Borderless

6 December 2019

'Vrede' in Kosovo

De oorlog is voorbij. Bij veel mensen overheerst de opluchting, net als destijds bij het ingrijpen van de 'wereldgemeenschap' in Irak, Somalië en Bosnië. Sinds het einde van de Koude Oorlog hebben we een reeks hete oorlogen meegemaakt. Steeds weer tegen een 'lokale dictator', lijkt het. Maar de onderliggende trend is onmiskenbaar: stap voor stap ontstaat er een nieuwe wereldorde, onder Amerikaanse dominantie.

Na meer dan drie maanden van bombardementen heeft het Servische regime 'gecapituleerd' en het 'akkoord’ van Rambouillet aanvaard. Dat is althans de lezing van de Navo, de Nederlandse regering en een groot deel van de pers. Een vergelijking tussen het Rambouillet-akkoord (nog steeds geheim, maar in het Franse dagblad Le Monde zijn delen uitgelekt) en het G8-akkoord leert echter dat het zo simpel niet ligt.

Capitulatie
In Rambouillet werd de Kosovaren 'een substantiele autonomie' binnen Joegoslavische grenzen beloofd, en een referendum over onafhankelijkheid. Waar zijn die beloftes nu? Het G8 akkoord sluit onafhankelijkheid voor Kosovo expliciet uit. Verlies voor de Kosovaren - zij zullen de komende jaren in een soort kolonie van het Westen leven.
Naast dat politieke deel, bevatte ‘Rambouillet ook een militair hoofdstuk: 'Het personeel van de Navo geniet (...) het recht van vrij verkeer, zonder enige beperking, op het gehele territorium van de Federale Republiek." (zie kader). Dit was waarom Servië eerst niet wilde tekenen, geen enkel soeverein land zou zo’n de facto bezettingsmacht accepteren. In het G8-akkoord is die bezettingsmacht teruggebracht tot het grondgebied van Kosovo alleen. Winst voor Milosevic.

Milosevic’ regime is er een van managment-by-stress. Zonder de voortdurende nationalistische waanzin en de bedreigingen van buitenaf, zou hij al lang uit het zadel zijn. De oorlog heeft hem de verlangde ‘nationale eenheid rond de leider’ gebracht en nog wat concessies op het Rambouillet-akkoord. Toch valt niet uit te sluiten dat hij ditmaal mis gegokt heeft. Het verlies van Kosovo en de exodus van tienduizend Serviërs brengen zijn positie in gevaar.
Maar wie neemt dan z'n plaats is? Draskovic, nog nationalistischer dan Milosevic? Geen aantrekkelijk perspectief. Is het te cynisch te denken dat Milosevic daarom straks weer op Westerse steun kan rekenen? Met hem kunnen machtspolitici onder elkaar immers nog afspraken maken. Duidelijk is in ieder geval dat de liefde van de Navo voor het Kosovo bevrijdingsleger van korte duur was. Het UCK is niet in de onderhandelingen gekend, moet de autonomie maar even vergeten en zich ontwapenen.

Kortom: na een 12 miljard gulden kostende oorlog, na meer dan 15 miljard oorlogsschade, etnische zuiveringen, bijna 1 miljoen vluchtelingen en ontelbare doden zijn we terug bij af. Geen zelfbeschikkingsrecht voor de Kosovaren, geen einde aan de dictatuur van Milosevic en geen duurzame vrede. Zowel de Kosovaarse als de Servische onderhandelingsdelegatie waren destijds bereid het politieke deel van het Rambouillet-akkoord (substantiële autonomie voor Kosovo) te tekenen. Als Madeline Albright toen al van de totale Navo-bezetting van heel Joegoslavië had afgezien was het resultaat hetzelfde geweest en de oorlog vermeden.

