Het is warm. Voor sommigen is het slechts een kwestie van temperaturen. Voor de lagere klassen is het daarentegen al een kwestie van gezondheid en portemonnee: minder inkomen, hogere prijzen, grotere kwetsbaarheid. 'De hevige hittegolf die Europa teistert, bedreigt de gezondheid van mensen, hun bestaansmiddelen en hun vermogen om te werken', zegt Jessie Ruth Schleypen, klimaateconoom bij Climate Analytics, tegen Bloomberg.

Wat lijkt op een noodsituatie van dit moment, is in werkelijkheid een trend die al jaren aan de gang is. Een studie die afgelopen woensdag werd gepubliceerd in het internationale tijdschrift Global Environmental Change toont aan dat droogtes en hittegolven tussen 2004 en 2022 al bijna 3 procent van het gemiddelde jaarinkomen van Europese huishoudens hebben uitgehold en nog eens 5,6 miljoen burgers in armoede hebben gedreven. En dat, als we de in het Akkoord van Parijs vastgelegde limiet van 1,5 °C niet naleven, het gezinsinkomen tegen het einde van de eeuw met meer dan 21 procentpunten zou kunnen dalen.

De groep die het meest kwetsbaar is, is de armste 20 procent van de bevolking. Bouwvakkers, logistiekmedewerkers, landarbeiders en handarbeiders die de gevolgen van het klimaat aan den lijve ondervinden. Een kwestie van klasse. Wie in geklimatiseerde kantoren zit, is op de een of andere manier beschermd; wie buiten werkt, niet. Madrid is een symbolisch voorbeeld: volgens de studie heeft de Spaanse hoofdstad de afgelopen jaren een inkomensdaling van bijna 10 procent gekend, louter als gevolg van het effect van de hitte op de productiviteit.

Grote problemen voor de landbouw en de veeteelt. In Frankrijk en Spanje betalen de gewassen de prijs voor recordtemperaturen, waterschaarste en stijgende productiekosten. De situatie in Frankrijk is het meest kritiek: 72 departementen hebben code rood afgekondigd en honderdduizenden landbouwhuisdieren, vooral pluimvee, zijn gestorven als gevolg van de extreme omstandigheden. Ook in Spanje en het Verenigd Koninkrijk vermindert de hitte de productiviteit van veehouderijen en de groente- en fruitteelt, waardoor hele toeleveringsketens onder druk komen te staan. Een van de zwaarst getroffen gewassen is maïs, dat te lijden heeft onder de afname van de watervoorraden en de onzekerheid over de opbrengsten. De gevolgen zijn al merkbaar op de markten: volgens Euronext zijn de maïsfutures sinds halverwege de maand juni met 9 procent gestegen, wat de vrees voor grotere instabiliteit van de wereldwijde landbouwprijzen aanwakkert, maar ook de belangstelling van speculanten.

Ondertussen schiet de vraag naar elektriciteit in de steden omhoog. Op dinsdag 23 juni bereikten de Europese energieprijzen recordhoogtes: overal draaien airconditioners op volle toeren, het netwerk staat onder druk en het aanbod is ontoereikend. In België werd een duizelingwekkende piek bereikt: 1.038 euro per megawattuur.

Voedsel en energie die duurder worden, betekenen meer inflatie. En voor gezinnen met een laag inkomen – die het grootste deel van hun huishoudbudget besteden aan voedsel en het betalen van rekeningen, zonder de mogelijkheid om op andere uitgaven te bezuinigen – heeft de prijsstijging onmiddellijke en onevenredige gevolgen. Volgens economen zou de klimaatverandering vanaf 2035 tussen 0,3 en 1,2 procent per jaar aan de wereldwijde inflatie kunnen toevoegen. 'Er ontstaat een situatie waarin er elk jaar een nieuwe schok plaatsvindt', stelt Maximilian Kotz, onderzoeker bij het Supercomputercentrum van Barcelona. En die schokken treffen niet langer alleen specifieke producten: ze hebben gevolgen voor hele toeleveringsketens, van energie tot vervoer en van verzekeringen tot water en voedsel.

Maar dat is nog niet alles. De klimaatcrisis is ook een nieuwe bron van financiële instabiliteit geworden. Voor een deel van de economische wereld krijgen extreme gebeurtenissen een gewicht dat vergelijkbaar is met dat van geopolitieke crises. Sommige marktpartijen ontwikkelen nu al financiële instrumenten om in te zetten op de frequentie en intensiteit van verschijnselen die verband houden met El Niño en klimaatafwijkingen. Les Finemore, hoofd beleggingen bij Moreton Capital Partners, heeft in dit verband een nieuw fonds aangekondigd dat zich richt op de handel in klimaatrisico’s: 'We hebben ons gericht op de oorlogssituatie in Iran. De volgende gebeurtenis wordt El Niño.'

Een duidelijke paradox: terwijl extreme hitte de inkomsten van werkenden vermindert, de kosten van levensonderhoud verhoogt en mensen met minder middelen kwetsbaarder maakt, zet een deel van de financiële wereld datzelfde fenomeen om in een kans op winst.

En Italië? Daar gaat het niet beter. Volgens een door Allianz opgesteld stressscenario loopt het land tussen 2026 en 2030 het risico op een cumulatief verlies van bijna 150 miljard euro aan bbp. De zwaarste klap zou de investeringen treffen, die met 12,8 procent zouden kunnen instorten als gevolg van de krimpende marges van bedrijven. Een combinatie die de deur opent naar een stagflatiespiraal: stijgende prijzen, dalende productiviteit, toenemende werkloosheid. Met een verslechtering van het begrotingstekort die op nog eens 1,9 procentpunten van het bbp wordt geschat.

De klimaatcrisis fungeert dus ook als een sociale belasting. Maar het is geen progressieve belasting. Ze treft degenen die het minst hebben, met hoge energierekeningen, duurder voedsel en hypotheken, verloren werkdagen en toenemende gezondheidsrisico’s. Kortom: de temperatuur stijgt voor iedereen, maar de kosten van de hitte blijven op een zeer ongelijke manier verdeeld.

Dit artikel stond op il manifesto. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.