Machtige Mythes is een klein, door FNV-onderzoekers geschreven boekje en racet door een aantal bekende en minder bekende fabeltjes over de Nederlandse economie om deze een voor een te ontkrachten.

De 21 mythes zijn verdeeld in vijf categorieën en aangevuld met een slotmythe. De hoofdstukken lezen vlot en staan bomvol voorbeelden en statistieken die ook tijdens dagelijkse discussies te gebruiken zijn. Heb je bijvoorbeeld collega’s die looneisen laten lopen omdat ze een loon-prijsspiraal vrezen? Pak Mythe 5 erbij, ga het gesprek aan over de absurde winstquotes, vergelijk prijzen met lonen, en betrek hen – met ondersteuning van onderzoek van De Nederlandsche Bank (DNB) – weer bij de loonstrijd.

‘Mythe 7 – Inflatie raakt iedereen even hard’ lijkt op het eerste gezicht een logisch statement; alles wordt gemiddeld een specifiek percentage duurder, iedereen betaalt die hogere prijs, dus iedereen betaalt dezelfde inflatie. Echter, zo beredeneerd gaat men ervan uit dat iedereen evenveel uitgeeft aan consumptie en dat consumptie het enige is waar mensen geld aan uitgeven. In de praktijk worden armere huishoudens veel harder geraakt omdat die een hoger percentage van hun inkomen uitgeven aan deze duurdere consumptie. Bovendien hebben écht rijke huishoudens vaak flink geld in bedrijven geïnvesteerd en kunnen zulke bedrijven door schimmige trucjes juist méér verdienen in tijden van inflatie. Deze extra winsten worden dan gebruikt om (een deel van) het koopkrachtverlies van de rijkere huishoudens te compenseren.

‘Mythe 18 – Regeldruk verstikt Nederlandse bedrijven’ is een mythe waar het grootkapitaal en hun handlangers al tijden over tekeergaan en die politici in zowel de EU als in Nederland kritiekloos onderschrijven. Ondernemers klagen dat ze in een ‘bureaucratisch oerwoud’ terechtkomen, hierdoor niet kunnen functioneren en dus genoodzaakt worden hun geluk in een ander land te zoeken. Natuurlijk is het zinvol om ingewikkelde, tegenstrijdige of onnodige regels kritisch te beoordelen. De regels die nu echter vaak ter discussie staan of worden geschrapt in de naam van regeldruk zijn geen willekeurige regels die een ‘bureaucratisch oerwoud’ veroorzaken, maar basale afspraken om eerlijk en menswaardig werk te verzorgen. Op deze manier hebben economische mythes heel tastbare gevolgen voor werkende mensen.

Het boek is een knap staaltje mythbusting. Het is een beknopt boekje met een gigantische bronnenlijst achterin, waar lezers zelf de genoemde feitjes kunnen controleren of verkennen. De grootste kracht van het boekje wordt daarmee meteen duidelijk: alles wordt op een feitelijke, controleerbare manier gepresenteerd. Het slothhoofdstuk ‘Bonusmythe: we kunnen hier niets aan doen’ sluit het werk sterk af, met een analyse die lezers aanmoedigt hun voornaamste macht – hun economische macht – te gebruiken om verandering te forceren.

Dit boek zal lezers die zoeken naar een doorwrochte analyse van de Nederlandse economie overigens niet helemaal kunnen bevredigen. Een gevolg van de hoeveelheid mythes en het formaat van het boekje is dat elke mythe maar beperkte ruimte heeft om behandeld te worden. Al bij al is dit beknopte, leerzame boekje dan ook vooral een aanrader voor iedereen die stevige handvatten nodig heeft bij lastige gesprekken over de economie.

Machtige Mythes — Hoe 21 economische sprookjes ons land steeds ongelijker maken (en wat daaraan te doen)
Van Gennep 2025 / €13,99

Overgenomen van socialisme.nu.