Nieuwe wereldorde
De Kosovaren zijn de grote verliezers. Milosevic blijft in het zadel. De echte winnaars zijn echter de Verenigde Staten. Zij hebben de wereld hun militaire almacht getoond. Haar bondgenootschap kan de Verenigde Naties passeren en Rusland en China schofferen. Ook de Europeanen zijn nu overtuigd van de noodzaak zich binnen de Navo, dat wil zeggen onder de controle van de Verenigde Staten, te integreren.
De Verenigde Staten verborgen hun irritatie over de ‘trage diplomatie’ niet, maar gingen uiteindelijk toch akkoord met een VN-mandaat voor KFOR. Milosevic kon immers onmogelijk instemmen met een Navo-bezettingsmacht, binnenlands zou dat politieke zelfmoord zijn. Door het VN-mandaat kwam de ‘vrede’ en de terugkeer van de vluchtelingen sneller binnen bereik. En dat had prioriteit, met langer rekken riskeerde de Navo de controle over de regio totaal te verliezen.
Toch is het de vraag of de legitimatie-achteraf door de Verenigde Naties er veel toe doet. Cohen, de baas van het Pentagon: ‘Het militaire gedeelte is volledig onder de controle en het commando van de Navo. Daar kan geen enkele twijfel over bestaan.’
Natuurlijk gaven de Verenigde Naties in het verleden bevel tot minstens even reactionaire militaire operaties (Somalië), maar ze vormde ook een barrière voor totale dominantie van de Verenigde Staten, al was het alleen maar vanwege het vetorecht van Rusland en China. Niet voor niets investeren de Verenigde Staten liever in de Navo dan in de Verenigde Naties - waarvoor ze al jarenlang hun contributie ontduiken.
'Kosovo' zou daarom wel eens de geschiedenis in kunnen gaan als het einde van deze 'wereldorde van VN-diplomatie en internationale wetgeving', en het begin van een nieuwe wereldorde onder Amerikaanse dominantie.

Amerikaans defensiebuget
Uit het Amerikaanse defensiebudget blijkt dat de Verenigde Staten zich al langer opmaken voor werelddominantie. Het huidige militaire budget van de Verenigde Staten bedraagt $260 miljard dollar, en zal - zo wil Clinton - tot in de volgende eeuw zo hoog blijven. Ter vergelijking: dat is meer dan in de meeste jaren van de Koude Oorlog. Tussen 1950 en 1980, toen de Verenigde Staten zowel het Warschaupact als China probeerden af te schrikken, was het militaire budget lager, uitgezonderd de jaren van de Korea- en Vietnam-oorlogen. Pas na 1980, toen de Sovjet Unie al ineen begon te zakken, begonnen de militaire uitgaven te stijgen. (Grafiek 1) Sinds 1996 bedragen de oorlogsuitgaven meer dan die van Rusland, Japan, Frankrijk, Duitsland, het Verenigde Koninkrijk en China bij elkaar. Hoewel het budget na 1985 (Reagan!) daalde, is het Amerikaanse aandeel in internationale militaire uitgaven vandaag verhoudingsgewijs hoger dan in 1985 (Grafiek 2).
Geen ‘vredesdividend’ voor de Verenigde Staten dus. Geen investeringen in werkgelegenheid of achterstandswijken, maar een blijvende staat van oorlog. Volgens het Pentagon is dit nodig om tegelijkertijd oorlog te kunnen voeren met twee belangrijke regionale tegenstanders. Irak en Noord-Korea, bijvoorbeeld. Dat zijn echter landen met achterlijke militaire capaciteiten. Onzin dus. Maar waarom dan wel?

De echte vijand
Om haar economische en politieke belangen te beschermen streven de Verenigde Staten naar controle over andere landen, naar wereldhegemonie. Daarvoor moet het manoeuvreren om potentiële concurrenten uit elkaar te spelen en anderen aan zich binden. Op militaire vlak moet het bovendien rekening houden met de sterkste mogelijke of denkbare vijandelijke militaire alliantie onder bestaande of voorspelbare politieke omstandigheden. De vraag is dus: welke angst ligt ten grondslag aan de militaire keuzes van Washington? Wie ziet ze als de ‘echte’ vijand?
Niet de economische concurrenten Duitsland en Japan. In Washington beschouwen ze de combinatie van neoliberale economie en vertegenwoordigende democratie eerder als een duurzame basis voor politieke samenwerking. Niets in de onderlinge betrekkingen wijst op vrees van Washington voor een toegenomen Japanse of Duitse militaire rol. Integendeel, aangezien de VS blijven hameren op 'verdeling' van de lasten van militaire operaties, wordt zo'n toename juist bepleit.
De 'echte’ vijand van Washington is elders. Zowel de Verenigde Staten, Duitsland als Japan zijn bang voor een sterk Rusland. Niet uit angst voor een herlevend 'communisme’, maar om historische en geopolitieke redenen. Ze realiseren zich allemaal dat een economische wederopbouw van Rusland die bedreiging zou vergroten. Rusland - en China - zijn de enige twee 'concurrenten' waartegen een militaire confrontatie meer zou betekenen dan een kat en muisspelletje in de Golf. Niet Saddam Housein of Milosevic, niet Noord-Korea of Irak, maar deze overwegingen vormen de motivatie achter de hoge Amerikaanse oorlogsuitgaven en de versterking van de Navo.

'Rollback'
De betrekkingen tussen Rusland en het Westen zijn duidelijk aan het verslechteren. Onder druk van een vernederde bevolking speelt Jeltsin gevaarlijke spelletjes; de toenadering tussen Moskou en Peking sinds 1992; de nota van de Russische Veiligheidsraad in april 1993 (waarin een status als grootmacht opgeëist werd); het terugnemen, eveneens in 1993, van de belofte nooit als eerste kernwapens te zullen gebruiken (in 1982 onder Brezjnev beloofd); en de vervanging in januari 1996 van Andrej Kozyrev door Evgeni Primakov als minister van buitenlandse zaken.
Van Amerikaanse kant was het keerpunt de beslissing in 1993 om de Navo naar Oost-Europa uit te breiden. Er is sprake van een politiek van rollback. Niet meer gericht tegen ‘het communisme’ maar gewoonweg tegen de Russische hegemonie over haar voormalige invloedsgebieden. De Verenigde Staten profiteren van de huidige Russische verloedering. Ze doen wat ze nooit durfden tijdens de Koude Oorlog.

In dat grote schaakspel zijn Irak, Bosnië en Servië slechts pionnen. Verzet tegen de avonturen van Amerika en de Navo, is daarom niet alleen verzet tegen de onmenselijkheid van hetgeen die volkeren wordt aangedaan. Verzet vormt ook een rem op de gevaarlijke weg naar Amerikaanse werelddominantie, naar wereldwijde uitbuiting zonder mogelijkheid tot verzet tegen een supermacht en naar een immer groter wordend risico op een Russische reactie.

Nu de Koude Oorlog is afgelopen wordt soms over 'Pax Americana' gesproken, een verwijzing naar de Pax Romana. Maar kan iemand vergeten zijn dat voorafgaand aan die Pax Romana er eerst honderd jaar oorlog is gevoerd door het Romeinse imperium?

Enkele 'details' uit het Rambouillet-akkoord

'Het personeel van de Navo, alsmede haar voertuigen, boten, vliegtuigen en uitrustingen, geniet het recht van vrij verkeer, zonder enige beperking, op het gehele territorium van de Federale Republiek, het luchtruim en de territoriale wateren inbegrepen. Dat houdt onder andere in: het recht van bivak, van manoeuvre, van huisvesting en het gebruik van iedere locatie en installatie voor ondersteuning, training en operaties. (artikel 8)
De Navo mag 'gratis gebruik maken van vliegvelden, wegen, spoorwegen, havens en telecommunicatiemiddelen' (artikel 11 en 15)
Haar 'personeel geniet bescherming tegen iedere vervolging of onderzoek door de Joegoslavische autoriteiten.' (artikel 6 en 7).
Voegen we daar het 'detail' aan toe dat in hoofdstuk 4a, artikel 1 staat vermeld: 'De economie van Kosovo zal worden geleid door de principes van de vrije markt.'

Dit artikel is deels een bewerking van een artikel van Gilbert Achcar, "The Strategic Triad", uit New Left Review (Londen).

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren