om het beheer van middelen uit de verkoop van olie.

De VS nam de rol van 'bewaarder' van de Venezolaanse fondsen op zich, waarvan het gebruik en de circulatie afhankelijk zijn van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken. De regering-Rodríguez reageerde door wetgevende en institutionele hervormingen in gang te zetten om dat mogelijk te maken.

Het leek wel een wedstrijd om te zien wie zich het meest gehoorzaam aan de bewoner van het Witte Huis kon tonen: terwijl de rechtse oppositieleider María Corina Machado haar Nobelprijsmedaille aan Trump overhandigde, introduceerde Rodríguez de hervorming van de koolwaterstoffenwet.

Dit alles gebeurt terwijl artikel 5 van het decreet inzake de noodtoestand in Venezuela nog steeds de arrestatie toestaat van iedereen die kritiek heeft op de regering.

Alsof dat nog niet genoeg was, werd op 15 januari aangekondigd dat de uitvoerende en wetgevende macht, samen met de bureaucratische en werkgeversgerichte Bolivariaanse Socialistische Arbeiderscentrale, een hervorming van de arbeidswetgeving zouden versnellen, waardoor een nieuwe arbeidswet zou ontstaan die is aangepast aan het 'nieuwe politieke moment'.

Kapitalistische klasse

De reactie van de kapitalistische klasse en bedrijfsleiders valt nog te bezien.

Rodríguez is echter zeer bedreven in het bewegen in zakelijke, financiële en bancaire kringen. Tussen 2018 en 2025 kreeg ze van Maduro de opdracht om een gemeenschappelijke basis te vinden met de traditionele zakelijke sector – iets wat ze op efficiënte wijze heeft volbracht.

Fedecamaras, de belangrijkste kamer van koophandel voor grote bedrijven, had deelgenomen aan de staatsgreep tegen Chávez in 2002 en alle banden met de regering verbroken.

Maar Rodríguez slaagde erin het schijnbaar onmogelijke te bereiken: niet alleen was ze vanaf 2021 de stergast op nationale zakelijke bijeenkomsten, maar ze wist hen ook los te weken van Machado's oproepen tot confrontatie.

Die ervaring zou Rodríguez van pas kunnen komen bij het bereiken van wat Maduro niet lukte: een akkoord tussen de verschillende kapitalistische facties over een ordelijke overgang, waarbij alle rijken winnen en geen enkele sector verliest. Natuurlijk zijn het bij dergelijke akkoorden altijd de mensen aan de onderkant die verliezen.

De veranderingen gaan razendsnel, terwijl elk anti-imperialistisch perspectief steeds verder lijkt te vervagen.

Anti-imperialisme en de ontbrekende factor

Internationaal vragen mensen zich af: waar blijft de reactie van de bevolking? Er zijn geen spontane massamobilisaties of autonome reacties geweest.

De kleine demonstraties die hebben plaatsgevonden, zijn georganiseerd door de regering, waarbij vooral ambtenaren en de sociale basis die ze nog steeds heeft, gemobiliseerd zijn. Hoewel die basis is geslonken, is ze voor deze doeleinden nog steeds belangrijk.

Hoe kunnen we dat verklaren? Het regime van Maduro heeft de levensomstandigheden van de arbeiders zo verpest dat grote delen van de bevolking zijn vertrek zien als de enige kans op verandering.

De burgers lijken op een punt te zijn gekomen waarop ze willen afwachten of de nieuwe omstandigheden zullen leiden tot betere lonen, de terugkeer van de 8 miljoen migranten die Venezolaanse gezinnen hebben verscheurd, het herstel van de regelmatige en stabiele werking van openbare diensten (water en elektriciteit) en de oprichting van instellingen die voorzien in de behoeften van de overgrote meerderheid op het gebied van gezondheidszorg, voedsel en huisvesting.

Het is echter onwaarschijnlijk dat dit koloniale bestuur aan die verwachtingen zal voldoen. Een gemobiliseerde sociale beweging zal alleen terugkeren als dat duidelijk wordt.

Gezien deze situatie is er geen twijfel over de prioriteiten. De belangrijkste taak is het verdedigen van de nationale soevereiniteit vanuit een anti-imperialistisch perspectief van de arbeidersklasse; dat wil zeggen dat elke stap ter verdediging van de republiek gepaard moet gaan met eisen om de Venezolaanse samenleving opnieuw te democratiseren en loonrechtvaardigheid te bewerkstelligen.

Er is geen territoriale soevereiniteit zonder politieke soevereiniteit. Het is erg moeilijk om een verdediging van de Venezolaanse soevereiniteit samen te brengen die voorbijgaat aan de noodzaak om ongelijkheid en gebrek aan vrijheden in Venezuela op te lossen.

Het correct combineren van die eisen is de uitdaging van het anti-imperialisme vandaag de dag.

Verkort uit LINKS International Journal of Socialist Renewal. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.