Borderless

7 December 2019

Weer een stap voor de beweging zonder logo

Terwijl in januari het World Economic Forum in Davos bijeenkwam verzamelde zich op drie andere plekken in de wereld haar sociale tegenpool. Het Wereld Sociaal Forum was dit jaar 'polycentrisch' en vond plaats in Venezuela, Mali en Pakistan. Verslag uit één van de centra van het andersglobalisme: Carácas, Venezuela.

Lange tijd werd het Wereld Sociaal Forum in Porto Alegre gehouden. Inmiddels is de glans er wel vanaf bij de Braziliaanse president Lula, na de corruptieschandalen en de traagheid waarmee de beloftes aan de inheemse volken van Brazilië ingelost worden. Venezuela was, met het aanhoudende enthousiasme voor de Bolivariaanse revolutie en Chávez’ felle anti-imperialisme, een voor de hand liggend alternatief. Het WSF werd er van 24 tot 29 januari gehouden.
Zoals uit de eerste alinea moge blijken, was dit WSF nauwelijks los te zien van de Latijns-Amerikaanse context. Logisch, aangezien er op dat continent ontwikkelingen zijn die iedere andersglobalist inspireren. Van de vele linkse of centrumlinkse verkiezingsoverwinningen, tot de (voorlopige) nederlaag van de Free Trade Area of the Americas, tot de ongehoorde versterking van inheemse boerenbewegingen als de Sem Terras in Brazilië en de MAS in Bolivia. Problematisch is het echter ook, omdat alle contradicties binnen Latijns-Amerikaans links eveneens op de agenda van het WSF drukten. En dat geldt zeker voor een WSF in Venezuela, waar links vrijwel wordt gelijkgesteld aan de persoon van Chávez. Gelukkig bewaken veel trouwe WSF-gangers met een bijna jaloers wantrouwen de politieke onafhankelijkheid van het WSF als open discussieruimte voor de gehele wereld.

Tijd voor revolutie
Ondergetekende was in Carácas om voor de Nederlandstalige website Noticias verslag te doen. Behalve onze crew van schrijvers en radiomakers waren er ook mensen van Novib, ICCO, de Internationale Socialisten en de jongerenorganisatie Ojalá uit Nederland overgekomen.
De eerste dag werd ingeluid met een indrukwekkende demonstratie door de hoofdstad. La Marcha Contra la Guerra y el Imperialismo liep over zes kilometer van Plaza Las Tres Gracias naar de Avenida de Los Prócedes. Naar schatting zestigduizend mensen liepen mee. Vakbonden, feministen, antiracisten, antiterroristen, schreeuwend tegen Bush, voor de vrede, verontwaardigd over de desaparecidos van Latijns-Amerika. Allen zingend, dansend, stampend over de natte straten. Van ieder Latijns-Amerikaans land was een delegatie aanwezig, te oordelen naar de kleurrijke vlaggen die boven de menigte uitstaken. Maar er waren ook mensen uit de Verenigde Staten, Canada, Europa en het Midden-Oosten. Uruguayanen die strijden voor het feminisme. Argentijnen met een spandoek met: ‘Otra America es en marcha.’ Palestijnen die in hun beste Spaans schreeuwden: ‘Sharon asesino del pueblo de Palestina’. En veel, heel veel mensen die hun solidariteit met Venezuela en Hugo Chávez kwamen tonen.
Om zeven uur arriveerde de menigte op Avenida de Los Prócedes. Een podium van vijfentwintig meter breed en vijftien meter hoog torende boven ons uit. Drie videoschermen aan weerszijden van het podium. Een enorm spandoek met het oranje logo van het WSF, waarop alle continenten naast elkaar staan afgebeeld in plaats van op hun gebruikelijke plek. Cubaanse vlaggen zwierden voor het podium. Dan schalt de presentator over het terrein. ‘Muziek is dé manier om mensen samen te laten komen in liefde. Muziek geeft een gevoel van eenheid, waar je ook ter wereld vandaan komt. Het is tijd om deze wereld samen te veranderen. En het is mogelijk. Het is tijd voor revolutie!’

1800 workshops
Het eigenlijke Wereld Sociaal Forum begon de dag erna. Hoewel de WTO-protesten in Seattle (november 1999) of de intercontinentale ontmoeting van Zapatistas (augustus 1996) het echte startpunt waren van het andersglobalisme, kan het WSF met recht claimen dat ze sinds 2001 de 'vorm heeft van een permanent wereldproces dat alternatieven voor het neoliberale beleid zoekt en bouwt.' Een blik op de site van het WSF
(www.forumsocialmundial.org.br) bewijst dat het geen kwestie is van een of twee jaarlijkse ontmoetingen van politieke toeristen. Het blijft een beweging 'zonder logo', maar het WSF is wel de grootste. Ook Carácas 2006 bood sociale bewegingen weer de gelegenheid elkaar te ontmoeten. Campagnes werden besproken, acties voorgesteld en ideeën werden uitgewisseld.
Men schat het aantal deelnemers tussen de zestig- en honderdduizend. Daaronder bevonden zich 2.177 organisaties. Veruit de meeste mensen kwamen uit Brazilië, Venezuela en de Verenigde Staten. De achttienhonderd workshops, fora, speeches en informele ontmoetingen draaiden rond zes thema's. Macht, politiek en de strijd voor de sociale emancipatie. De strategieën van het imperialisme en het verzet van de volkeren. Natuurlijke bronnen en het recht te leven: alternatieven voor het roofzuchtige beschavingsmodel. Diversiteit, identiteiten en wereldvisies in beweging. Werk, uitbuiting, reproductie van het leven. Communicatie, culturen en onderwijs: de dynamiek van de democratisering en alternatieven.
Verspreid over de stad waren ruim 250 zalen gereserveerd in het Parque Central, in het Hilton Hotel (dat voor 51 procent Venezolaanse staatsbezit is), op het militaire vliegveld 'La Carlota', op de universiteitscampus… Het nadeel van die grote verspreiding over de stad was dat een 'tegentopsfeer' en de daarbij horende synergie een beetje ontbrak.

Van Quito, via Carácas naar Wenen
Er waren natuurlijk enorm veel workshops die de Bolivariaanse revolutie of solidariteit met Cuba als onderwerp hadden. Helaas waren die meestal volstrekt propagandistisch van opzet. Veel interessanter waren de bijeenkomsten die een vervolg boden op eerdere debatten. Zo ontmoetten Noord- en Zuid-Amerikaanse vluchtelingenorganisaties elkaar twee dagen lang voor het '2e Jornada Hemisférica sobre Políticas Migratorias'. De deelnemers ontmoetten elkaar voor het eerst tijdens het Sociaal Forum in Quito in 2004. Over de jaren heen, en door middel van dit soort sociale tops, wordt gebouwd aan een netwerk en continuïteit.
Ook de organisaties van homo's, lesbo’s, biseksuelen, transseksuelen en travestieten gebruiken het WSF om verder te komen. Zo vond het 'Derde Forum voor de Seksuele Diversiteit' plaats. Bij dit forum lag de nadruk op de integratie van de homobeweging in het mondiale verzet tegen de neoliberale globalisering en imperialisme. De grote verscheidenheid aan LGBT-organisaties was opvallend. Zo organiseerde 'Contranaturas' uit Venezuela een workshop over strategieën om homofobie tegen te gaan. 'Diálogo Sur-Sur` uit Ecuador besprak de samenwerking tussen de verschillende LBGT-organisaties in Latijns-Amerika. Er waren afgevaardigden uit Bolivia, Brazilië, Cuba, Colombia, Ecuador, Peru, en natuurlijk uit Venezuela zelf. Een teken dat de homo-emancipatiestrijd zich inmiddels ook op het Latijns-Amerikaanse continent stevig heeft verankerd.
Ook Enlazando Alternativas 2, als laatste voorbeeld, toonde de meerwaarde die grote internationale bijeenkomsten als het WSF kunnen hebben. De Europese en Latijns-Amerikaanse organisaties die bij dit netwerk zijn aangesloten, kwamen in 2004 voor het eerst bijeen in Guadalajara. De aanleiding vormde de diverse onderhandelingen tussen de twee continenten. Inmiddels zijn er vrijhandelsakkoorden tussen de EU en Chili, de EU en Mexico en wordt er gesproken over een akkoord tussen het zuidelijke economische samenwerkingsverband Mercosur en de EU. Al die akkoorden resulteren in meer vrijhandel, meer privatisering van publieke diensten, meer ongelijkheid en meer armoede. In mei 2006 ontmoeten regeringsleiders van de Europese Unie, Latijns-Amerika en het Caribische gebied elkaar opnieuw in Wenen. Enlazando Alternativas 2 volgt in hun kielzog, en bouwt aan een 'Tegentop en Volkstribunaal tegen de Europese Transnationals'. In Carácas waren vrijwel dagelijks voorbereidende vergaderingen. 'Het is tijd dat we de mythe doorbreken dat het Europese neoliberalisme op de een of andere manier minder asociaal, minder gewelddadig zou zijn dan het Amerikaanse.'

Chávez’ oproep
Op de laatste dag was er de onvermijdelijke toespraak van gastheer Hugo Chávez. Ik ben niet geweest en ik begrijp eerlijk gezegd ook al die radicale types niet die wél gingen en na afloop klagen dat Chávez het WSF heeft gecoupt. Maar goed, hij beklom het podium onder meer met Ricardo Alarcón (voorzitter van de Asemblea Popular van Cuba); Aleida Guevara (de dochter van Che), Samir Amin (ook te gast bij het Nederlands Sociaal Forum in mei); Ignacio Ramonet (Le Monde diplomatique) en de Amerikaanse vredesactiviste Cindy Sheehan.
Tot verbijstering van vele oud-WSFgangers werd bij aanvang De Internationale gezongen en werd de bijeenkomst gezegend door een Benedictijnse monnik. Een betere illustratie van Chávez’ Messiaanse bevrijdingsideologie is nauwelijks denkbaar. Hoewel zijn toespraak 'slechts' twee uur duurde sprak hij over zijn inheemse en revolutionaire voorouders; over de dood van zijn vriend, de Salvadoraanse leider Schafik Handal; over de ruk naar links in Latijns-Amerika en natuurlijk over de president van de Verenigde Staten: Mr. Danger.
Chávez drong er bij het WSF op aan 'Geen tijd te verliezen. (...) Het is noodzakelijk om hier en in Azië en Afrika een strijdplan uit te werken,' vervolgde hij, nadat hij had benadrukt dat 'het forum niet mag veranderen in een alledaagse folkloristische, toeristische bijeenkomst. (…) Een forum waar wordt gediscussieerd en gedebatteerd maar waar geen besluiten worden genomen, lijkt mij raar. Het gaat erom het leven op deze planeet te redden, om de mensheid te redden.'
Hoewel niemand de urgentie van een alternatief betwist, werden Chëvez opmerkingen door veel deelnemers aan het WSF kritisch ontvangen. Terecht, vind ik. De afgelopen drie jaar zetten steeds meer mensen uit de globaliseringsbeweging vraagtekens bij de effectiviteit van het WSF als open ruimte. Hoewel het natuurlijk altijd beter kan, is de roep om een gezamenlijk 'strijdplan' zoals Chëvez het noemt, verleidelijk, maar gevaarlijk. Zoals de Peruaanse feministe Virginia Vargas het tijdens een debat uitdrukte, zo’n strijdplan zal 'onvermijdelijk leiden tot een debat over de verhouding en prioriteiten tussen de verschillende vormen van sociale strijd. De twintigste eeuw heeft echter juist gedemonstreerd dat de strijd van homoseksuelen, vrouwen en inheemse bevolkingsgroepen even belangrijk is, als die van arbeiders en boeren.'

Lees voor de volledige verslagen van de workshops in Carácas, meer sfeerschetsen en discussieteksten de WSF-special van Noticias

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren