Borderless

22 November 2019

Zieke zorg baart solidariteit

Bijna een half jaar na de invoering van het nieuwe zorgstelsel zijn tienduizenden mensen onverzekerd, dreigen de premies volgend jaar met tien tot twintig procent te stijgen en ontstaat een levensgevaarlijk zorgkartel. Maar eerlijk is eerlijk: we kunnen nu wel kiezen tussen een gehoorapparaat met of zonder gratis batterijtjes. Niet vreemd dat de bevolking massaal weigert nog langer consument te zijn.

Behalve de dag van de Arbeid had deze 1 mei ook de dag van minister Hoogervorst (Volksgezondheid) moeten worden. De liberale bewindvoerder heeft zijn politieke lot verbonden aan de door hem in gang gezette hervormingen in de gezondheidszorg. De eerste mei zou het voorlopige testpunt zijn. Tot die datum hadden mensen de tijd een nieuwe zorgverzekering af te sluiten. De tussenstand: een klein half jaar na de invoering van het nieuwe zorgstelsel, waarbij ziekenfonds en particuliere verzekeringen plaatsmaakten voor een basispremie en aanvullende verzekeringen, overheerst zorg over de zorg. En Hoogervorst? Die blijft rustig beweren dat operatie volksgezondheid geslaagd is, terwijl de patiënt ligt te creperen.

Tweedeling
Hoewel het kabinet er keurig voor zorgt dat de door hemzelf naar de knoppen geholpen economie en koopkracht net op tijd voor de verkiezingen aantrekken, gaat twintig procent van de huishoudens er volgens het Centraal Planbureau (CPB) ook dit jaar nog op achteruit. Voornaamste oorzaak is het nieuwe zorgstelsel. Onder de getroffen groepen zijn - uiteraard, in een CDA-regering - opnieuw de huishoudens zonder kinderen en alleenstaande 65-plussers. De cijfers van het CPB vallen nog gunstig uit voor het kabinet. De FNV sprak eerder van koopkrachtverlies voor de helft van de bevolking. Ook de forse toename van het aantal mensen dat de strijd tegen de schulden verliest, baart zorgen. En dan zijn de premies voor de zorgverzekeringen dit jaar als gevolg van de hevige concurrentie nog relatief laag. Hetzelfde Centraal Planbureau rekent voor 2007 op een premiestijging van bijna twaalf procent, Zorgverzekeraars Nederland liet eerder weten zelfs uit te gaan van achttien procent extra.

Dat het aantal mensen zonder verzekering onder zulke omstandigheden groot zal zijn, staat vast. Hoeveel het er precies zijn, is nog niet bekend, de schattingen lopen op tot enkele honderdduizenden. Tot nu toe liet alleen zorgverzekeraar Agis aan negenduizend 'wanbetalers' weten dat ze per direct onverzekerd zijn. Het is wachten tot de burgerij straks opnieuw het wiel uitvindt en ontdekt dat ook zij slachtoffer kan worden van onverzekerde proleten, die met tbc door 'hun' straten wandelen. Wie dan vervolgens financieel mag bijspringen? In ieder geval niet de zorgverzekeraars, die alleen de zoete vruchten willen plukken van de stelselwijziging. Zij richten zich dan ook op een heel andere groep. Eenpersoonskamers met badkamer voorzien van alle gemakken, inclusief een ober om het diner op te dienen: kosten nog moeite worden gespaard voor de rijke patiënt die bereid is wat meer premie te betalen. De tweedeling in de zorg is allang geen twistpunt meer, maar een dagelijkse realiteit.

Gratis batterijtjes
Ziedaar de veelgeprezen liberale keuzevrijheid. Wie rijk is kan kiezen tussen de meest idiote, luxe arrangementen. Maar het enige wat het overgrote deel van de mensen ervan merkt, is de avondlange worsteling om de verschillen te ontdekken tussen de diverse polissen. Eerlijk is eerlijk: dan heb je ook wat. Oma mag kiezen tussen een pakket met gratis batterijtjes voor haar gehoorapparaat of eentje zonder, maar met een iets lagere premie. En hoe blij zal de Nederlandse man zijn met de IVF-behandeling waar hij naast de gewenste extra fysiotherapie via zijn aanvullende verzekering recht op heeft! Wat je zegt: zorg op maat.
Op deze manier wordt het hele idee van keuzevrijheid tot een karikatuur gemaakt. Het gevolg van die keuze-inflatie is politiek cynisme en zelfs uitholling van de democratie, want wat heeft al dat kiezen voor zin? Het kapitalisme is dan ook geen Sinterklaas die diep gekoesterde wensen in vervulling laat gaan. Het dringt slechts keuzes op waar geen dilemma's waren. En het verdringt de keuzes op de gebieden die er daadwerkelijk toe doen: wie bepaalt hoe en waarvoor we werken bijvoorbeeld, of waar we naar toe willen met de economie en met de samenleving. De liberale keuzevrijheid gaat ten koste van echte democratie. En laten we het eens eerlijk onder ogen zien. Al die avonden gebogen over zorgverzekeringen, energiecontracten of telefoonaansluitingen: is dat werkelijk wat we de moeite waard vinden in het leven?

