Borderless

24 October 2019

Voor als het een onsje meer mag zijn

In de zomer komen er meestal niet zoveel bijzondere films in roulatie. Het is dan te warm in de bioscoop en lekkerder aan het strand of op een terrasje. Premières moeten vooral luchtig zijn. En natuurlijk valt er bij de animatiefilm Cars! uit de Disney-Pixar-stal weer voor het hele gezin een hoop te genieten. Toch valt er deze zomer in de bioscoop méér te zien. Voor wie de kost best een beetje zwaarder mag zijn, valt er óók een hoop te halen. Drie films vragen zéker om aandacht: om te beginnen The road to Guantanamo, dan United 93 en tenslotte L'ami Hollandais. Drie reconstructies van ware gebeurtenissen, van reizen die bepaald geen vakantie-reisjes waren...

Schandvlek

In The road to Guantanamo verfilmt Michael Winterbottom het verhaal van vier Engelse jongens van Pakistaanse herkomst. Zij reizen naar Karachi om voor één van hen 'een bruid op te halen'. Het is nog geen drie weken na de aanslag op de Twin Towers en in buurland Afghanistan worden de Taliban aangevallen door de Amerikanen en hun bondgenoten. De vier jongens besluiten uit nieuwsgierigheid en aangemoedigd door Pakistaanse moslimbroeders om 'de Afghanen te gaan helpen'. Dom en naïef, zeggen ze zelf achteraf. Wanneer ze na enkele weken terug naar huis willen, raakt één van de vier bij een bombardement vermist. De overige drie vallen in handen van anti-Taliban-strijders en worden overgeleverd aan de Amerikanen. In oranje overalls, met jute zakken over hun hoofd met dáároverheen weer gehoorbeschermers en geblindeerde duikbrillen, worden ze naar het gevangenkamp in Guantanamo Bay gevlogen. Ze zien er niet alleen uit als een vreemd soort mieren, ze worden daar ook zo behandeld. Er wordt, naar later blijkt volkomen onzinnig, bewijsmateriaal tegen ze gefabriceerd, maar tot een rechtzaak komt het niet. Rechtzaak? Elk contact met advocaten, familie, vrienden, ja zelfs van de gevangenen onderling is verboden! Twee jaar lang worden de jongens, samen met zo'n 900 andere 'krijgsgevangenen', zonder vorm van proces opgesloten in kooien, vernederd, geïntimideerd en onderworpen aan 'stress-martelingen'. Als na die twee jaar het Engelse thuisfront zich steeds luider weert voor de "Tipton Three", zoals ze inmiddels heten, dan worden ze uiteindelijk vrijgelaten.

Michael Winterbottom heeft bij de reconstructie van deze gebeurtenissen gekozen voor de vorm van een docu-drama. Interviews met de drie betrokkenen worden afgewisseld met nagespeelde fragmenten. Dat levert een zeer indringend geheel op. Zonder hijgerige statements en commentaren ontstaat toch een intense betrokkenheid. De verhalen en de beelden zeggen alles. Ze roepen een soort verstandelijke woede op over zoveel onrecht, over zo'n schandvlek voor de menselijke beschaving als Guantanamo. Hoewel... verstandelijke woede? Mijn bioscoopgezel prees eerst nog uiterst rationeel de film omdat "de andere kant nu eens aan het woord komt" om daar later aan vast te plakken dat ie zich zo kan voorstellen "dat je je doodvecht tegen die kut-Amerikanen!"

Regen

Twee, nog niet geziene, films die ook een reconstructie van een reis bevatten en die de moeite waard lijken, zijn United 93 en L'ami Hollandais. De eerste is net als The road to Guantanamo onverbrekelijk verbonden met 09/11 en WTC. De film gaat namelijk over Vlucht 93, zeg maar het vierde gekaapte vliegtuig op 11 september 2001. Het toestel dat zich niet in het World Trade Centre boorde en ook niet op het Pentagon neerkwam, maar dat neerstortte in Pennsylvania na een gevecht tussen kapers en passagiers. Paul Greengrass, bekend van films over Noord Ierland als Bloody Sunday en Omagh, heeft met United 93 een monument van menselijkheid gemaakt als we de Filmkrant mogen geloven. Terwijl The road to Guantanamo aansluit bij een actuele beweging om dat kamp van de aardbodem weg te vagen, past United 93 misschien meer in een beweging naar een andere manier van kijken naar de medemens, naar meer humaniteit.

Anders dan deze twee films heeft L'ami Hollandais niets met 09/11 te maken en is het ook geen docu-drama. Het is wél de reconstructie van een reis en wel die van André Gide en Jef Last in 1936 door de Sovjet Unie. Voor beide schrijvers, Gide kreeg later de Nobelprijs voor de letterkunde, was deze reis het begin van hun breuk met het stalinisme. Pieter Jan Smit heeft er volgens de Filmkrant een "ingetogen, rustige film" van gemaakt. Met "delen uit briefwisselingen tussen Last en Gide, oude geluidsopnames, beelden en foto's, afgewisseld met hedendaags beeldmateriaal" in een "perfecte combinatie". Al helemaal geen barrikade-klimmer dus, deze film. Maar voldoende interessant om een keer een terrasje voor te laten schieten of voor een klassieke Hollandse zomeravond, zo eentje waarop het regent...

Soort artikel: 

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren