Historicus Van Gosse schrijft: 'De vele vormen van despotisme om ons heen... zijn een soort tegenrevolutie die alleen te vergelijken is met de decennialange Redemption die de biraciale democratie van de Reconstruction in de voormalige Confederatie omvergooide en drie kwart eeuw lang de suprematie van witten in stand hield' (Red Scares — and a Blue Scare? A Brief History of Repression in the United States).

Dat spookbeeld van enorme terugval in de lange strijd voor raciale rechtvaardigheid zal hier onze focus zijn, ook al is het moeilijk om voorbij de krantenkoppen van de non-stop wreedheden en wervelende chaos van het Trump-regime te kijken.

De context omvat de dagelijkse tekenen van mogelijke barsten in de regering – over economische mislukkingen en torenhoge gezondheidskosten, volkswoede en gemeenschapsverzet tegen de gruweldaden van ICE, annulering van alle asielaanvragen, seriemoorden op boten in het Caribisch gebied, de gratieverlening aan drugsbaron en voormalig Hondurese president Juan Orlando Hernandez en wat er ook maar verborgen zit in die Epstein-dossiers.

De tweeledige kernmissie van Trump blijft echter intact: het enorm vergroten van de rijkdom van degenen die al rijk zijn, en het razendsnel ontmantelen van decennia van verworvenheden op het gebied van burgerrechten en raciale rechtvaardigheid. Het eerste was de belangrijkste focus van zijn grote misselijkmakende wet, die ook wereldwijde acties stimuleert om zijn familie en zakelijke vrienden te verrijken: dat plan voor Mar-a-Gaza luxeresorts zonder Palestijnen, het verraad van Oekraïne om zakelijke deals te sluiten met Poetins Rusland, zijn dreigende oorlogsplan voor regimeverandering om de olie van Venezuela te pakken (en de aandacht af te leiden van het nieuws dat alleen maar over Epstein gaat).

Maar het is de contrarevolutie tegen burgerrechten en rassengelijkheid die waarschijnlijk de langdurigste gevolgen zal hebben, zelfs nadat deze post-constitutionele gangsterregering verdwenen is. Het is verre van duidelijk dat zelfs een post-Trump Democratisch presidentschap zich serieus zou inzetten om de schade ongedaan te maken.

Omkeerbare vooruitgang

Zwarte bevrijding en rassengelijkheid hebben altijd centraal gestaan in de harde strijd voor democratie en sociale vooruitgang in de Verenigde Staten. Dat is natuurlijk geen nieuwe ontdekking. Leiders als Frederick Douglass, W.E.B. Du Bois, A. Philip Randolph, Rosa Parks en Martin Luther King Jr. en alle historici van de burgerrechtenbeweging hebben dat allemaal benadrukt. De reden waarom de beweging in elke generatie zo intensief wordt bestudeerd, is dat de geschiedenis van de VS zonder die beweging simpelweg niet te begrijpen is.

Om dezelfde reden is het herstel van de suprematie van witten de spil waarop democratische rechten kunnen worden teruggedraaid. Nu is de snelheid waarmee een groot deel van de burgerrechtenrevolutie wordt teruggedraaid zowel verbazingwekkend als leerzaam. Van de academische wereld tot het leger, de federale overheid en de iconische Smithsonian-musea, wordt het streven naar gelijkheid belasterd, terwijl 'Make America Great Again' een nauwelijks verhulde oproep is tot aannames van inherente 'witte' intellectuele en culturele superioriteit.

De weg hiervoor was al jaren geleden geëffend door een 'tegenreactie' toen witte zuidelijke Democratische (‘Dixiecrat’) kiezers na de verkiezingen van 1964 en de goedkeuring van de burgerrechtenwetgeving overstapten naar de Republikeinse Partij. Er kwamen golven van rechtszaken, waardoor de zoektocht naar gelijkheid in de burgerrechten werd verdraaid tot een mythe van 'anti-witte discriminatie'.

Zo beperkte bijvoorbeeld de Bakke-zaak in Californië in de jaren zeventig de positieve discriminatie bij toelating tot het hoger onderwijs sterk, hoewel niet meteen volledig. Aan de Universiteit van Michigan werd het aandeel Afro-Amerikanen onder de studenten gehalveerd nadat positieve discriminatie in 2006 door een referendum werd verboden, van ongeveer acht procent tot 4,5 procent nu. The Associated Press (23 oktober 2025) doet verslag van de nationale trend:

Na decennia van geleidelijke groei is het aantal zwarte studenten dat zich inschrijft aan veel elite-universiteiten in de twee jaar sinds het Hooggerechtshof positieve discriminatie bij toelating verbood, gedaald, waardoor op sommige campussen slechts 2 procent van de eerstejaarsstudenten zwart is.

Sloopkogel

Nog bedreigender is dat het Hooggerechtshof onder voorzitter John Roberts stap voor stap de uiterst belangrijke Voting Rights Act (VRA) uit 1965 heeft afgezwakt, zodat die praktisch een dode letter is geworden. Tijdens de regering-Obama heeft het Hof het toezicht afgeschaft van de federale overheid op de verkiezingsprocedures in staten die van oudsher zwarte kiezers hun stemrecht ontnamen. Nu kan de wetgevende macht van de staten zich bezighouden met sterk partijgebonden politieke herindeling van kiesdistricten, zolang ze niet expliciet als racistisch gemotiveerd worden. elfs als iedereen weet dat ze dat wel zijn.

Zeer waarschijnlijk worden de resterende beschermingsmaatregelen onder sectie 2 van de VRA, die burgers in staat stellen om rechtszaken aan te spannen tegen racistisch gemotiveerde herindeling van kiesdistricten, tijdens de huidige zittingsperiode van het Hof afgeschaft.

Hoe dan ook is de onregelmatige herindeling van kiesdistricten halverwege het decennium, door Trump opgelegd in Republikeinse staten, te beginnen in Texas, Missouri en Indiana, erop gericht de vertegenwoordiging van zwarte mensen in het Congres te verzwakken. En de vergeldingsmaatregelen van het door de Democraten gecontroleerde Californië kunnen het gerechtvaardigde cynisme waarmee een groot deel van de bevolking al tegen de disfunctionele instellingen van het land aankijkt, alleen maar versterken.

Toen Trump en zijn vrolijke bende gangsters weer aan de macht kwamen, erfden ze een stilletjes afbrokkelend bouwwerk van burgerrechtenbescherming. Dat breken ze nu af met de sloopkogel. Door 'woke', DEI (diversiteit/gelijkheid/inclusie) en Critical Race Theory (CRT) te belasteren, willen ze de klok van raciale en sociale rechtvaardigheid zes of zeven decennia terugdraaien.

CRT is vooral relevant als academisch kader dat stelt dat racisme niet alleen een individueel vooroordeel is, maar ook systematisch verankerd is in de Amerikaanse rechtsstelsels, beleidsmaatregelen en instellingen. Dat staat centraal in het onderzoek naar hoe de raciale structuren van de Amerikaanse samenleving burgerrechten en sociale vooruitgang, die als permanent worden beschouwd, kunnen omkeren.

Betekent dat letterlijk het herstel van de Jim Crow-wetten? Dat zou wederom niet mogelijk en niet nodig zijn. Het einde van de wederopbouw na de Burgeroorlog in 1876 betekende immers niet dat de slavernij in het Zuiden letterlijk weer werd ingevoerd. In plaats daarvan werd de suprematie van witten verankerd door middel van systematische economische en sociale beperkingen – van deelpacht tot gedwongen segregatie, duizenden verlammende beperkingen op het vergaren van rijkdom door zwarte mensen in zowel het Noorden als het Zuiden, lynchpartijen, enzovoort.

In deze uitgave van Against the Current bespreekt Paul Ortiz hoe zoveel kritieke kwesties nu niet los van elkaar kunnen worden bekeken. Dat is essentieel om te begrijpen waar Trump/MAGA en het ellendige duopolie van de kapitalistische Republikeinse en Democratische partijen ons naartoe slepen.

De brute ongelijkheden in het Amerikaanse kapitalisme, waardoor een op de acht mensen en een nog groter percentage kinderen afhankelijk zijn van voedselhulp (SNAP), die ze op het punt stonden te verliezen door de sluiting van de overheid, worden opzettelijk vergroot door het belastingbeleid van Trump en de obscene zelfverrijking van de zakelijke elite en Trumps corrupte trawanten.

De toenemende ongelijkheid heeft natuurlijk een directe impact op het leven van Afro-Amerikaanse en Latinx-gemeenschappen, op talloze manieren, van stedelijke voedselwoestijnen en wanhopig onbetaalbare huisvesting tot een dreigende golf van sluitingen van plattelandsziekenhuizen – wat ook voor niet-welgestelde witten verwoestend is.

Massale opsluiting is zowel een opzettelijk instrument van sociale controle als een perverse vorm van economische stimulering, waarbij gevangenissen worden gebouwd die lokale werkgelegenheid bieden waar weinig andere banen beschikbaar zijn. Het is rampzalig voor de gedetineerden, hun families en gemeenschappen, en eigenlijk een groot financieel verlies voor de samenleving als geheel. Maar het 'gevangenis-industrieel complex' is verweven met de structuur van raciale en klasse-onrechtvaardigheid.

Bredere verbanden

Het begrijpen en aanpakken van die structuren is ook relevant voor andere strijdpunten, zelfs als die er op het eerste gezicht niet direct verband mee houden. Een krachtig voorbeeld is de terreur tegen immigrantengemeenschappen.

Maar aangezien de doelwitten van ICE en Border Patrol niet hoofdzakelijk Afro-Amerikanen zijn, wat hebben de aanhoudende en dreigende gewelddadigheden in Latinx-, Zuid-Aziatische, Haïtiaanse, Somalische, Afghaanse en andere gemeenschappen dan te maken met de burgerrechtencontrarevolutie?

Best veel. Onder Trump en de rechtse politiek zijn bijvoorbeeld controles op het gedrag van de politie, zoals tegen raciale profilering en geweld, afgeschaft. Daardoor zorgt politiegeweld voor een klimaat met ICE-tactieken als het meenemen van mensen en het vernielen van auto's.

Dat Trump de Somalische gemeenschap 'vuilnis' noemt, of dat Haïtiaanse immigranten 'de honden opeten', is pure anti-zwarte onverdraagzaamheid. Nog cynischer is de campagne tegen Afghaanse vluchtelingen. Daarmee wordt geprobeerd de brede steun om te keren die ze genieten, vooral onder Amerikaanse militaire veteranen van die ellendige oorlog, vanwege de diensten die de Afghanen hebben verleend en de veiligheid die hun in ruil daarvoor was beloofd.

Een beruchte uitspraak van het Hooggerechtshof, waardoor ICE mensen op straat of thuis mag oppakken omdat ze er bruin uitzien, geschreven door de door Trump benoemde rechter Brett Kavanaugh, vloeit voort uit de feitelijke afschaffing van het verbod op raciale profilering. Dat zal natuurlijk direct terug te zien zijn in het optreden van de politie tegen gekleurde gemeenschappen overal in de VS.

Wat betreft de epidemie van massale opsluiting en de zich verspreidende plaag van commerciële privégevangenissen, is het logisch dat die zich uitbreidt naar de snelle bouw van enorme immigratiedetentiecentra met cynisch-komische namen als Alligator Alcatraz, Speedway Slammer (Indiana), Cornhusker Clink (Nebraska) en Deportation Depot (Florida).

Door de gruwelen van Guantanamo naar het Amerikaanse vasteland te brengen, zouden dergelijke faciliteiten intact kunnen worden gelaten voor toekomstig gebruik als concentratiekampen voor politieke gevangenen of aangewezen ongewenste 'overtollige' bevolkingsgroepen.

Er zijn nog veel meer voorbeelden te noemen. De frontale aanval van Trump op toelatingen tot universiteiten, bestuur en DEI-programma's – waar sommigen, zoals Columbia, Indiana University en Northwestern, zich op een beschamende manier bij hebben neergelegd – is onlosmakelijk verbonden met het strafbaar stellen van solidariteit met Palestina op campussen, het beperken van de toegang voor internationale studenten en het dreigen met het verwijderen van studenten vanwege het uitoefenen van hun recht op vrije meningsuiting.

De algemene les is dat het injecteren van giftig racisme in het politieke leven een cruciale strategie is van deze regering, een reeks beleidsmaatregelen die onze samenleving generaties lang zullen vergiftigen, tenzij ze direct worden aangepakt en verslagen. Hoe?

Vooruitkijken naar de strijd

Veel van wat er is bereikt op het gebied van burgerrechten, democratie en bevrijding zal opnieuw moeten worden bevochten, onder nieuwe omstandigheden en ongetwijfeld met nieuwe tactieken. Er worden meer rechtszaken gewonnen dan verloren. De rechtbanken zullen echter onze rechten en democratie niet redden in het licht van een wetteloos regime.

De grootste tekortkoming van het verzet tot nu toe is dat de belangrijkste krachten van de Amerikaanse arbeidersklasse, de vakbonden, slechts in beperkte mate betrokken zijn – op enkele belangrijke uitzonderingen na.

Vooral als reactie op de uitholling van de vakbondsrechten voor federale arbeiders, schoolvoucherregelingen en tactieken om kiezers te onderdrukken, hebben vakbonden in de publieke sector, waaronder de American Federation of Teachers, National Nurses United, AFSCME en de Service Employees International Union, evenals de American Federation of Government Employees, verschillende campagnes en rechtszaken opgezet. Industriële vakbonden zijn, in grote lijnen, nog niet in actie gekomen – deels omdat een deel van hun leden pro-Trump is, ze verdeeld zijn over zijn invoerheffingen en projecten zoals enorme datacenters banen in de bouw opleveren, ook al zijn die van korte duur en hebben ze rampzalige gevolgen voor het milieu.

Het goede nieuws is dat het actieve verzet toeneemt, samen met de afkeer van de bevolking, het meest zichtbaar in goed gefilmde mobilisaties van gemeenschappen en straatacties tegen ICE. Het is ook te zien in de dalende populariteit van Trump. Het ontbreken van een sterke onafhankelijke politieke kracht betekent echter dat de woede en energie worden gekanaliseerd naar de Democratische Partij – waar ze uiteindelijk teleurstelling en versnippering zullen ondervinden.

De opwinding over de burgemeestersverkiezingen in New York City van Zohran Mamdani wijst zowel op het potentieel van de macht van de bevolking als op de gevaren ervan. Mamdani's optreden tijdens de positieve ontmoeting met Trump neemt de dreiging van ICE in New York niet weg. Die kan alleen worden overwonnen door voortdurend in actie te komen – samen met alle andere obstakels voor Mamdani's progressieve agenda op het gebied van huisvesting, vervoer en betaalbaar voedsel.

Het gaat niet alleen om New York. Neem bijvoorbeeld Trumps dreigementen aan het adres van de grote Somalische gemeenschap in Minnesota: 'We willen ze hier niet' en 'Omgekeerde migratie is het enige antwoord'. Het is geen toeval dat dezelfde term 'omgekeerde migratie' wordt gebruikt door de extreemrechtse racistische AfD-partij in Duitsland, die openlijk wordt gesteund door Elon Musk en J.D. Vance.

Het is de verantwoordelijkheid van staats- en lokale functionarissen om een bedreigde gemeenschap onder noodbescherming te plaatsen, en alleen de zelforganisatie van die gemeenschap en een krachtige geallieerde beweging kunnen de politieke druk uitoefenen om hen daartoe te dwingen – samen met het opzetten van de onafhankelijke verdedigingsacties die dringend nodig zijn.

Het is nog te vroeg om te zeggen of het presidentschap van Trump echt in crisis verkeert. Als zijn dagelijkse misdaden tegen de menselijkheid tot zijn ondergang moeten leiden, dan moet dat gebeuren door een georganiseerde en gedisciplineerde beweging die hem over de rand duwt.

Dit artikel stond op Against the Current. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.