Zorgkartel
Aan zulke vragen die er daadwerkelijk toe doen, hebben burgerlijke politici en ondernemers uiteraard geen boodschap. Maar ook op hun erf gaat het goed mis. Het klinkt paradoxaal, maar de grootste tegenstanders van de vrije markt zijn de ondernemers zelf. Een vrije markt is een onzekere markt en daar hebben zij een bloedhekel aan. Dus wordt deze zo snel mogelijk om zeep geholpen, door kartelvorming of het ontstaan van een oligopolie of monopolie. Ook in de kersverse zorgmarkt ontstaat op dit moment een zorgkartel. De markt wordt beheerst door slechts vijf grote zorgverzekeraars, die bovendien hun invloed willen uitbreiden. Want net als bijvoorbeeld op de oliemarkt zitten er grote voordelen aan het 'van de bron tot de pomp' principe. Een bedrijf dat invloed heeft over de hele productieketen kan immers niet alleen besparen op allerlei zogenaamde 'transactiekosten', maar verkrijgt ook meer zekerheid over de 'afzet'. Dus kijken ook zorgverzekeraars vol interesse naar de huisartsen en beginnen zij nu al eigen praktijken op te zetten. In de toekomst worden wellicht ook de banden met de ziekenhuizen aangehaald. Dat is lang niet zo onwaarschijnlijk als het lijkt: in Amerika zijn de Health Maintenance Organizations, alomvattende zorgconcerns met eigen behandelcentra, inmiddels gemeengoed. Wat de gevolgen voor de patiënt zijn? In ieder geval niet de lagere kosten, betere service, grotere keuze en teruggedrongen bureaucratie waar de minister van droomt.

Verzet
De revolutie van Hoogervorst, zo wordt de enorme hervormingsoperatie vaak genoemd. Een ordinaire putsch zou een betere term zijn. Met VVD-coryfee Hans Wiegel als voorzitter van Zorgverzekeraars Nederland, Hoogervorst minister van Volksgezondheid en diens partijgenoot Frank de Grave aan het roer van de nieuwe Nederlandse Zorgautoriteit, hebben de liberalen hun grip op de gezondheidssector zorgvuldig opgebouwd. En wat deed de oppositie? De SP, traditioneel goed ingevoerd op dit onderwerp, startte een campagne, die helaas niet echt van de grond is gekomen. De goed georganiseerde huisartsen roerden zich enkele malen, maar dat bleef - niet geheel onbegrijpelijk - doorgaans wel beperkt tot hun eigen besognes en soms ook die van hun patiënten. De patiëntenorganisaties zijn versnipperd en wisten niet een vuist te maken. De ziekenhuizen en specialisten tenslotte worden heen en weer geslingerd tussen angst om hun oude privileges te verliezen en de mogelijkheden die de nieuwe vrijheden hen bieden.
En de rest van de bevolking? Die lijkt de hele operatie op het eerste gezicht, ondanks het geklaag op verjaardagsfeestjes en bij de bakker, redelijk gelaten te ondergaan. Van actief verzet is nauwelijks sprake. Maar onder het oppervlak is meer aan de hand. Er is namelijk wel degelijk breed verbreide rebellie tegen het idee van de burger als consument. Die voltrekt zich niet op de wijze waarop links dat gewend is, maar passief, apolitiek zelfs. De massale keuze voor de collectieve verzekeringen laat namelijk zien dat mensen genoeg hebben van de door liberalen gepredikte 'eigen verantwoordelijkheid' van de burger als consument. In plaats van alle ondoorzichtige polissen naast elkaar te leggen, hebben mensen in veel geval gekozen voor het vertrouwde - collectief - het werk, de ouderenclub of de vakbond.
Zo kozen volgens de FNV 150.000 leden voor de door de bond afgesloten collectieve verzekering bij Menzis. De macht van het getal zorgt voor lagere premies én voor de mogelijkheid om bij wantoestanden tot collectieve actie over te gaan. Zo kan de uitgekiende VVD-strategie toch nog wel eens onbedoelde gevolgen hebben. Terwijl Hoogervorst dacht een stap vooruit te zetten richting verdere individualisering, heeft de burger - in de ogen van de minister - twee stappen terug gezet naar meer 'wij'. Waar dat toe leidt, is nog niet duidelijk. In feite hebben de collectieven, de vakbond voorop, het voor het kiezen. Of zij blijven binnen het door Hoogervorst ontworpen systeem en spelen de sociale ANWB die leuke kortingen regelt voor haar leden. Of zij politiseert het nu nog passieve verzet en werpt naast haar aantal ook haar mogelijkheden tot collectieve actie in de strijd. In dat geval heeft de burger alsnog een effectief wapen in handen om de afbraak van de zorg een halt toe te roepen. In plaats van een individuele burger die klant is van een zorgverzekeraar, staat daar ineens een strijdbare vakbond, die geen genoegen neemt met premiestijgingen, slechtere zorg en het uitsluiten van bijvoorbeeld chronisch zieken of illegalen. Desnoods kan de bond zelf de taken van de zorgverzekeraars overnemen. En daarmee zou de cirkel compleet zijn: inderdaad, minister Hoogervorst, de staat hoeft zich niet zo sterk te bemoeien met de door werknemers opgebrachte zorgpremies, daar horen zij zelf zeggenschap over te hebben!

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren